Malaysia đang tiến hành một chiến dịch truy quét toàn diện nhằm vào các thợ đào Bitcoin bất hợp pháp. Trong 5 năm qua, các thợ đào này đã trộm điện từ lưới điện quốc gia để khai thác, gây thiệt hại lên tới 1,1 tỷ USD cho công ty năng lượng quốc doanh Tenaga Nasional, với hơn 14.000 trang trại đào bất hợp pháp bị phát hiện. Để đối phó với thách thức này, chính phủ Malaysia đã thành lập ủy ban đặc biệt liên ngành, sử dụng các biện pháp công nghệ cao như drone và máy cảm biến nhiệt để truy vết. Cuộc đấu tranh này không chỉ liên quan đến việc trộm cắp điện mà còn phơi bày hệ sinh thái phức tạp của ngành khai thác tiền mã hóa toàn cầu giữa lằn ranh pháp lý và vùng xám khi giá Bitcoin biến động mạnh.
1,1 tỷ USD tiền điện “bốc hơi”: Trò chơi mèo vờn chuột công nghệ cao
Tại một số khu vực ở Malaysia, một cuộc săn lùng thầm lặng với công nghệ cao đang diễn ra. Drone bay lượn trên các cửa hàng và nhà bỏ hoang, quét các nguồn nhiệt bất thường không nên xuất hiện; cảnh sát cầm theo cảm biến, săn tìm tín hiệu sử dụng điện bất thường trên đường phố; đôi khi, manh mối thậm chí xuất phát từ những phàn nàn của cư dân về “tiếng chim lạ”—thực chất là âm thanh giả mà thợ đào tạo ra để che giấu tiếng ồn của máy đào. Tất cả đều nhằm truy tìm các thợ đào Bitcoin bất hợp pháp thần xuất quỷ mị.
Các thợ đào cũng rất thành thạo biện pháp chống truy vết. Họ di chuyển như dân du mục giữa các cửa hàng trống, nhà bỏ hoang. Để che giấu nhiệt lượng và tiếng ồn khổng lồ của hàng trăm máy đào, họ lắp đặt vật liệu cách nhiệt, gắn camera giám sát, khóa an ninh hạng nặng, thậm chí lắp kính vỡ để cảnh báo ở lối vào. Sự đối đầu “đạo cao một thước, ma cao một trượng” này khiến công tác trấn áp vô cùng khó khăn. Theo thống kê, trong 5 năm qua, nhà chức trách Malaysia đã ghi nhận khoảng 14.000 điểm đào bất hợp pháp, và khi giá Bitcoin lập đỉnh lịch sử trước tháng 10/2025, các vụ trộm điện tăng mạnh, chỉ từ đầu năm đến tháng 10 đã có khoảng 3.000 vụ liên quan phát hiện mới.
Lợi ích kinh tế khổng lồ là động lực cho cuộc “mèo vờn chuột” này. Đào Bitcoin là “cuộc đua sức mạnh tính toán”, tiêu tốn lượng điện khổng lồ để vận hành máy đào chuyên dụng (máy đào). Khi giá Bitcoin cao, dù trả tiền điện hợp pháp thì lợi nhuận vẫn lớn; còn trộm điện đồng nghĩa với lợi nhuận gần như không chi phí. Sức hấp dẫn này khiến nhiều người liều lĩnh, thậm chí hình thành các mô hình tổ chức hóa cao.
Dữ liệu then chốt về đào Bitcoin bất hợp pháp tại Malaysia
Thiệt hại kinh tế: Trong 5 năm qua, việc trộm điện gây thiệt hại khoảng 1,1 tỷ USD cho công ty năng lượng quốc doanh Tenaga Nasional.
Quy mô vụ việc: Đã phát hiện khoảng 14.000 trang trại đào bất hợp pháp; từ đầu năm 2025 đến tháng 10, có khoảng 3.000 vụ đào trộm điện mới phát hiện.
Tỷ lệ đóng góp hash power toàn cầu: Theo dữ liệu tháng 1/2022 của Trung tâm Tài chính Thay thế Đại học Cambridge, Malaysia từng chiếm 2,5% sức mạnh tính toán Bitcoin toàn cầu.
Phản ứng của chính phủ: Thành lập ủy ban đặc biệt liên ngành gồm Bộ Năng lượng, Bộ Tài chính, Ngân hàng Trung ương và công ty năng lượng quốc gia.
Cáo buộc của quan chức: Thứ trưởng Bộ Chuyển đổi Năng lượng ám chỉ có thể có các tổ chức tội phạm đứng sau các trang trại đào bất hợp pháp.
Từ trung tâm thương mại đến xưởng gỗ: “phép thuật không gian” của thợ đào
Sự “sáng tạo” của các thợ đào bất hợp pháp Malaysia không chỉ thể hiện ở khả năng tránh bị phát hiện mà còn ở việc tận dụng không gian phi truyền thống một cách khéo léo. Tại trung tâm thương mại ElementX, vốn ế ẩm và trống vắng sau đại dịch COVID-19, từng là nơi ẩn náu của một trang trại Bitcoin. Trong tòa nhà rộng lớn như công trường này, máy đào từng hoạt động không ngừng ngày đêm, cho đến khi một đoạn video ghi lại hoạt động này lan truyền mạnh trên TikTok, buộc thợ đào phải rút lui.
Tại bang Sarawak cách đó hàng trăm cây số, tình cảnh cũng tương tự. Theo báo cáo, một công ty tên Bityou từng biến một xưởng gỗ cũ thành nông trại đào. Những trường hợp này cho thấy xu hướng: thợ đào bất hợp pháp tích cực tìm kiếm các khu công nghiệp hoặc thương mại bỏ hoang, xa khu dân cư, không gian rộng, khó bị chú ý làm nơi hoạt động. Các địa điểm này thường có tiềm năng kết nối điện lưới công suất lớn, giá thuê rẻ hoặc không ai quản lý, trở thành địa điểm lý tưởng cho hoạt động bất hợp pháp.
Đằng sau “phép thuật không gian” này là một lát cắt của làn sóng di cư toàn cầu trong ngành đào Bitcoin. Trước sự khác biệt về chính sách, giá năng lượng và điều kiện địa lý, thợ đào liên tục săn tìm “vùng trũng chi phí”. Giá điện ở Malaysia tương đối thấp (đặc biệt khi trộm điện thì chi phí bằng 0), khí hậu ấm áp (giúp tản nhiệt tự nhiên nhưng cũng tăng nguy cơ bị phát hiện bằng cảm biến nhiệt) và một số khu vực có quy định lỏng lẻo đã khiến Malaysia từng là “điểm nóng” thu hút thợ đào.
Chính phủ mạnh tay: Từ truy quét chuyên đề đến cân nhắc lệnh cấm toàn diện
Trước tình trạng đào trộm điện ngày càng lộng hành và thiệt hại kinh tế khổng lồ, các biện pháp đối phó của chính phủ Malaysia liên tục được nâng cấp. Ngày 19/11/2025, chính phủ công bố thành lập ủy ban đặc biệt liên ngành cấp cao, gồm đại diện Bộ Tài chính, Ngân hàng Quốc gia Malaysia (ngân hàng trung ương) và công ty năng lượng quốc gia TNB. Việc thành lập ủy ban này đánh dấu sự chuyển đổi từ các chiến dịch truy quét địa phương sang hành động mang tính hệ thống, phối hợp ở cấp quốc gia.
Thứ trưởng Bộ Chuyển đổi Năng lượng và Nguồn nước, ông Akmal Nasrullah, đích thân dẫn dắt ủy ban và tham gia nhiều đợt kiểm tra bất ngờ. Ông chỉ ra mức độ nghiêm trọng vượt quá hành vi trộm cắp thông thường: “Rủi ro của hoạt động này không chỉ là trộm cắp. Thực tế, nó còn có thể phá hoại cơ sở hạ tầng điện lực của chúng ta. Đây là thách thức đối với hệ thống của chúng ta.” Các thợ đào bất hợp pháp thường can thiệp thô bạo vào đường dây cao thế để lấy điện, không chỉ gây thất thoát điện năng mà còn đe dọa nghiêm trọng đến an ninh lưới điện, có thể gây hỏa hoạn hoặc mất điện diện rộng.
Những biện pháp nghiêm khắc hơn có thể đang được cân nhắc. Trong phiên họp đầu tiên của ủy ban, các thành viên tranh luận liệu có nên đề xuất cấm toàn diện đào Bitcoin. Ông Akmal bày tỏ quan điểm rõ ràng, cho rằng ngay cả khi hoạt động hợp pháp, thị trường Bitcoin vốn cực kỳ biến động cũng khiến các doanh nghiệp đào hợp pháp khó sống sót. Ông còn ám chỉ số lượng lớn trang trại đào bất hợp pháp với mô hình hoạt động phối hợp cao có thể bị các tổ chức tội phạm kiểm soát. Điều này cho thấy chính quyền Malaysia đang chuyển trọng tâm từ xử lý an ninh sang đánh giá rủi ro xã hội và kinh tế tổng thể của hoạt động đào tiền mã hóa trong nước.
Toàn cảnh ngành đào toàn cầu: Tấm gương Malaysia
Khó khăn của Malaysia không phải là trường hợp cá biệt mà như một tấm gương phản chiếu mối quan hệ phức tạp giữa đào Bitcoin, hệ thống năng lượng và khung pháp lý trên toàn cầu. Theo báo cáo mới nhất của Trung tâm Tài chính Thay thế Đại học Cambridge, hơn 75% hash power Bitcoin toàn cầu hiện tập trung ở Mỹ, nhờ môi trường pháp lý minh bạch hơn, nguồn năng lượng phong phú (bao gồm khí đốt dư thừa và năng lượng tái tạo), cũng như vốn đầu tư chuyên nghiệp quy mô lớn. Tuy nhiên, ở nhiều quốc gia đang phát triển và khu vực có hạ tầng điện yếu, hoạt động đào tiền bất hợp pháp hoặc bán hợp pháp vẫn diễn ra nhan nhản.
Cốt lõi của hiện tượng này là sự lệch pha về động lực. Cơ chế của mạng lưới Bitcoin thưởng cho thợ đào tìm được nguồn điện rẻ nhất. Ở những nơi có trợ giá điện lớn, thực thi lỏng lẻo hoặc có tham nhũng, đào trộm điện trở thành lựa chọn “hợp lý” về kinh tế. Điều này không chỉ tiêu tốn nguồn điện quý giá lẽ ra phục vụ dân sinh hoặc công nghiệp, mà còn đẩy chi phí điện sinh hoạt lên cao, khiến người nộp thuế phải gánh chịu tổn thất lớn.
Nhìn rộng hơn, chiến dịch trấn áp của Malaysia là một phần trong xu hướng “tuân thủ hóa” và “tổ chức hóa” ngành đào tiền mã hóa toàn cầu. Khi Bitcoin ngày càng được các tổ chức tài chính lớn chấp nhận, quá trình sản xuất của nó cũng bị giám sát chặt chẽ hơn về đạo đức và môi trường. Trong tương lai, ngành đào bền vững phải dựa trên mua điện hợp pháp, sử dụng năng lượng sạch và đóng thuế đầy đủ. “Trò chơi mèo vờn chuột” ở Malaysia thực chất là hiện trường của xung đột khốc liệt giữa mô hình xám cũ và yêu cầu tuân thủ mới.
Nguyên lý đào Bitcoin và các mô hình đào bất hợp pháp phổ biến toàn cầu
Đào Bitcoin hoạt động như thế nào?
Nói đơn giản, đào Bitcoin là quá trình cạnh tranh bằng sức mạnh tính toán để bảo vệ mạng lưới và xác nhận giao dịch. Thợ đào toàn cầu sử dụng máy đào chuyên biệt ASIC, thi nhau giải các bài toán mật mã phức tạp. Người đầu tiên giải xong được quyền đóng gói một loạt giao dịch thành “block” đưa lên blockchain Bitcoin và nhận phần thưởng là số Bitcoin mới sinh ra (“phần thưởng khối”) cùng phí giao dịch. Quá trình này tiêu tốn lượng điện cực lớn để vận hành và làm mát máy, do đó chi phí điện là biến số cốt lõi của vận hành đào.
Các mô hình đào tiền mã hóa bất hợp pháp phổ biến toàn cầu
Trộm điện lưới: Phổ biến nhất, đấu nối trái phép vào lưới điện quốc gia hoặc đô thị, không qua đồng hồ điện hoặc chỉnh sửa đồng hồ điện. Trường hợp Malaysia là điển hình.
Trộm điện của doanh nghiệp/tổ chức: Đấu nối lén lút tại trường đại học, nhà máy, cơ quan công quyền… tận dụng nguồn điện ổn định và môi trường kín đáo.
Tấn công mạng để chiếm quyền thiết bị: Cài phần mềm đào lén vào máy tính cá nhân, máy chủ, thiết bị IoT của người khác qua tấn công mạng, âm thầm tiêu tốn điện và sức mạnh tính toán của nạn nhân (gọi là “cryptojacking”).
Lạm dụng điện trợ giá: Đào tại các khu vực được trợ giá điện lớn (ví dụ một số quốc gia xuất khẩu dầu mỏ), khai thác nguồn tài nguyên công cộng với chi phí hợp pháp cực thấp.
Hoạt động bí mật ở khu vực cấm đào: Dù pháp luật cấm, nhưng vẫn tiếp tục hoạt động nhờ hối lộ, chọn địa điểm kín đáo.
Khi drone lướt qua mái các trung tâm thương mại bỏ hoang ở Malaysia, những điểm sáng dưới ống kính nhiệt không chỉ là dàn máy đào bất hợp pháp mà còn là chiếc bóng dai dẳng của thời kỳ phát triển hoang dã của tiền mã hóa. Khoảng trống 1,1 tỷ USD tiền điện cho thấy không chỉ quy mô trộm điện mà còn là hố sâu chưa thể lấp giữa ngành mới nổi và hạ tầng, khung pháp lý cũ kỹ. Chiến dịch truy quét toàn diện của Malaysia báo hiệu những ngày “ngồi không hưởng lợi” của ngành đào tiền mã hóa nhờ vùng xám đang đến hồi kết. Kết cục của “trò chơi mèo vờn chuột” này có thể không phải là chiến thắng tuyệt đối mà là động lực buộc toàn ngành tiến hóa theo hướng minh bạch, tuân thủ và bền vững hơn. Đối với mạng lưới Bitcoin, điểm đến cuối cùng của sức mạnh tính toán không nên là vùng mù pháp lý hay lưới điện rách nát, mà phải là nguồn năng lượng được đo lường rõ ràng và thanh toán công bằng dưới ánh sáng mặt trời. Đó là câu hỏi mà bất kỳ dự án tiền mã hóa nào muốn phát triển lâu dài đều phải trả lời.
