Gần đây tôi đang tổng hợp các khái niệm cơ bản về thị trường tiền mã hóa, phát hiện nhiều người mới vẫn còn nhiều hiểu lầm về coin nhái, nên quyết định chia sẻ lại những gì mình hiểu.

Coin nhái thực chất là tất cả các loại tiền mã hóa ngoài Bitcoin, tiếng Anh gọi là Altcoin, nghĩa là Coin Thay Thế. Thời kỳ đầu mọi người gọi nó là coin nhái, chủ yếu vì những đồng này phần lớn là sao chép hoặc phân nhánh mã nguồn của Bitcoin. Nhưng cách gọi này đã trở nên lỗi thời rồi, hiện tại coin nhái đã phát triển thành các hệ sinh thái đặc trưng riêng, có dự án công nghệ sáng tạo không kém gì BTC hay ETH.

Nói về coin nhái, thực ra chúng ta thường đề cập đến Token chứ không phải Coin. Sự khác biệt là, Token không chỉ là công cụ thanh toán hoặc lưu trữ giá trị, mà còn có thể đại diện cho nhiều quyền lợi và chức năng khác nhau. Nhờ tiêu chuẩn ERC-20 mã nguồn mở, việc phát hành coin nhái rất dễ dàng, đã có hơn 20.000 loại coin nhái được niêm yết trên CoinMarketCap.

Phân loại đơn giản các loại coin nhái phổ biến: Stablecoin là những đồng gắn với tiền pháp định, như USDT, USDC, chủ yếu dùng để giao dịch thanh toán và thế chấp. Meme coin thì khá thú vị, bắt nguồn từ văn hóa mạng, thiếu ứng dụng thực tế nhưng cộng đồng rất gắn bó, giá biến động mạnh nhất. Token quản trị cho phép người nắm giữ tham gia quyết định các vấn đề của giao thức, như UNI. Token chức năng thì duy trì hoạt động của blockchain, ví dụ ETH dùng để trả phí giao dịch, SOL trên Solana cũng tương tự.

Một số dự án tôi đặc biệt quan tâm có thể kể đến. USDC là stablecoin do Circle và Coinbase hợp tác phát hành, hiện được sử dụng rộng rãi trên các sàn tập trung và phi tập trung. Dogecoin dù bắt nguồn từ trò đùa, nhưng vì giá thấp, cung vô hạn, lại sống khỏe mạnh. Token UNI của Uniswap mở ra cơ chế AMM, thúc đẩy sự phát triển của DeFi. Aave là nền tảng cho vay DeFi hàng đầu, có lượng khóa lớn nhất, nắm giữ token còn có thể nhận phần thưởng từ nền tảng.

Logic của thị trường bò là: BTC và ETH trước tiên tăng giá, sau đó dòng vốn tràn sang các coin nhái khác, gọi là mùa Alt. Trong lịch sử có vài đợt bull run nổi bật của các đồng nhỏ, như cơn sốt ICO năm 2017, mùa DeFi Summer 2020, làn sóng Memecoin năm 2021, đã thu hút lượng lớn vốn mới đổ vào. Nhưng vấn đề là, sau mùa Alt thường đi kèm với giảm mạnh, coin nhái vốn nhỏ, biến động lớn, rủi ro cao hơn nhiều.

Hai cái bẫy lớn khi đầu tư coin nhái là: Thứ nhất, vốn nhỏ dẫn đến biến động lớn, trong thị trường tăng giá có thể gấp mười, mấy mươi lần, nhưng trong thị trường giảm thì có thể mất sạch hoặc về 0. Thứ hai, lừa đảo và các vụ rug pull liên tục xảy ra, đặc biệt là khi DeFi phát triển khiến ai cũng có thể phát coin, scam và rug pull rất khó phòng tránh. Ví dụ nổi tiếng là vụ lừa đảo “Squid Game”, giá từ hơn 3000 đô la tụt xuống còn 0.0033 đô la, phía chính thức còn phủ nhận, rồi đóng nhóm cộng đồng. Những dự án vô giá trị kiểu này thường gọi là Shitcoin.

Theo dữ liệu, tỷ lệ coin nhái chiếm tổng vốn hóa thị trường từ 6% năm 2014 đã tăng lên 58% năm 2022, cho thấy nhu cầu về coin nhái đang tăng nhanh. Việc thanh toán đơn thuần và lưu trữ giá trị đã không còn đủ đáp ứng thị trường, stablecoin, token quản trị, meme coin… các ứng dụng sáng tạo này đã lấp đầy các nhu cầu khác nhau. Nhiều nhóm còn mở mã nguồn, tính minh bạch và tinh thần cộng đồng như vậy thực sự đáng trân trọng.

Nhưng nói đi cũng phải nói lại, dù coin nhái nhiều sáng tạo, nhiều cơ hội, nhưng mỗi ngày biến động lớn nhỏ đủ làm người ta tâm lý rối loạn. Vì vậy, dù tin tưởng vào dự án coin nhái nào đó, cũng cần dựa trên khả năng chịu đựng rủi ro của bản thân để phân bổ tài sản, đừng để FOMO làm mờ mắt. Cơ hội và cạm bẫy của thị trường thường chỉ cách nhau trong một ý nghĩ.