Quỹ vốn của nhà nước Thượng Hải công bố “16 điều” — Lực塑 “vốn chiến lược dài hạn kiên nhẫn”

Để thúc đẩy vốn nhà nước trở thành vốn dài hạn, vốn kiên nhẫn và vốn chiến lược phục vụ phát triển ngành dịch vụ, Ủy ban Quản lý và Giám sát Tài sản Nhà nước Thượng Hải gần đây đã ban hành “Ý kiến hướng dẫn về việc tiếp tục thúc đẩy phát triển chất lượng cao của quỹ đầu tư cổ phần tư nhân (private equity) do các doanh nghiệp thuộc phạm vi giám sát của Ủy ban Quản lý và Giám sát Tài sản Nhà nước Thượng Hải” (sau đây gọi tắt là “Ý kiến hướng dẫn”), hình thành 16 biện pháp công tác (gọi tắt là “16 điều”) theo 3 phương diện: tăng cường định hướng, nâng cao năng lực, và tối ưu cơ chế. Trong đó, nhiều biện pháp như chi trả phí quản lý theo mức độ khác nhau, đề xướng tài sản nhà nước dẫn dắt đầu tư (quốc tư dẫn đầu), định giá bám sát biến động theo thị trường, tối ưu cơ chế ra quyết định đầu tư… thuộc lần đầu tiên được nêu rõ trong các văn bản giám sát về vốn nhà nước cấp tỉnh/thành phố.

Ngày 7/4, Ủy ban Quản lý và Giám sát Tài sản Nhà nước Thượng Hải đã có buổi giải thích chính sách đối với “Ý kiến hướng dẫn”. Theo giới thiệu, “Ý kiến hướng dẫn” cùng với “Biện pháp quản lý hoạt động đối với quỹ đầu tư cổ phần tư nhân do doanh nghiệp thuộc phạm vi giám sát của Ủy ban Quản lý và Giám sát Tài sản Nhà nước Thượng Hải” ban hành trước đó (sau đây gọi tắt là “Biện pháp quản lý quỹ”) và “Biện pháp thí điểm đánh giá kết quả và miễn trừ trách nhiệm tận tâm đối với quỹ đầu tư cổ phần tư nhân do doanh nghiệp thuộc phạm vi giám sát của Ủy ban Quản lý và Giám sát Tài sản Nhà nước Thượng Hải” (cũng gọi tắt là các văn bản liên quan) tạo thành hệ thống khung giám sát thể chế “ba trụ” (tạm gọi là “tam vị nhất thể”) nhằm phát triển chất lượng cao của quỹ dịch vụ, có sự hỗ trợ lẫn nhau và liên kết hữu cơ.

Tiếp theo, bám sát yêu cầu bố cục hệ thống công nghiệp hiện đại “2+3+6+6” của Thượng Hải, Ủy ban Quản lý và Giám sát Tài sản Nhà nước Thượng Hải sẽ tập trung vào việc tăng cường phối hợp giữa cấp thành phố và cấp quận/huyện cùng phát triển với các ngành công nghiệp chủ đạo do từng khu vực dẫn dắt, xây dựng các cụm quỹ với định vị rõ ràng, chức năng bổ trợ lẫn nhau, dẫn dắt vốn xã hội hợp tác thiết lập cơ chế phối hợp “tiếp sức” cho việc phát triển doanh nghiệp theo toàn bộ vòng đời. Thứ nhất là khuyến khích thành lập và phát hành quỹ đầu tư khởi nghiệp (entrepreneurship investment), tập trung đầu tư sớm, đầu tư quy mô nhỏ, đầu tư dài hạn, đầu tư công nghệ cứng. Thứ hai là tăng cường công tác thành lập các quỹ thị trường thứ cấp về đầu tư cổ phần tư nhân (quỹ S), quỹ sáp nhập và mua bán… để hoàn thiện ma trận quỹ. Thứ ba là hỗ trợ các doanh nghiệp đầu tàu triển khai ươm tạo dự án khoa học công nghệ thông qua việc thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm doanh nghiệp (quỹ CVC).

Giáo sư Trương Huy Minh, Viện Kinh tế Đại học Phục Đán (Fudan), cho biết với phóng viên Tờ Báo Chứng khoán Thượng Hải: “16 điều” thực chất là một việc duy nhất: để các tổ chức thuộc vốn nhà nước có thể dùng cách làm theo cơ chế thị trường để kiến tạo hệ sinh thái, phân bổ vốn, giữ chân nhân tài và phát triển ngành nghề; trong đó cơ chế thị trường là tuyến chính có hàm lượng và mức độ đột phá lớn nhất. Trong “16 điều” nêu rõ việc tuân thủ đặc điểm của quỹ đầu tư cổ phần tư nhân với chu kỳ dài, rủi ro cao và tính chất liên kết con người (human-like), hoàn thiện cơ chế khuyến khích và ràng buộc theo thị trường, thúc đẩy việc kết nối giữa mọi khâu “huy động (募) – đầu tư (投) – quản lý (管) – thoái vốn (退)” của quỹ vốn nhà nước với các quy tắc lưu hành trên thị trường. “Điều đó có nghĩa là, đối với việc giám sát quỹ vốn nhà nước, không thể còn đơn giản áp dụng tư duy và phương thức giám sát vốn nhà nước truyền thống, mà cần tôn trọng quy luật phát triển của quỹ đầu tư cổ phần tư nhân, xây dựng phương thức vận hành có thể thích ứng với các quy tắc lưu hành của thị trường sơ cấp.”

Tuyến chính có mức độ đột phá mạnh nhất là thúc đẩy theo cơ chế thị trường

Về phát triển quỹ đầu tư cổ phần tư nhân, “Ý kiến hướng dẫn” bám sát đặc điểm ngành, xác định định hướng phát triển cốt lõi: Thứ nhất là thị trường hóa, tuân thủ đặc điểm của ngành quỹ với chu kỳ dài, rủi ro cao, tính chất “gắn kết con người”, thúc đẩy việc kết nối giữa các khâu huy động, đầu tư, quản lý và thoái vốn với các quy tắc thông hành của thị trường; Thứ hai là pháp chế hóa, làm rõ ranh giới quyền và trách nhiệm giữa bên góp vốn (fund contributors), bên quản lý (managers) và bên giám sát, thúc đẩy các chủ thể thực thi quyền theo pháp luật, thống nhất quyền với trách nhiệm; Thứ ba là chuyên nghiệp hóa, bồi dưỡng và thu hút đội ngũ quản lý chuyên nghiệp, nâng cao năng lực định giá theo quỹ vốn nhà nước dẫn dắt đầu tư, và nâng cao trình độ vận hành quỹ trong toàn bộ vòng đời.

Xung quanh các khâu vận hành cốt lõi của quỹ, “Ý kiến hướng dẫn” đưa ra các biện pháp mang tính nhắm trúng đích để tháo gỡ điểm nghẽn, tối ưu quy trình, nhằm nâng cao năng lực huy động–đầu tư–quản lý–thoái vốn. Trong đó đề xuất: Thượng Hải phải hoàn thiện bố cục quỹ. Tăng cường liên kết giữa các loại vốn, đi sâu phối hợp thành phố–quận/huyện gắn với ngành công nghiệp chủ đạo từng khu vực, xây dựng các cụm quỹ có định vị rõ ràng và chức năng bổ trợ lẫn nhau. Khuyến khích các doanh nghiệp thuộc diện quản lý giám sát phát hành và thành lập quỹ đầu tư khởi nghiệp, tập trung vào đầu tư sớm, đầu tư nhỏ, đầu tư dài hạn, đầu tư công nghệ cứng. Khuyến khích các doanh nghiệp đầu tàu thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm doanh nghiệp, bám theo chuỗi đổi mới (innovation chain) để ươm tạo các dự án công nghệ cao.

Trung Tou Jia Chuan nhận định: “16 điều” hướng tới thực chất là cùng một việc: để các tổ chức thuộc vốn nhà nước có thể dùng phương thức theo cơ chế thị trường để xây dựng hệ sinh thái, phân bổ vốn, giữ chân nhân tài và phát triển ngành; mà cơ chế thị trường chính là tuyến chính có nội dung lớn nhất và mức độ đột phá mạnh nhất. Trong đó nêu rõ việc tuân thủ đặc điểm của quỹ đầu tư cổ phần tư nhân với chu kỳ dài, rủi ro cao và tính chất “gắn kết con người”, hoàn thiện cơ chế kích thích–ràng buộc theo thị trường, thúc đẩy việc kết nối giữa các khâu huy động–đầu tư–quản lý–thoái vốn của quỹ vốn nhà nước với các quy tắc lưu hành của thị trường. “Điều này có nghĩa là, trong quản lý giám sát đối với quỹ vốn nhà nước, không thể tiếp tục đơn giản áp dụng tư duy và phương thức giám sát vốn nhà nước truyền thống; đúng hơn là cần tôn trọng quy luật phát triển của quỹ đầu tư cổ phần tư nhân, và xây dựng phương thức vận hành có thể tương thích với các quy tắc thông hành của thị trường sơ cấp.”

Phát triển và mở rộng thị trường giao dịch chuyển nhượng tỷ phần S

Về thoái vốn, một số nhân sĩ liên quan của Ủy ban Quản lý và Giám sát Tài sản Nhà nước Thượng Hải phân tích rằng, trên thị trường, giá giao dịch chuyển nhượng tỷ phần của quỹ thường thấp hơn giá trị sổ sách do chiết khấu thanh khoản; trong khi đó các mô hình định giá hiện hành không thể phản ánh đầy đủ yêu cầu về chiết khấu thanh khoản, và thị trường cũng thiếu dữ liệu công khai về giao dịch ở một số lượng nhất định, dẫn đến LP của vốn nhà nước khó ra quyết định đối với giao dịch chiết giá và kênh thoái vốn chủ động bị hạn chế. Trước các khó khăn trong quá trình thoái vốn của quỹ vốn nhà nước hiện nay, “Ý kiến hướng dẫn” đưa ra các biện pháp sau:

Thứ nhất là cùng xây dựng thị trường S cho quỹ tư nhân, hoàn thiện hệ sinh thái thị trường S. “Ý kiến hướng dẫn” nêu rõ, thúc đẩy Trung tâm Giao dịch Chứng khoán và Tài sản Thượng Hải (Shanghai Equity Exchange) định vị nền tảng giao dịch chuyển nhượng tỷ phần quỹ theo giấy phép của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Trung Quốc (CSRC), tối ưu và hoàn thiện hệ thống định giá tỷ phần quỹ, định kỳ công bố dữ liệu giao dịch của quỹ S, nâng cao các chức năng như phát hiện giá, đảm bảo tuân thủ, khớp lệnh giao dịch và cùng xây dựng hệ sinh thái; tăng tính khoa học của định giá và mức độ uy tín, từ đó nuôi dưỡng và mở rộng thị trường giao dịch chuyển nhượng tỷ phần S.

Thứ hai là tối ưu cơ chế định giá và điều chỉnh giá, nâng cao hiệu quả ra quyết định chuyển nhượng tỷ phần. “Ý kiến hướng dẫn” quy định rõ rằng, khi doanh nghiệp thuộc diện giám sát chuyển nhượng tỷ phần quỹ, hoặc chuyển nhượng cổ phần của doanh nghiệp đã đầu tư trong trường hợp quỹ theo hình thức công ty (company system), có thể căn cứ vào báo cáo định giá do tổ chức bên thứ ba lập dựa trên tình hình dự án, các ví dụ thị trường so sánh, tính thanh khoản của tài sản và các yếu tố khác để xác định hợp lý biên độ điều chỉnh giá, bảo vệ quyền và lợi ích của vốn nhà nước, nâng cao hiệu quả thoái vốn. Về sau, khi doanh nghiệp thuộc diện giám sát phê duyệt phương án chuyển nhượng tỷ phần quỹ nhà nước, có thể đồng bộ phê duyệt biên độ và mức sàn của việc cho phép điều chỉnh giá theo bậc (阶梯调价) trong trường hợp không thu thập được bên nhận chuyển nhượng có ý向 (ý định), nhằm nâng cao hiệu quả giao dịch.

Việc chia sẻ lợi ích theo cơ chế cùng đầu tư (跟投) và chia sẻ lợi nhuận vượt mức là cơ chế khuyến khích–ràng buộc phổ biến mà các quỹ theo cơ chế thị trường thường áp dụng. Để tiếp tục kết nối sâu hơn với các quỹ theo cơ chế thị trường, “Ý kiến hướng dẫn” đề xuất tối ưu cơ chế khuyến khích–ràng buộc. Khuyến khích quỹ thực hiện cơ chế cùng đầu tư; hỗ trợ đội ngũ quản lý quỹ nhận được lợi ích từ việc cùng đầu tư và phần chia lợi nhuận vượt mức thông qua việc nắm giữ tỷ phần của nền tảng cùng đầu tư cho nhân viên (SLP) hoặc tỷ phần của GP, nhằm kích thích tính tích cực của đội ngũ và đạt được sự thống nhất giữa trách nhiệm–quyền lợi.

Xây dựng hệ thống giám sát quỹ phân tầng, phân loại

Một số nhân sĩ liên quan của Ủy ban Quản lý và Giám sát Tài sản Nhà nước Thượng Hải cho biết, nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả vận hành theo cơ chế thị trường, “Ý kiến hướng dẫn” đã hoàn thiện và bổ sung trên cơ sở “Biện pháp quản lý quỹ”, tập trung vào toàn bộ quy trình vận hành quỹ như thành lập quỹ, đánh giá tài sản, quyết định đầu tư…; trao quyền một cách khoa học và thả quyền đúng mức, xây dựng hệ thống giám sát quỹ phân tầng, phân loại.

Ví dụ, trong việc đơn giản hóa quy trình thành lập quỹ và huy động vốn, “Ý kiến hướng dẫn” đối với tình huống đặc biệt là doanh nghiệp thuộc diện giám sát phát hành và thành lập quỹ nhưng không góp vốn, đã làm rõ yêu cầu sau khi thực hiện phải đăng ký/báo cáo lưu hồ sơ (备案), do các doanh nghiệp thuộc diện giám sát chịu trách nhiệm thống nhất quản lý. Đối với việc doanh nghiệp thuộc diện giám sát phát hành và thành lập quỹ chuyên biệt đơn lẻ trong phạm vi ngành nghề chính, “Ý kiến hướng dẫn” quy định rõ có thể nới lỏng tỷ lệ góp vốn đăng ký cam kết (认缴出资比例), đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp thuộc diện giám sát đơn giản hóa phù hợp quy trình thành lập nội bộ. Ngoài ra, “Ý kiến hướng dẫn” theo các nguyên tắc cơ bản của giám sát phân tầng, phân loại, nhấn mạnh doanh nghiệp thuộc diện giám sát cần xác định rõ quyền hạn ra quyết định của các doanh nghiệp ở từng tầng cấp khi phát hành thành lập hoặc tham gia đầu tư quỹ; trao quyền một cách khoa học và thả quyền đúng mức; chuẩn hóa quy trình vận hành.

“Chúng tôi cũng tiến hành khảo sát và phát hiện rằng trên thị trường tồn tại xu hướng nhất định ‘GP hóa’ đối với các LP của vốn nhà nước: bằng cách tranh thủ đề cử các ủy viên hội đồng ra quyết định đầu tư (投决会), để bảo đảm quyền lợi của mình; và phần lớn việc biểu quyết lại áp dụng mô hình ‘phiếu của tổ chức (机构票)’, ở một mức độ nhất định đã ảnh hưởng đến hiệu suất ra quyết định đầu tư.” Những người nói trên cho biết, vì vậy, “Ý kiến hướng dẫn” đề xuất: Doanh nghiệp thuộc diện giám sát có thể áp dụng các cách như cử quan sát viên hội đồng ra quyết định đầu tư hoặc cử ủy viên ủy ban cố vấn (顾问委员会委员) để bảo đảm quyền được biết thông tin và quyền giám sát; đối với những trường hợp thực sự cần đề cử ủy viên hội đồng ra quyết định đầu tư, phải đề cử những người có năng lực thực hiện nhiệm vụ, có ích cho việc nâng cao trình độ ra quyết định, và hỗ trợ họ trong phạm vi được ủy quyền độc lập bày tỏ ý kiến về quyết định đầu tư (tức “phiếu cá nhân (个人票)”). Đồng thời, tiếp tục khuyến khích quỹ vốn nhà nước, tùy theo nhu cầu, đưa vào một tỷ lệ nhất định các chuyên gia trong ngành để giữ vị trí ủy viên hội đồng ra quyết định đầu tư, nhằm nâng cao tính chuyên môn trong quyết định đầu tư.