Từ báo cáo tài chính của UBTECH và Yushu Technology: Giải mã chiến lược đột phá khác biệt của robot người Trung Quốc

Gần đây, Sở Giao dịch Chứng khoán Hồng Kông (HKEX) đã công bố báo cáo kết quả kinh doanh năm 2025 của Ubtech (09880.HK) — “cổ phiếu đầu tiên về robot hình người” — thu hút sự chú ý của thị trường vốn.

Ngay trong phiên mở cửa hôm sau, giá cổ phiếu Ubtech đã tăng nhảy giá (gap up) mạnh, biên độ tăng trong phiên có thời điểm tiệm cận 20%, thiết lập mức tăng theo ngày lớn nhất trong gần một năm. Sau đó, Citi đã nâng mạnh giá mục tiêu của Ubtech thêm 23% lên 190 HKD, đồng thời điều chỉnh tăng dự báo doanh thu hằng năm của công ty.

Trước đó, Ubtech đã chính thức công bố việc đạt được hợp tác chiến lược toàn diện với gã khổng lồ toàn cầu về tự động hóa công nghiệp là Siemens. Hai bên sẽ triển khai hợp tác “chuỗi đầy đủ” trong các lĩnh vực số hóa công nghiệp, sản xuất thông minh và tích hợp sâu robot hình người, cùng nhau xây dựng các giải pháp robot hình người công nghiệp hướng tới toàn cầu.

Trong bối cảnh đa số doanh nghiệp vẫn ở giai đoạn kiểm chứng công nghệ và khám phá kịch bản, quy mô kinh doanh của Ubtech đã có sự gia tăng đáng kể.

Theo báo cáo tài chính, năm 2025 Ubtech đạt doanh thu 2B nhân dân tệ, tăng 53,3%; tổng lãi gộp đạt 750 triệu nhân dân tệ, tăng 101,5%. Trong đó, mảng robot hình người trí tuệ thân thể toàn kích thước có mức tăng nổi bật hơn: cả năm đạt doanh thu 820 triệu nhân dân tệ, tăng hơn 20 lần, sản lượng đạt 1.079 chiếc, biên lợi nhuận gộp 54,6%, trở thành nguồn doanh thu lớn nhất của công ty, chiếm 41,1%.

Xét theo quy mô giao hàng, Ubtech trở thành doanh nghiệp đầu tiên trên toàn cầu đạt giao hàng robot hình người công nghiệp quy mô nghìn chiếc.

Bước tiến này không chỉ là một mốc quan trọng trong quá trình phát triển của Ubtech, mà còn phần nào phản ánh việc robot hình người đang bắt đầu chuyển từ giai đoạn kiểm chứng công nghệ sang giai đoạn khám phá ứng dụng. Trong thời gian gần đây, Ubtech đã phối hợp với các “đại gia” sản xuất công nghiệp trình độ cao ở châu Âu và Mỹ như Siemens, Airbus và Texas Instruments, cho thấy năng lực của các nhà sản xuất Trung Quốc về kỹ thuật hóa sản phẩm và nhịp độ giao hàng; đồng thời, họ đang dần nhận được sự quan tâm của hệ sinh thái công nghiệp quốc tế.

Xét trên nền tảng ngành, Trung Quốc đã hình thành một hệ thống sản xuất và chuỗi cung ứng tương đối hoàn chỉnh trong lĩnh vực robot hình người, sở hữu một số ưu thế về năng lực kỹ thuật hóa, kiểm soát chi phí và nhịp độ thúc đẩy kịch bản. Trong bối cảnh này, các doanh nghiệp khác nhau cũng đã tạo nên những lộ trình phát triển mang tính khác biệt. Ubtech chủ yếu tập trung vào các kịch bản công nghiệp, thúc đẩy ứng dụng thực tế robot hình người trong khâu sản xuất; còn Unitree (宇树科技) dựa trên lợi thế về điều khiển chuyển động và thiết kế bản thể (body) để xây dựng một nền tảng phổ dụng cho nghiên cứu khoa học, giáo dục và nhà phát triển.

Hai lộ trình tương ứng với các giai đoạn phát triển khác nhau và trọng tâm khác nhau của ngành, cùng tạo nên bức tranh khám phá đa dạng của ngành robot hình người hiện tại.

Hai cách giải

Trong quá trình phát triển ngành robot hình người hiện nay, doanh nghiệp đang thể hiện sự phân hóa rõ rệt về lộ trình công nghệ và phân bổ nguồn lực.

Lấy Ubtech và Unitree (宇树科技) làm đại diện cho hai nhóm công ty, cả hai đã lần lượt triển khai chiến lược xoay quanh các trọng điểm công nghệ và hướng ứng dụng khác nhau, dần hình thành hệ thống sản phẩm và cơ cấu kinh doanh mang tính khác biệt.

Trong đó, Ubtech liên tục tăng đầu tư R&D, tập trung đẩy mạnh xây dựng hệ thống công nghệ liên quan đến trí tuệ thân thể. Năm 2025, chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) của công ty đạt 507 triệu nhân dân tệ, chiếm khoảng 25,4% doanh thu; trong gần 4 năm, tổng mức đầu tư lũy kế gần 1.9Bỷ nhân dân tệ. Quy mô đội ngũ R&D đạt 942 người, trong đó tỷ lệ nhân sự trình độ thạc sĩ/tiến sĩ chiếm gần một nửa.

Trên nền tảng đó, Ubtech đã triển khai theo các hướng như mô hình đại quy mô (large model) trí tuệ thân thể, mô hình ngôn ngữ thị giác-hành động (VLA) và world model, qua đó thúc đẩy robot hình người nâng cao năng lực ra quyết định tự chủ và tác nghiệp phối hợp trong các môi trường phức tạp. Công ty phát triển tự chủ Thinker — mô hình đại quy mô trí tuệ thân thể, Thinker-VLA — mô hình ngôn ngữ thị giác-hành động, và Thinker-WM — world model cho robot hình người công nghiệp trí tuệ thân thể, từ đó xây dựng nên một “ngăn xếp” (stack) hoàn chỉnh cho trí tuệ thân thể; đồng thời, robot phiên bản công nghiệp mà công ty chế tạo hoàn thành nâng cấp mạng não bầy đàn 2.0 (群脑网络2.0) và đại lý thông minh hợp tác Co-Agent công nghiệp, thúc đẩy robot hình người tiến hóa từ “tự chủ đơn lẻ” sang “trí tuệ bầy đàn”, hiện thực hóa điều phối thống nhất và tác nghiệp phối hợp.

Cho đến nay, Ubtech đã tích lũy hơn 750Mằng sáng chế đã được cấp quyền, trong đó có hơn 2Bằng sáng chế phát minh.

Unitree (宇树科技) thì thực hiện chiến lược R&D tập trung hơn, chủ yếu tập trung vào các khâu cốt lõi như điều khiển chuyển động, thiết kế bản thể và hệ thống phần cứng. Ba quý đầu năm 2025, chi phí R&D của công ty khoảng 90,2 triệu nhân dân tệ, chiếm khoảng 7,7% doanh thu; cả năm mức đầu tư R&D khoảng 0,9–90M nhân dân tệ; quy mô đội ngũ R&D khoảng 175 người.

Về lộ trình công nghệ, sản phẩm của họ nhấn mạnh năng lực chuyển động hiệu năng cao và thiết kế dạng mô-đun, đồng thời thúc đẩy lặp thuật toán và mở rộng ứng dụng thông qua hệ sinh thái mã nguồn mở và cộng đồng nhà phát triển.

Xét về cấu trúc R&D, hai loại doanh nghiệp lần lượt tích lũy ở các chiều khác nhau như “năng lực hệ thống” và “năng lực bản thể”.

Các lộ trình công nghệ khác nhau cũng ứng với các hình thái sản phẩm khác nhau. Ubtech chủ lực là robot hình người công nghiệp toàn kích thước, nhấn mạnh năng lực tự tác nghiệp và khả năng thích ứng kịch bản; trong khi Unitree thì chủ yếu là robot hình người kích thước trung và nhỏ, nhấn mạnh tính linh hoạt, kiểm soát chi phí và tính phổ dụng của nền tảng.

Ở tầng ứng dụng, Ubtech chủ yếu phục vụ các kịch bản công nghiệp, tỷ trọng kinh doanh liên quan vượt quá 80%, và sản phẩm đã triển khai khám phá ứng dụng ở các lĩnh vực như sản xuất, logistics. Năm 2025, robot hình người trí tuệ thân thể toàn kích thước của Ubtech đạt sản xuất hàng loạt quy mô nghìn chiếc, giao hàng và nghiệm thu cấp độ quy mô, được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực công nghiệp như sản xuất ô tô, logistics thông minh, sản xuất điện tử 3C, sản xuất chất bán dẫn, sản xuất hàng không và thu thập dữ liệu công nghiệp. Ngày 18 tháng 1, Ubtech ký thỏa thuận dịch vụ với gã khổng lồ hàng không châu Âu là Airbus, hiện thực hóa lần đầu robot hình người được triển khai trong kịch bản sản xuất hàng không; đồng thời, công ty cũng hợp tác với nhiều doanh nghiệp Fortune 500 như Texas Instruments, Audi FAW (奥迪一汽), BYD (比亚迪) và Foxconn (富士康), để sản phẩm robot được ứng dụng theo quy mô trong các công đoạn như bốc xếp, phân loại và kiểm tra chất lượng.

Trong khi đó, Unitree chủ yếu phục vụ thị trường nghiên cứu khoa học, giáo dục và nhà phát triển; sản phẩm của họ được sử dụng rộng rãi tại các trường đại học, viện nghiên cứu và nhiều bối cảnh trưng bày. Năm 2025, lượng xuất xưởng robot hình người không toàn kích thước của công ty vượt 5.500 chiếc; khoảng 70% sản phẩm được bán đến các trường đại học và tổ chức nghiên cứu khoa học lớn trên toàn cầu, dùng cho nghiên cứu thuật toán và minh họa giảng dạy; phần còn lại được ứng dụng rộng rãi trong các kịch bản như biểu diễn du lịch - văn hóa, bán hàng livestream và giải trí gia đình; nhiều lần robot thuộc hãng xuất hiện trên sân khấu Gala Tết Xuân trên kênh truyền hình trung ương (CCTV), thông qua các hình thức biểu diễn như khiêu vũ và võ thuật, qua đó nâng cao hiệu quả nhận biết thương hiệu trên thị trường.

Nhìn tổng thể, hai nhóm doanh nghiệp ở các phương diện khác nhau đã thúc đẩy sự phát triển của ngành robot hình người: một nhóm tập trung vào triển khai kịch bản và năng lực tích hợp hệ thống, còn nhóm kia thúc đẩy phổ biến công nghệ và xây dựng hệ sinh thái.

Ngành cần loại robot hình người như thế nào?

Đầu năm 2026, nhiều doanh nghiệp robot hình người đã công bố dữ liệu hoạt động, phản ánh rằng ngành đang thúc đẩy khám phá thương mại theo nhiều lộ trình khác nhau.

Ở giai đoạn đầu, các sản phẩm có năng lực vận động mạnh và hiệu quả trình diễn tốt sẽ giúp nâng cao nhận thức công chúng và thu hút sự chú ý của thị trường; đồng thời chúng cũng cung cấp nền tảng cơ bản cho nghiên cứu khoa học và nhà phát triển, thúc đẩy lặp lại công nghệ và kiểm chứng ứng dụng.

Dữ liệu cho thấy, đến năm 2025, số lượng doanh nghiệp lắp ráp hoàn chỉnh (tích hợp thành máy) robot hình người tại Trung Quốc đã vượt 140, phát hành hơn 330 sản phẩm; quy mô tài trợ cho ngành cả năm đạt 820Mỷ USD, vượt tổng cộng của các năm trước đó. Vốn và nguồn lực của ngành đang tăng tốc đổ vào.

Khi ngành tiến triển, trọng tâm quan tâm cũng đang thay đổi. So với việc “có thể hoàn thành động tác phức tạp hay không”, thị trường bắt đầu chú ý nhiều hơn đến năng lực làm việc liên tục của robot trong các kịch bản cụ thể, tức là “có thể hoàn thành ổn định nhiệm vụ hay không”.

IDC cho biết điểm cạnh tranh của ngành đang chuyển từ hiệu năng phần cứng sang chiều sâu công nghệ, năng lực dịch vụ và xây dựng hệ sinh thái. Cuối năm 2025, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin chính thức thành lập Ủy ban Kỹ thuật Tiêu chuẩn hóa về robot hình người và trí tuệ thân thể; đầu năm 2026 công bố bộ tiêu chuẩn hệ thống “Tiêu chuẩn hóa robot hình người và trí tuệ thân thể (bản 2026)” đầu tiên của Trung Quốc, bao phủ toàn bộ chuỗi công nghiệp và toàn bộ vòng đời, đánh dấu việc ngành bước vào giai đoạn phát triển mới theo hướng quy phạm hóa và có hệ thống. Ở giai đoạn này, độ dày công nghệ, năng lực triển khai công nghiệp và khả năng tự chủ các bộ phận cốt lõi mới là yếu tố quyết định ai có thể đi trọn chặng.

Robot hình người, với thuộc tính là một lực lượng sản xuất (production capability), ngày càng trở thành mệnh đề cốt lõi trong cuộc cạnh tranh công nghệ giữa các quốc gia lớn.

Theo dữ liệu IDC, năm 2025 lượng xuất xưởng robot hình người toàn cầu khoảng 18k chiếc, tăng 508% so với năm trước, và các nhà sản xuất Trung Quốc giữ vai trò chủ đạo. Một nghiên cứu khi so sánh năng lực đổi mới của doanh nghiệp robot hình người Trung Quốc và Mỹ theo bốn chiều: phát triển sản phẩm, đổi mới công nghệ, tình hình huy động vốn và ứng dụng thị trường, đã phát hiện rằng các doanh nghiệp Trung Quốc có lợi thế hơn Mỹ trong việc khám phá bề rộng các kịch bản ứng dụng sản phẩm; còn Mỹ lại có lợi thế về bề rộng bố trí bằng sáng chế.

Cấu trúc này cho thấy hiện tại ngành vẫn đang ở giai đoạn song song của “thúc đẩy ứng dụng” và “tích lũy công nghệ”. Nếu quá thiên về trưng diễn ở phía trước mà bỏ qua xây dựng năng lực nền tảng, sức cạnh tranh dài hạn vẫn sẽ bị ràng buộc.

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp thuộc các kiểu khác nhau sẽ đảm nhiệm các vai trò khác nhau trong ngành: một loại doanh nghiệp, thông qua nền tảng phổ dụng và hệ sinh thái nhà phát triển, thúc đẩy khuếch tán công nghệ và khám phá ứng dụng; loại còn lại, tập trung vào các kịch bản cụ thể, thúc đẩy việc robot được áp dụng thực tế trong hệ thống sản xuất.

Như vậy, robot hình người của Trung Quốc mới có thể thực sự dẫn dắt sự thay đổi trong cuộc cách mạng công nghiệp toàn cầu lần mới: chuyển ưu thế sản xuất hàng loạt thành ưu thế công nghệ, chuyển ưu thế quy mô thành ưu thế tiêu chuẩn, chuyển ưu thế kịch bản thành ưu thế hệ sinh thái, và cuối cùng giành lợi thế trong cục diện cạnh tranh công nghệ toàn cầu.

Trí tuệ thân thể bước vào năm đầu tiên sản xuất hàng loạt

Năm 2025 được giới công nghệ toàn cầu công nhận là “năm đầu tiên robot hình người bước vào sản xuất hàng loạt”. Dữ liệu mới nhất của tổ chức nghiên cứu quốc tế Omdia cho thấy, trong năm đó, lượng xuất xưởng robot hình người toàn cầu khoảng 13k chiếc; các doanh nghiệp Trung Quốc chiếm 90% thị phần, đồng thời “cầm” cả 6 vị trí dẫn đầu về lượng xuất xưởng. Con số này phá vỡ nhận thức cố hữu trước đó rằng “Mỹ dẫn đầu về công nghệ, Trung Quốc theo sau và bắt chước”; Trung Quốc và Mỹ trong mảng đường đua trí tuệ thân thể đã đi theo những lộ trình phát triển hoàn toàn khác nhau.

Khối Mỹ được đại diện bởi Tesla Optimus và Figure AI. Các doanh nghiệp Mỹ trong lĩnh vực robot hình người thiên nhiều hơn về năng lực phổ dụng và khám phá công nghệ tiên phong.

Xét về tiến triển, các sản phẩm liên quan hiện chủ yếu vẫn ở giai đoạn thử nghiệm và xác minh ban đầu. Theo dữ liệu mới nhất được Tesla công bố, sản lượng Optimus năm 2025 vào khoảng 150 chiếc, chủ yếu dùng cho thử nghiệm nội bộ; con số sản xuất hàng loạt này cũng thấp hơn rất nhiều so với mục tiêu 5.000 chiếc mà Musk đặt ra trước đó. Figure AI dù đã nhận đầu tư từ nhiều gã khổng lồ công nghệ như Microsoft, NVIDIA, Amazon… nhưng quy mô giao hàng hiện cũng vẫn còn hạn chế: cả năm chưa đủ 200 chiếc, chủ yếu phục vụ phòng thí nghiệm và khách hàng giai đoạn đầu.

Nhìn chung, các doanh nghiệp Mỹ có lợi thế tích lũy về công nghệ nền tảng như thuật toán và mô hình đại quy mô (large model), nhưng trong việc đồng bộ chuỗi cung ứng, kiểm soát chi phí và triển khai kịch bản vào thực tế vẫn đang ở quá trình thúc đẩy liên tục.

Lợi thế của doanh nghiệp Mỹ nằm ở tích lũy thuật toán nền tảng và công nghệ mô hình đại quy mô, nhưng điểm yếu của họ cũng rất rõ ràng: việc đồng bộ chuỗi cung ứng chưa hoàn chỉnh, các linh kiện cốt lõi phụ thuộc nhiều vào mua từ bên ngoài, khiến chi phí sản xuất vẫn ở mức cao. Hiện tại, giá bán của các mẫu robot hình người cùng loại ở Mỹ nhìn chung vào khoảng 300k USD, tương đương 5–10 lần sản phẩm công nghiệp của Trung Quốc, khiến khó thực hiện triển khai thương mại quy mô lớn. Quan trọng hơn, các doanh nghiệp Mỹ nhìn chung thiếu kinh nghiệm về kịch bản sản xuất trong ngành công nghiệp; sản phẩm của họ phần lớn vẫn dừng lại ở giai đoạn “đi được và cử động được”, còn cách khá xa so với ứng dụng công nghiệp thực sự.

So với đó, các doanh nghiệp Trung Quốc lại tập trung nhiều hơn vào các kịch bản ứng dụng cụ thể, thúc đẩy việc xác minh và lặp lại công nghệ trong môi trường thực tế.

Trong quá trình này, trong nước đã dần xuất hiện một nhóm doanh nghiệp tiêu biểu. Lấy Ubtech và Unitree làm ví dụ: doanh nghiệp thứ nhất tập trung vào kịch bản công nghiệp, thúc đẩy triển khai ứng dụng robot hình người trong hệ thống sản xuất; doanh nghiệp thứ hai dựa vào lợi thế về điều khiển chuyển động và thiết kế bản thể để xây dựng một nền tảng phổ dụng cho nghiên cứu khoa học, giáo dục và nhà phát triển. Hai nhóm doanh nghiệp triển khai khám phá ở các chiều khác nhau, lần lượt tương ứng với các trọng tâm khác nhau về triển khai kịch bản và khuếch tán công nghệ, cùng thúc đẩy sự phát triển của ngành robot hình người.

Ưu thế dẫn đầu của Trung Quốc không phải ngẫu nhiên, mà được xây dựng trên ba nền tảng không thể sao chép:

Thứ nhất là hệ thống hỗ trợ chuỗi công nghiệp hoàn chỉnh nhất toàn cầu. Trung Quốc là quốc gia duy nhất trên thế giới có tất cả các ngành công nghiệp thuộc danh mục phân loại công nghiệp của Liên Hợp Quốc; trong lĩnh vực robot hình người, nước này đã thực hiện bao phủ toàn chuỗi từ bộ giảm tốc, động cơ servo, cảm biến đến lắp ráp robot hoàn chỉnh; tỷ lệ nội địa hóa linh kiện cốt lõi vượt 80%. Thâm Quyến, Đông Quan… hình thành các cụm công nghiệp “ngay trên dưới lầu là thượng nguồn và hạ nguồn” (tức là chỉ cách nhau trong phạm vi hẹp), Ubtech chỉ cần khoảng một giờ để lắp ráp robot hình người từ linh kiện rời, đến kiểm thử robot hoàn chỉnh và xuất xưởng, nhanh hơn nhiều so với chu kỳ 15–20 ngày của doanh nghiệp ở châu Âu và Mỹ.

Thứ hai là năng lực kiểm soát chi phí ở mức cực hạn. Dựa trên kinh nghiệm sản xuất hàng loạt của ngành điện tử tiêu dùng và xe điện (NEV), các doanh nghiệp Trung Quốc đã giảm chi phí các linh kiện cốt lõi của robot hình người xuống một bậc độ lớn. Giá của cụm mô-đun khớp (joint module) thế hệ mới đã giảm từ hơn một nghìn nhân dân tệ xuống vùng hàng trăm; chi phí robot hoàn chỉnh từ vài triệu nhân dân tệ giảm xuống vài chục triệu, tạo nền tảng cho thương mại hóa quy mô lớn.

Cuối cùng là nguồn tài nguyên kịch bản ứng dụng phong phú nhất toàn cầu. Trung Quốc sở hữu thị trường sản xuất lớn nhất thế giới, mang lại “mảnh đất thử nghiệm” rộng lớn cho robot công nghiệp. Từ sản xuất ô tô đến điện tử 3C, từ chất bán dẫn đến hàng không vũ trụ, các doanh nghiệp Trung Quốc có thể nhanh chóng đưa sản phẩm vào các kịch bản thực tế để kiểm chứng và lặp lại, hình thành vòng lặp tích cực “kịch bản - dữ liệu - công nghệ”.

Chuyên gia ngành nhìn chung cho rằng trong lĩnh vực trí tuệ thân thể, “Scaling Law” (luật tăng quy mô) đã bắt đầu thể hiện: nhu cầu R&D tăng theo cấp số nhân, và chỉ những doanh nghiệp đầu tàu mới có thể gánh nổi chi phí R&D cao và rủi ro thử sai. Trong 3–5 năm tới, cục diện ngành sẽ tăng tốc hội tụ; vốn, công nghệ và nguồn lực kịch bản sẽ tập trung vào các doanh nghiệp đầu tàu, cuối cùng hình thành trạng thái ổn định “song hùng song hành, cạnh tranh khác biệt”.

（Nguồn: Tài Liên (財聯社)）