Gần đây tôi đang suy nghĩ về một vấn đề: Ứng dụng siêu tiền mã hóa tiếp theo sẽ trông như thế nào?

Chúng ta mở ứng dụng ngân hàng, dù là ngân hàng truyền thống hay ngân hàng số, giao diện đều trông khá giống nhau—tài khoản, chuyển tiền, quản lý tài chính, vay mượn. Nói đơn giản, ngân hàng chính là giúp chúng ta quản lý bốn mối quan hệ cơ bản: gửi tiền, tiêu tiền, làm tiền, vay tiền. Mười năm trước, internet di động đã thúc đẩy sự ra đời của các ngân hàng số như SoFi, Revolut, mang các điểm giao dịch vào trong điện thoại, dịch vụ tài chính từ đó không còn là đặc quyền của số ít người nữa.

Giờ đây, công nghệ mã hóa đã trải qua mười năm. Tôi ngày càng tin rằng nó đang vẽ nên một bản đồ mới. Ví tự quản, stablecoin, tín dụng trên chuỗi—tính chất không cần phép của blockchain đang thúc đẩy một trải nghiệm ngân hàng toàn cầu, tức thì, có thể tự do kết hợp. Nếu nói công nghệ di động tạo ra ngân hàng số, thì công nghệ mã hóa đang tạo ra ngân hàng không cần phép: một giao diện thống nhất, liên thông, tự quản lý, giúp bạn hoàn tất toàn bộ các thao tác gửi tiền, tiêu tiền, làm tiền, vay tiền trong nền kinh tế chuỗi.

Nhìn vào sự phát triển trong mười năm này, mã hóa đã có “mấu chốt” riêng của nó. Ví tự quản giúp chống kiểm duyệt lưu trữ, stablecoin tạo ra đô la kỹ thuật số ai cũng dùng được, các giao thức như Aave xây dựng thị trường tín dụng không cần phép, thị trường vốn toàn cầu 24/7 biến văn hóa mạng thành công cụ tạo ra của cải. Điều còn lại là kết nối phần backend không cần phép này với giao diện người dùng thân thiện của ngân hàng số.

Ví chính là cổng vào trực tiếp nhất. Ví frontend như MetaMask, Phantom là cánh cửa đầu tiên để người dùng bước vào thế giới mã hóa. Dữ liệu nói lên tất cả—khoảng 35% khối lượng giao dịch trên Solana chỉ qua một ví Phantom, điều này dựa trên trải nghiệm di động và độ dính của người dùng tạo thành một “vách thành” bảo vệ. Nhưng chỉ dựa vào ví để xây dựng cả ngân hàng số là rất khó, vì người dùng không chỉ gửi tiền rồi để đó. MetaMask và Phantom đều đang hướng tới mục tiêu này, ra mắt thẻ mã hóa, muốn chiếm lĩnh cả cảnh “tiêu tiền bằng tiền mã hóa”.

Phần “tiêu tiền” là phần thú vị nhất. Các dự án mới gần đây—Kast, Tria, Tempo, Stable—hầu như đều đang theo đuổi con đường này. Một là các ứng dụng thẻ stablecoin dành cho bán lẻ, hai là các chuỗi riêng dành cho doanh nghiệp. Thẻ mã hóa bản thân đã không còn quá nhiều rào cản, điểm khác biệt thực sự nằm ở cách thúc đẩy khối lượng giao dịch và giữ chân khách hàng. Kịch bản này giống hệt như thời kỳ ngân hàng số fintech: Người chiến thắng không phải là người đầu tiên làm ra thẻ, mà là người nắm bắt được một phân khúc khách hàng cụ thể.

Có một khả năng còn tiến xa hơn: Bitget Wallet đã thử nghiệm tại Indonesia, Brazil, Việt Nam các phương án quét mã thương nhân, thanh toán bằng stablecoin. Thanh toán gốc trên blockchain, hoàn toàn bỏ qua các ngân hàng phát hành thẻ, điều này hoàn toàn khả thi. Nhưng khi nói về thanh toán xuyên biên giới, trường hợp của TRON là đáng để nghiên cứu nhất. Khoảng 25%-30% khối lượng giao dịch stablecoin toàn cầu diễn ra trên TRON, không phải vì công nghệ mạnh nhất, mà vì TRON đã “ăn” trước các thị trường mới nổi—Nigeria, Argentina, Đông Nam Á. Phí thấp, nhanh chóng, toàn cầu có thể dùng—đây chính là nền tảng cho nhiều thương nhân nhận thanh toán, chuyển tiền xuyên biên giới. Trong đó, việc tích hợp các hệ thống thanh toán truyền thống như ACH, chuyển tiền qua các hệ thống cũ là điều bắt buộc để ngân hàng số mã hóa thực sự lớn mạnh, cần phải xây dựng cầu nối giữa các hệ thống này và tiêu chuẩn blockchain.

Từ góc độ “làm tiền”, Hyperliquid đã thực hiện hơn 3 nghìn tỷ USD giao dịch trong 18 tháng qua, các nền tảng hợp đồng vĩnh viễn này đã trở thành một trong những công ty kiếm tiền nhiều nhất trong ngành. Khởi đầu từ các nền tảng giao dịch tần suất cao như vậy có lợi thế tự nhiên, người dùng quay vòng nhanh, chi phí chuyển đổi cao. Nhưng vấn đề là quá phụ thuộc vào chu kỳ thị trường, dễ bị dán nhãn “sòng bạc tài chính”.

Về vay mượn, đây là một phần quan trọng khác. Hiện nay, chủ yếu các khoản vay mã hóa vẫn là không cần phép, thế chấp quá mức trên chuỗi—Aave, Morpho và các ông lớn DeFi khác dùng thế chấp quá mức để đảm bảo khả năng thanh toán. Nhưng “Chén Thánh” thực sự là các khoản vay tiêu dùng không thế chấp quá mức, chính là lỗ hổng mà SoFi đã khai thác thời kỳ trước. Đến nay, mã hóa vẫn chưa thực sự vận hành trơn tru phần này, nguyên nhân chính là thiếu hệ thống định danh số chống tấn công “witch hunt” và hậu quả vỡ nợ trên chuỗi. Nếu con đường này thành công, nó sẽ nâng cao đáng kể tốc độ lưu thông tiền tệ trên chuỗi, đưa nền kinh tế chuỗi vào một cấp độ mới.

Tôi nghĩ rằng, cơ hội của ngân hàng số mã hóa thế hệ tiếp theo ít nhất có năm hướng đi. Thứ nhất là về quyền riêng tư và tuân thủ pháp luật phải được nâng cấp ngang hàng, các tình huống doanh nghiệp cần bảo vệ quyền riêng tư giao dịch, cả bán lẻ cũng cần khung pháp lý phù hợp. Thứ hai là khả năng kết hợp với thế giới thực—kết nối các tiêu chuẩn blockchain với SWIFT, POS, ISO 20022 và các tiêu chuẩn cũ. Thứ ba là tận dụng tối đa “không cần phép”, để các hợp đồng vĩnh viễn, thị trường dự đoán, staking có thể tự do kết hợp với thẻ ngân hàng, chuyển tiền.

Về định hướng phát triển, địa phương hay toàn cầu là một câu hỏi lớn. Một là theo mô hình Nubank, tập trung vào một khu vực rồi mở rộng ra, dựa vào lòng tin địa phương. Hai là ưu tiên toàn cầu, sản phẩm không cần phép, đồng bộ toàn cầu. Cả hai đều khả thi, mô hình đầu tiên dựa vào lòng tin địa phương, mô hình thứ hai dựa vào quy mô. Cuối cùng là các khoản vay không thế chấp quá mức và tín dụng tiêu dùng—đây mới chính là “Chén Thánh”, cần đột phá về hệ thống định danh, hồ sơ tín dụng, cơ chế vận hành tổng thể.

Quan điểm của tôi là, cơ hội lớn nhất của ngân hàng số mã hóa có thể không nằm ở các lĩnh vực gửi tiền, tiêu tiền chậm, mà ở nơi dòng tiền chảy nhanh nhất. Đầu tiên là trong các lĩnh vực làm tiền, vay mượn có tốc độ dòng chảy cao, sau đó theo hình kim tự tháp, chuyển đổi lượng người dùng hiện có thành khách hàng tài chính toàn diện.

Quyền riêng tư, tuân thủ, khả năng kết hợp thực tế, không cần phép, đường đi địa phương toàn cầu, đột phá tín dụng tiêu dùng—khi ngân hàng số mã hóa giải quyết từng vấn đề này, chúng sẽ từ chỗ là cổng vào các tài sản mã hóa nhỏ lẻ, dần dần trở thành hệ điều hành mặc định của nền kinh tế toàn cầu. Làn sóng này đang thay đổi bản chất của tiền tệ từ nền tảng.