Trump: Sau Iran, tiếp theo là Cuba

“Sau Iran, tiếp theo là Cuba.”

Vào ngày 30 tháng 3 năm nay, tuyên bố này của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa một nền kinh tế vốn lâu nay ở trạng thái bên lề, một lần nữa trở lại tầm nhìn toàn cầu.

Nếu chỉ hiểu câu nói này như một thủ pháp tu từ chính trị, có thể sẽ đánh giá thấp ý nghĩa của nó. Điều đáng quan tâm hơn là: trước khi những cách diễn đạt tương tự xuất hiện, thị trường đã bắt đầu “định giá sự không chắc chắn” trước.

Vào giữa tháng 3, trên một nền tảng dự đoán phi tập trung nào đó, ba tài khoản gần như đồng thời lập vị thế, đặt cược “năm 2026 Mỹ sẽ xâm lược Cuba”, với tổng số tiền khoảng 60.000 USD.

Bản thân hành vi này không chỉ ra một kết quả nhất định, nhưng nó phản ánh một sự thay đổi: Cuba đang quay trở lại hệ thống định giá rủi ro, từ một biến số vốn lâu nay bị bỏ qua.

0****1

Bối cảnh của sự thay đổi này là môi trường thực tế tiếp tục siết chặt.

Đầu năm 2026, Mỹ tiếp tục tăng cường các hạn chế đối với năng lượng và thương mại của Cuba. Ngày 30 tháng 1, Trump ký lệnh hành pháp, tuyên bố đặt trong tình trạng khẩn cấp quốc gia và đánh thuế quan đối với các quốc gia cung cấp dầu cho Cuba.

Kết quả trực tiếp là Cuba xuất hiện tình trạng thiếu nhiên liệu và mất điện diện rộng, khiến hoạt động kinh tế và môi trường xã hội cùng lúc chịu sức ép. Trong hoàn cảnh như vậy, điều thường biến đổi đầu tiên không phải là sản xuất, mà là một vấn đề mang tính nền tảng hơn: liệu dòng tiền có còn chảy thông suốt được hay không.

Thị trường crypto của Cuba đang dần hình thành chính trong vấn đề này.

Năm 2020, khi Western Union đóng kênh chuyển tiền từ Mỹ sang Cuba, một chuỗi chuyển vốn xuyên biên giới vốn trước đó ổn định đã bị cắt đứt. Các gia đình phụ thuộc nhiều vào kiều hối ở nước ngoài buộc phải tìm đường đi thay thế.

Trong bối cảnh đó, bao gồm Bitcoin, các tài sản crypto bắt đầu đảm nhận một phần chức năng chuyển giá trị xuyên biên giới. Đặc điểm của giai đoạn này là rõ ràng: nhu cầu đứng trước quy định, việc sử dụng đi trước thể chế.

Sau đó, Ngân hàng Trung ương Cuba vào năm 2021 đã đưa vào một khung quản lý liên quan đến tài sản ảo, áp dụng cơ chế cấp phép đối với các nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo, và thừa nhận việc sử dụng trong một phạm vi nhất định. Việc này không có nghĩa là tài sản crypto được đưa vào hệ thống tài chính truyền thống, mà hình thành một mô hình gần hơn với “quản lý theo biên giới” — vừa cho phép tồn tại, vừa nhấn mạnh cách ly rủi ro.

Sắp xếp thể chế này khiến thị trường crypto chuyển từ “hành vi tự phát” sang giai đoạn “có thể quan sát, có thể quản lý”.

Đến giai đoạn 2022 và sau đó, khi môi trường trừng phạt tiếp tục kéo dài, Cuba bắt đầu thảo luận các lộ trình thanh toán thay thế với các quốc gia như Nga, và tài sản crypto được đưa vào khung thảo luận về thanh toán xuyên biên giới. Lúc này, vai trò của nó đã mở rộng từ “một công cụ bổ sung ở cấp độ cá nhân” thành “một lựa chọn thanh toán tiềm năng”.

Nếu nhìn tổng thể từ năm 2020 đến năm 2026, có thể thấy một logic diễn tiến tương đối rõ ràng:

• Khi các kênh thanh toán truyền thống bị thu hẹp, tiền mã hóa xuất hiện trước tiên như một lối đi thay thế;

• Khi lối đi thay thế này được sử dụng lặp đi lặp lại, nó bắt đầu đi vào tầm nhìn của cơ quan quản lý;

• Khi các ràng buộc bên ngoài tiếp tục tồn tại, nó lại càng được đưa vào những cuộc thảo luận rộng hơn về thanh toán và bù trừ.

0****2

Ở cấp độ sử dụng, tiền mã hóa đã được lồng vào nhiều kịch bản tại Cuba.

Một mặt, nó được dùng cho chuyển tiền xuyên biên giới và chuyển dịch giá trị. Dữ liệu cho thấy đã có hơn 100.000 người dùng Cuba sử dụng Bitcoin và các tài sản crypto khác; các nền tảng như BitRemesas, QvaPay đã phục vụ lâu dài cho nhu cầu này.

Mặt khác, nó cũng bắt đầu bước vào môi trường thương mại chính quy hơn.

Ngày 23 tháng 3 năm 2026, Ngân hàng Trung ương Cuba lần đầu tiên cho phép mười công ty sử dụng tài sản ảo để tiến hành các hoạt động thương mại xuyên biên giới, cho phép họ mua, chuyển và lưu ký trong khuôn khổ được cấp phép, đồng thời công bố tình hình giao dịch theo từng quý.

Điều này có nghĩa là vai trò của tài sản crypto đang chuyển từ “công cụ bổ sung” sang “công cụ trong khuôn khổ thể chế”.

Nếu đặt Cuba vào một khung lớn hơn, thì sự chuyển biến này không phải là một trường hợp đơn lẻ.

Các nền kinh tế chịu trừng phạt như Iran cũng đang tìm kiếm các lộ trình thanh toán thay thế, bao gồm cả tiền mã hóa. Điểm khác biệt là: mỗi quốc gia sẽ hình thành những cách sử dụng khác nhau tùy theo nguồn lực và điều kiện ràng buộc của mình.

Lộ trình của Cuba tập trung nhiều hơn vào lớp thanh toán và lưu thông, chứ không phải vào sản xuất hay hiện thực hóa tài nguyên.

0****3

Quay lại câu hỏi ban đầu: Tại sao thị trường lại bắt đầu hành động trước tuyên bố của Trump?

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở chỗ: khi sự không chắc chắn gia tăng, thị trường không chỉ đánh giá lại xác suất của bản thân sự kiện, mà còn đồng thời đánh giá một biến số nền tảng hơn: liệu đường đi của dòng vốn có thay đổi hay không.

Trong bối cảnh của Cuba, tiền mã hóa chính là một phần trong những lộ trình đó.

Từ lúc gián đoạn chuyển tiền, đến lúc hình thành quy định, rồi đến việc được sử dụng trong thương mại, thị trường crypto của Cuba không phải là kết quả của một làn sóng công nghệ đơn lẻ, mà là một lộ trình được hình thành dần dần trong các ràng buộc thực tế.

Và khi môi trường bên ngoài tiếp tục thay đổi, chính bản thân lộ trình này cũng vẫn đang được liên tục điều chỉnh.