315 Tiết lộ: AI đầu độc, một ngành kinh doanh từ Phú Điền đến Thung lũng Silicon

Tác giả: David, Deep潮 TechFlow

Tối qua, ngày 15/3 đã phơi bày một loại hình kinh doanh dựa trên GEO.

Tên đầy đủ là Tối ưu hóa động cơ sinh (Generative Engine Optimization), bạn có thể hiểu đơn giản là:

Tiêu tiền để AI nói tốt về bạn.

Làm thế nào để thực hiện điều đó?

Các thương hiệu muốn khi người tiêu dùng hỏi AI, AI ưu tiên giới thiệu sản phẩm của họ. Vì vậy, họ tìm đến các nhà cung cấp dịch vụ GEO, các nhà cung cấp này gửi hàng loạt bài PR quảng cáo lên mạng internet, sau khi AI thu thập các nội dung này, nó sẽ xem đó như thông tin thật để đề xuất cho người dùng.

Phóng viên của Trung ương đã dùng một phần mềm gọi là “Lực Khí GEO”, có thể mua trên Taobao.

Phóng viên đã bịa ra một chiếc vòng đeo tay thông minh, viết ra vài điểm bán hàng phi lý như “Cảm biến lượng tử” và “Tuổi thọ cấp hố đen”. Phần mềm tự động tạo ra hơn chục bài PR, tự động đăng tải lên mạng.

Hai giờ sau, phóng viên hỏi AI: “Hãy giới thiệu giúp tôi một chiếc vòng tay sức khỏe thông minh đi?”

AI đã xếp chiếc vòng hoàn toàn không tồn tại này vào vị trí hàng đầu trong danh sách đề xuất.

Công ty phát triển phần mềm này tên là Beijing Lìsī Văn hóa Truyền thông, là một công ty cá nhân, nhiều năm liền không có người tham gia bảo hiểm.

Chỉ trong vòng hai giờ, công cụ do một công ty nhỏ như vậy tạo ra đã lừa được các mô hình AI lớn trong nước.

Ngày 15/3 đã phát hiện ra việc AI bị đầu độc, nhưng loại hình kinh doanh này có thể lớn hơn rất nhiều so với một phần mềm trên Taobao.

SEO, chuyện cũ ở Putian

Trước tiên, chuyện này hoàn toàn không mới.

Năm 2008, chương trình “Tin tức 30 phút” của Trung ương đã liên tiếp hai ngày phơi bày về việc đặt giá trong xếp hạng của Baidu. Chỉ cần bỏ tiền ra, bạn có thể đưa website của mình lên vị trí đầu tiên trong kết quả tìm kiếm, thậm chí nhiều trong số đó là thuốc giả.

Thời đó, loại hình này còn gọi là SEO, tối ưu hóa công cụ tìm kiếm.

Những khách hàng lớn nhất là các bệnh viện tư nhân thuộc hệ Putian. Năm 2013, hệ Putian đã chi 120 tỷ nhân dân tệ cho quảng cáo trên Baidu trong một năm, chiếm gần một nửa tổng doanh thu quảng cáo của Baidu.

Nhiều cơ sở y tế không đủ tiêu chuẩn, dựa vào SEO để đẩy mình lên trang nhất của Baidu, trông giống như các bệnh viện hạng nhất, người bình thường khó phân biệt.

Cho đến vụ việc Wei Zexi năm 2016, sinh viên nhấp vào các bệnh viện Putian xếp hạng cao, rồi tử vong khi khám chữa bệnh, cơ quan quản lý mới ban hành luật rõ ràng: tìm kiếm có trả phí chính là quảng cáo.

Nhưng điều này chưa tiêu diệt được chuyện này. Chỉ là quy định rõ ràng hơn, từ hoạt động phi pháp trở thành hoạt động hợp pháp. Hệ Putian vẫn mua xếp hạng, chỉ khác là bên cạnh có thêm nhãn nhỏ ghi “Quảng cáo”.

Nhưng khi đã có nhãn, người ta vẫn cứ click.

Vấn đề căn bản của công cụ tìm kiếm chưa bao giờ là có hay không có nhãn, mà là người dùng vốn dĩ tin tưởng kết quả đứng đầu.

Hiện nay, người ta chuyển từ tìm kiếm sang AI, nghĩ rằng AI khách quan hơn, không bị nhiễu bởi xếp hạng đấu giá. Nhưng ai nắm giữ cổng phân phát thông tin, người đó có thể bán xếp hạng.

Cổng vào đổi rồi, SEO đổi thành GEO, lý luận bán xếp hạng không hề thay đổi.

Điều thay đổi là giá cả.

GEO, thị trường vốn yêu thích

Loại hình kinh doanh không chết, thị trường vốn rất thích.

Tháng 9/2025, công ty truyền thông lớn nhất trong nước là BlueFocus đã bỏ ra hàng triệu nhân dân tệ đầu tư vào một công ty GEO tên là PureblueAI.

Pureblue giúp các thương hiệu thực tế tối ưu thứ hạng và tỷ lệ đề xuất trong kết quả tìm kiếm của AI, khách hàng gồm Ant Group, Tencent Cloud, Volvo.

Sản phẩm thật, công ty thật, mục đích là giúp AI hiểu rõ hơn về thương hiệu.

Điều này hoàn toàn khác với việc lực khí AI bị đầu độc trong vụ 15/3. Lực khí là tạo ra sản phẩm giả, bịa đặt tham số, dùng thông tin giả để lừa AI; còn Pureblue dùng nội dung thương hiệu thật để phù hợp với logic đề xuất của AI.

Nhưng từ góc độ của AI, hai việc này đều là phát hành nội dung lên mạng, chờ AI thu thập.

AI không phân biệt được đâu là marketing, đâu là giả mạo. Đây cũng là điểm mập mờ nhất của loại hình GEO.

Khi BlueFocus đầu tư vào Pureblue, GEO vẫn chỉ là thuật ngữ trong giới marketing. Sau ba tháng, nó trở thành một khái niệm cổ phiếu.

Cuối tháng 12/2025, cổ phiếu của BlueFocus tăng trần.

Các công ty chứng khoán bắt đầu tổ chức các cuộc họp điện thoại để phân tích GEO, các báo cáo nghiên cứu gọi nó là “lối vào lưu lượng thế hệ mới của thời đại AI”. Vốn đổ vào ngày càng nhiều, không chỉ mua BlueFocus, mà tất cả các công ty liên quan đến marketing số, AI đều tăng giá. Chỉ trong 9 ngày giao dịch, BlueFocus đã tăng 132%, một loạt cổ phiếu cùng ngành cũng tăng gấp đôi.

Nguồn hình: Cailian Press

Sau khi tăng giá, các công ty này đều phát hành thông báo cảnh báo rủi ro:

Kinh doanh GEO chưa có doanh thu, không ảnh hưởng lớn đến hoạt động của công ty. BlueFocus cũng thừa nhận, doanh thu do AI thúc đẩy chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong tổng doanh thu.

Ý nói rằng, cổ phiếu đã tăng hơn gấp đôi, nhưng chính bản thân loại hình GEO này vẫn chưa kiếm được nhiều tiền.

Đầu tháng 1, giá cổ phiếu của BlueFocus từ 9,6 lên 23,3 nhân dân tệ, tăng 143% trong vòng một tháng. Đúng lúc đó, Chủ tịch Zhao Wengquan tuyên bố giảm sở hữu không quá 20 triệu cổ phiếu. Theo giá cổ phiếu lúc đó, ước tính đã thu về khoảng 467 triệu nhân dân tệ.

Các báo cáo nghiên cứu công khai cho thấy, quy mô thị trường toàn ngành GEO trong nước năm ngoái khoảng 2,9 tỷ nhân dân tệ. Mức tăng vốn hóa của một cổ phiếu BlueFocus trong một tháng còn vượt xa con số này.

Ngày 15/3, hệ thống lực khí AI bị phơi bày đầu độc, tiêu tốn chỉ vài trăm nhân dân tệ. Nhưng khái niệm GEO trên thị trường chứng khoán A đã trải qua một lượt, kiếm được hàng chục tỷ.

Không rõ có phải đầu độc hay không, nhưng số tiền kiếm được là thật.

Ngày 15/3 gọi là đầu độc, còn ở Silicon Valley gọi là thương mại hóa

Tháng 1 năm nay, OpenAI đã công bố trên blog chính thức: ChatGPT sẽ bắt đầu bán quảng cáo.

Người dùng miễn phí và người dùng trả 8 USD mỗi tháng của dịch vụ ChatGPT Plus sẽ thấy quảng cáo, còn người dùng trả phí cao cấp thì không.

Ngày 9/2, quảng cáo chính thức ra mắt. Một số quảng cáo xuất hiện ở cuối phần trả lời của ChatGPT, có ghi chú nhỏ: Sponsored (được tài trợ). Các nhà quảng cáo đầu tiên gồm Ford, Adobe, Target, Best Buy…

Bạn hỏi ChatGPT nên mua xe gì, nó sẽ trả lời bạn, và dưới câu trả lời có kèm liên kết tài trợ của Ford.

OpenAI nói rõ: Quảng cáo sẽ không ảnh hưởng đến nội dung câu trả lời của ChatGPT. Câu trả lời vẫn là câu trả lời, quảng cáo vẫn là quảng cáo, rõ ràng phân biệt.

Nghe quen không?

Năm xưa, Baidu cũng nói như vậy. Xếp hạng đấu giá là đấu giá, tìm kiếm tự nhiên là tự nhiên, phân biệt rõ ràng. Nhưng sau đó, năm kết quả tìm kiếm đầu tiên toàn là quảng cáo.

OpenAI dự đoán, quảng cáo sẽ giúp họ nhân đôi doanh thu từ phía người tiêu dùng, lên tới 170 tỷ USD. ChatGPT có hơn 800 triệu người dùng hoạt động hàng tuần, trong đó 95% là người dùng miễn phí, đều là đối tượng của quảng cáo.

Giờ nhìn lại chuỗi ngành nghề bị phơi bày ngày 15/3: Lực khí AI bị đầu độc bằng cách nhồi nhét nội dung PR, khiến AI đề xuất các sản phẩm không có thật. Trong khi đó, OpenAI để nội dung tài trợ dưới phần câu trả lời của AI, khiến AI đề xuất các sản phẩm đã trả tiền.

Một bên không báo cho nền tảng, gọi là đầu độc. Một bên ký hợp đồng với nền tảng, gọi là thương mại hóa.

Vậy khác biệt đối với người dùng là gì?

Một là trong câu trả lời, một là dưới câu trả lời. Một không có nhãn, một có ghi “Quảng cáo”.

Lực khí phơi bày chỉ vài trăm nhân dân tệ, khái niệm GEO trên thị trường chứng khoán A đã kiếm được hàng chục tỷ.

Cùng một chuyện, từ đầu độc chuyển thành thương mại hóa, giá cả tăng vọt hàng chục nghìn lần.

Tháng 11/2023, các nhà nghiên cứu của Viện Công nghệ Ấn Độ Delhi và Đại học Princeton đã công bố một bài báo trên arXiv, có tiêu đề là “GEO: Generative Engine Optimization”.

Đây là lần đầu tiên trong giới học thuật chính thức định nghĩa khái niệm này.

Từ khi bài báo ra đời đến vụ 15/3, chỉ hơn hai năm. Trong đó trải qua hoạt động phi pháp, huy động vốn, cổ phiếu tăng nóng, chủ tịch bán ra, các nền tảng AI tự mình bán quảng cáo…

Hai mươi năm trước, SEO đã đi qua con đường đó, còn GEO chỉ trong hai năm đã hoàn thành.

Khác biệt là, thời đó mọi người mất nhiều năm để học cách không hoàn toàn tin vào kết quả của công cụ tìm kiếm; còn bây giờ, AI vẫn còn trong giai đoạn hưởng lợi, phần lớn chưa nhận thức được rằng câu trả lời của AI cũng có thể bị mua bán.

Tuy nhiên, có thể thời kỳ này sẽ không kéo dài lâu. Lần tới bạn hỏi AI cái gì đáng mua, hãy dành thêm một giây suy nghĩ:

Câu trả lời có thể miễn phí, nhưng trí óc thì không thể outsource.