Ngoài Joby và Archer: Hiểu về bức tranh cạnh tranh của thị trường eVTOL

Trong khi Joby Aviation (NYSE: JOBY) và Archer Aviation (NYSE: ACHR) chiếm spotlight trên các tiêu đề về thị trường máy bay cất cánh thẳng đứng điện tử (eVTOL), một đối thủ có ảnh hưởng lớn hơn nhưng ít được chú ý hơn có thể định hình lại toàn bộ ngành công nghiệp này về cơ bản. Công ty con eVTOL của Boeing, Wisk, đang theo đuổi một con đường hoàn toàn khác—và có thể mang tính đột phá hơn so với các đối thủ đã được công khai nhiều hơn.

Ba Con Đường Khác Nhau: Cách Mô Hình Kinh Doanh Định Hình Cuộc Đua eVTOL

Ngành eVTOL không phải là một thể thống nhất. Mỗi chiến lược định vị của các công ty tạo ra các lộ trình, yêu cầu vốn và con đường pháp lý hoàn toàn khác nhau.

Archer Aviation đã chọn vai trò nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM), xây dựng máy bay cho các nhà khai thác bên thứ ba trong khi duy trì mô hình hoạt động nhẹ vốn. Cách tiếp cận này tận dụng các mối quan hệ công nghệ bên ngoài nhưng giúp công ty có thể đi vào thị trường thương mại nhanh hơn.

Joby Aviation hướng tới trở thành nhà cung cấp dịch vụ vận chuyển thẳng đứng, kết hợp máy bay eVTOL sở hữu riêng với các đối tác như Delta Air Lines và Uber Technologies để thiết lập mạng lưới taxi hàng không. Mô hình tích hợp này giúp Joby kiểm soát cả cung và cầu, mặc dù đòi hỏi đầu tư vốn lớn hơn nhiều.

Wisk theo đuổi mô hình dịch vụ vận chuyển giống như Joby, nhưng có điểm khác biệt then chốt: cam kết hoàn toàn vào bay tự động thông qua thiết kế máy bay thế hệ 6 của mình. Việc không có phi công này về cơ bản biến đổi kinh tế đơn vị và có thể mang lại lợi thế cạnh tranh theo thế hệ—miễn là có con đường pháp lý phù hợp.

Chiến Lược Tự Động của Wisk: Tiềm Năng Cách Mạng Gặp Thực Tế Pháp Lý

Phương pháp eVTOL tự động mà Wisk theo đuổi đại diện cho một bước nhảy vọt về khả năng nhưng cũng đặt ra những trở ngại lớn về chứng nhận. Hiện tại, công ty dự kiến sẽ ra mắt dịch vụ thương mại không sớm hơn năm 2030, tạo lợi thế cho cả Joby và Archer trong việc thiết lập mạng lưới taxi hàng không và giành quyền phê duyệt vận hành.

Thời gian này phản ánh độ phức tạp trong việc chứng nhận các hệ thống máy bay tự động. Boeing đang tích cực làm việc với các cơ quan quản lý để thiết lập “Quy tắc Bay Tự Động” (AFR)—một khung pháp lý mới khác biệt so với quy tắc bay thị giác truyền thống (VFR) và quy tắc bay dựa trên thiết bị (IFR). Khái niệm AFR đề xuất tự động hóa hệ thống toàn ngành, bao gồm các giao thức truyền thông số hóa và quản lý không lưu tiên tiến. Trung tâm của phương pháp này là công nghệ digital twin, cho phép mô hình hóa và giám sát từng eVTOL trong chuyến bay theo thời gian thực.

Điều này rất quan trọng: khác với hệ thống tự lái hoàn toàn của Tesla phải điều hướng trong môi trường không có cấu trúc rõ ràng, eVTOL tự động của Wisk hoạt động trong các hệ sinh thái kỹ thuật số được quản lý chặt chẽ, có hệ thống giám sát từ mặt đất và hệ thống tránh va chạm tự động.

Yêu Cầu Vốn và Thách Thức của Boeing

Con đường của Wisk đòi hỏi khoản đầu tư cực kỳ lớn—không chỉ vào phát triển máy bay mà còn vào hạ tầng kỹ thuật số, hoạt động mặt đất và khung pháp lý cần thiết để làm cho hàng không tự động khả thi. Yêu cầu vốn này đến vào thời điểm nhạy cảm đối với Boeing (NYSE: BA), một công ty đang gánh nặng nợ nần đáng kể đồng thời cần tài trợ cho phát triển máy bay thương mại hẹp thế hệ tiếp theo.

Quyết định phân bổ vốn của ban lãnh đạo phải cân nhắc giữa việc thúc đẩy công nghệ cách mạng của Wisk và đầu tư vào lĩnh vực máy bay thương mại cốt lõi của Boeing. Trong quá khứ, các công ty trong tình huống này thường ưu tiên doanh thu ngắn hạn, điều này sẽ ủng hộ phát triển dòng máy bay hẹp. Các yếu tố tài chính liên quan đến lợi nhuận dài hạn của Wisk—phụ thuộc vào việc đạt quy mô đủ lớn với hoạt động tự động—thêm một lớp không chắc chắn nữa.

Ảnh Hưởng Đầu Tư và Đánh Giá Rủi Ro

Ngành eVTOL mang lại cơ hội dài hạn thực sự, nhưng các nhà đầu tư cần nhận thức rõ các trở ngại lớn phía trước. Wisk phải vượt qua các thủ tục phê duyệt pháp lý, xây dựng khả năng kỹ thuật để vận hành an toàn các máy bay tự động ở quy mô lớn, và chứng minh rằng lợi thế về chi phí của hoạt động không có phi công đủ để bù đắp cho khoản đầu tư phát triển.

Trong khi đó, các đợt ra mắt thương mại sớm của Joby và Archer có thể giúp thiết lập thị trường và xây dựng mối quan hệ pháp lý, tạo lợi thế cho các đối thủ đã có mặt, ngay cả khi hoạt động tự động của Wisk cuối cùng có thể hiệu quả hơn.

Riêng các nhà đầu tư của Boeing, thành công của Wisk mang tính tùy chọn hơn là chắc chắn. Dự án này có thể trở thành bước đột phá, nhưng cũng có thể trở thành một sáng kiến tốn nhiều vốn, cạnh tranh nguồn lực với các chương trình ưu tiên cao hơn. Khả năng của công ty trong việc tạo ra dòng tiền đủ lớn trong những năm tới, đồng thời giảm nợ, sẽ quyết định liệu họ có thể đủ khả năng tài trợ cho cả phát triển máy bay thương mại cốt lõi và tham vọng eVTOL tự động của Wisk hay không—hoặc liệu một trong hai sẽ chiếm ưu thế trên chi phí của cái còn lại.