Khi Bóng bóng AI xì hơi: Thị trường đối mặt với một cuộc kiểm điểm quan trọng

Ngành trí tuệ nhân tạo đã trở thành lực lượng chi phối định hình thị trường tài chính và tăng trưởng kinh tế vào năm 2025. Tuy nhiên, sự bùng nổ AI chưa từng có này mang theo rủi ro lớn mà ít nhà đầu tư nhận thức đầy đủ: điều gì sẽ xảy ra nếu đà tăng đột ngột đảo chiều và bong bóng AI sụp đổ dữ dội như vụ vỡ bong bóng dot-com cách đây hai mươi lăm năm? Các nhà kinh tế và chiến lược gia thị trường ngày càng cảnh báo rằng định giá hiện tại có thể không bền vững, và việc vỡ bong bóng AI có thể gây ra hậu quả còn nghiêm trọng hơn nhiều so với dự đoán.

Sức mạnh tập trung đằng sau đà tăng của thị trường

Để hiểu mức độ nghiêm trọng của khả năng sụp đổ bong bóng AI, hãy xem xét quy mô dòng vốn chảy vào lĩnh vực này. Các nhà nghiên cứu tại BNP Paribas ước tính rằng các khoản đầu tư liên quan đến AI chiếm khoảng 25% tăng trưởng GDP của Mỹ trong nửa đầu năm 2025, theo phân tích của Barron’s. Sự tập trung này còn rõ ràng hơn khi xem xét thị trường cổ phiếu.

Chỉ mười công ty công nghệ—Apple, Amazon, Alphabet, Broadcom, Meta, Microsoft, Nvidia, Oracle, Palantir và Tesla—đã tạo ra gần 60% tổng mức tăng giá trị thị trường của S&P 500, tương đương 7,58 nghìn tỷ USD tính đến tháng 10 năm 2025. Ngoài các ông lớn đã thành danh này, khoảng mười startup AI tích lũy gần 1 nghìn tỷ USD vốn hóa thị trường trong năm 2025 mà chưa tạo ra lợi nhuận, theo báo cáo của Financial Times trích dẫn CNN. Mô hình này phản ánh các đặc điểm của bong bóng trong quá khứ, nơi định giá tăng cao vượt xa lợi nhuận hoặc doanh thu thực tế.

Kinh tế không bền vững đằng sau bong bóng AI

Theo Grok, nền tảng phân tích AI đã mô phỏng kịch bản này, tình hình đặt ra một nghịch lý. “Hàng nghìn tỷ đô la đã đổ vào các công ty AI, trung tâm dữ liệu và hạ tầng liên quan, thúc đẩy 75% mức tăng của S&P 500,” Grok nhận định, lưu ý rằng “các công ty như Nvidia hiện có định giá vượt quá 5 nghìn tỷ USD.” Tuy nhiên, sự tăng trưởng bùng nổ này ngày càng có vẻ không bền vững. Các công ty “đang tiêu hàng tỷ đô la tiền mặt trong khi doanh thu hoặc giá trị thực tế chưa đủ,” nền tảng này cho biết.

Đánh giá này phù hợp với phân tích của Julien Garran, đối tác tại MacroStrategy Partnership có trụ sở tại Vương quốc Anh. Theo báo cáo của CNN, Garran gần đây đã công bố nghiên cứu cho rằng hiện tượng AI này là “bong bóng nguy hiểm nhất mà chúng ta từng trải qua”—lớn gấp mười bảy lần so với bong bóng dot-com và gấp bốn lần so với khủng hoảng nhà ở năm 2008.

Ba kịch bản có thể xảy ra nếu bong bóng AI vỡ

Điều gì có thể xảy ra nếu bong bóng AI sụp đổ? Kịch bản này không nhất thiết gây thiệt hại toàn bộ nền kinh tế, nhưng thiệt hại sẽ tập trung nặng nề vào các lĩnh vực công nghệ. Thay vì cảm nhận sự đau đớn lan rộng như trong khủng hoảng nhà ở 2008, sự vỡ bong bóng AI sẽ là “rất lớn nhưng không nhất thiết toàn diện nền kinh tế,” theo phân tích của Grok.

Người Mỹ vẫn sẽ đối mặt với thiệt hại tài chính khổng lồ. Phân tích dự đoán rằng “có thể mất tới 40 nghìn tỷ USD từ Nasdaq, vượt xa mức 3,6 nghìn tỷ USD bị mất trong vụ vỡ bong bóng dot-com, kèm theo giảm 20% đến 30% của S&P 500 và khả năng xảy ra suy thoái do giảm đầu tư vào AI.” Sự co lại này “sẽ xóa sổ hàng nghìn tỷ trong giá trị đầu tư, tàn phá các quỹ hưu trí và làm tăng chi phí sinh hoạt cho các dịch vụ thiết yếu như tiện ích—mà không mang lại lợi ích bù đắp tương ứng.”

Grok đã đề xuất ba kịch bản khả thi, mỗi kịch bản có xác suất ước lượng:

1. Vỡ bong bóng thảm khốc (25%-35%): Một vụ vỡ bong bóng AI toàn diện gây ra suy thoái, thất bại hàng loạt các công nghệ và thiệt hại hàng nghìn tỷ đô la, mặc dù chủ yếu giới hạn trong lĩnh vực công nghệ.

2. Suy giảm từ từ (35%): Định giá giảm nhẹ từ 60% đến 70% trong vài năm khi công nghệ AI “tích hợp vào các trường hợp sử dụng hiệu quả,” ngăn chặn sự sụp đổ đột ngột.

3. Mở rộng bền vững (40%): Nếu các công nghệ AI thành công trong việc mở rộng và mang lại lợi nhuận chấp nhận được, “bong bóng” này sẽ tự nhiên chuyển thành tăng trưởng dài hạn bền vững.

Một rủi ro bổ sung là về việc làm. Sự sụp đổ bong bóng AI có thể “làm tăng tình trạng thất nghiệp” và loại bỏ hàng chục nghìn vị trí trong lĩnh vực công nghệ.

Định hướng chiến lược để bảo vệ danh mục đầu tư

Để chuẩn bị cho các kịch bản tiềm năng này, các chiến lược gia đầu tư và Grok đề xuất một số biện pháp bảo vệ:

Tái cân đối tỷ lệ cổ phiếu: Giới hạn tỷ lệ đầu tư vào các cổ phiếu liên quan đến AI xuống dưới 20%—giảm từ mức 30%-50% như trong hầu hết các chỉ số hiện nay.

Đa dạng hóa các loại tài sản: Tăng tỷ lệ đầu tư vào cổ phiếu giá trị, thị trường chứng khoán quốc tế, cổ phiếu vốn nhỏ, hàng hóa vật chất và trái phiếu bảo vệ lạm phát (TIPS).

Chuyển đổi dự trữ tiền mặt: Chuyển vốn vào các tài khoản tiết kiệm có lãi suất cao được bảo hiểm của FDIC để tăng khả năng chống chịu trong thời kỳ biến động thị trường.

Xem xét lại các nền tảng fintech: Di chuyển tài sản khỏi các ứng dụng tài chính tập trung vào AI như Robinhood và Webull. Thay vào đó, mở tài khoản tại các công ty môi giới truyền thống uy tín như Schwab, Fidelity hoặc Vanguard, những nơi có độ ổn định cao hơn và các biện pháp bảo vệ tổ chức.

Quỹ đạo của bong bóng AI cuối cùng sẽ quyết định liệu năm 2026 có mang lại sự tăng trưởng cho danh mục hay gây ra những rối loạn lớn trên thị trường. Trong khi một số kết quả tích cực vẫn còn khả thi, các bằng chứng ngày càng cho thấy các nhà đầu tư thận trọng nên bắt đầu giảm tỷ lệ đầu tư vào các vị trí phụ thuộc vào AI và củng cố khả năng tài chính của mình.