Bảng xếp hạng tiền tệ toàn cầu: Hiểu về các loại tiền tệ rẻ nhất thế giới

Trong khi đồng đô la Mỹ được tôn trọng như đồng tiền giao dịch nhiều nhất thế giới, thì nó lại không phải là đồng tiền mạnh nhất. Sự khác biệt này thuộc về đồng dinar của Kuwait, vốn duy trì giá trị cao nhất trong các thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, ở phía đối diện của phổ giá trị là một thực tế kinh tế hấp dẫn: hàng chục đồng tiền giao dịch chỉ ở mức fractions của một đô la, đại diện cho các nền kinh tế đang gặp khó khăn với lạm phát, nợ nần, trừng phạt hoặc tăng trưởng trì trệ. Những đồng tiền rẻ nhất thế giới kể câu chuyện về những thử thách kinh tế trên nhiều châu lục.

Hiểu về sự yếu kém của tiền tệ đòi hỏi phải nắm bắt một khái niệm cơ bản: tiền tệ không chỉ phản ánh quy mô hay tài nguyên của một quốc gia, mà còn phản ánh niềm tin của nhà đầu tư, sự ổn định kinh tế và tỷ lệ lạm phát. Một đồng tiền rẻ không có nghĩa là quốc gia đó nghèo—đó là phản ánh của các lực lượng thị trường đang hoạt động.

Hiểu cách hoạt động của thị trường tiền tệ toàn cầu

Các đồng tiền trên thế giới giao dịch theo cặp, tạo thành một hệ thống định giá năng động. Khi bạn đổi đô la Mỹ lấy peso Mexico, bạn đang tham gia vào hoạt động giao dịch tiền tệ để xác định tỷ giá hối đoái—tức là giá của một đồng tiền so với đồng tiền khác. Tỷ giá này ảnh hưởng trực tiếp đến sức mua của bạn: đồng đô la mạnh hơn có nghĩa là du khách Mỹ sẽ nhận được nhiều rupee hơn khi đi Ấn Độ, giúp chuyến đi rẻ hơn, trong khi khách du lịch Ấn Độ phải trả nhiều hơn khi đến Mỹ.

Hầu hết các đồng tiền hoạt động theo hệ thống “thả nổi”, trong đó giá trị biến động dựa trên cung cầu. Một số đồng khác được “neo”—kết nối cố định theo tỷ giá đã thỏa thuận với một đồng tiền khác như đô la. Các tỷ giá này tạo ra cơ hội đầu tư cho các nhà giao dịch muốn kiếm lợi từ biến động tiền tệ.

Tại sao tỷ giá hối đoái lại quan trọng ngoài việc đi du lịch? Chúng ảnh hưởng căn bản đến thương mại quốc tế, quyết định đầu tư và khả năng cạnh tranh kinh tế. Khi một đồng tiền giảm giá mạnh, việc nhập khẩu hàng hóa trở nên đắt đỏ đối với người tiêu dùng địa phương, trong khi xuất khẩu có thể trở nên cạnh tranh hơn trên thị trường toàn cầu.

Top 10 đồng tiền ít giá trị nhất thế giới: Xếp hạng đồng tiền rẻ nhất

Dựa trên dữ liệu tháng 5 năm 2023, dưới đây là danh sách mười đồng tiền rẻ nhất thế giới được xếp theo giá trị so với đô la. Mỗi đồng tiền phản ánh các thách thức kinh tế khác nhau—từ trừng phạt, siêu lạm phát, lời nguyền tài nguyên đến bất ổn chính trị.

1. Đồng rial Iran: Đồng tiền yếu nhất

Chỉ với 0.000024 đô la mỗi rial (1 đô la = 42.300 rials), đồng rial Iran giữ vị trí đồng tiền rẻ nhất thế giới. Các lệnh trừng phạt kinh tế—như các lệnh trừng phạt do Mỹ tái áp dụng từ năm 2018 và nhiều lần bởi Liên minh châu Âu—đã liên tục làm suy yếu đồng tiền này. Kết hợp với bất ổn chính trị và tỷ lệ lạm phát vượt quá 40% mỗi năm, rial Iran đã suy giảm đáng kể. Ngân hàng Thế giới nhận định: “Các rủi ro đối với triển vọng kinh tế Iran vẫn còn đáng kể,” phản ánh những thách thức dai dẳng đối với đồng tiền này.

2. Đồng đồng Việt Nam: Khó khăn khu vực Đông Nam Á

Đồng Việt Nam, trị giá 0.000043 đô la mỗi đồng (1 đô la = 23.485 đồng), xếp thứ hai trong danh sách các đồng tiền rẻ nhất thế giới. Thách thức của đồng tiền Việt bắt nguồn từ lĩnh vực bất động sản gặp khó khăn, hạn chế đầu tư nước ngoài và giảm đà xuất khẩu. Tuy nhiên, Ngân hàng Thế giới nhận thấy một điểm sáng: Việt Nam đã chuyển mình “từ một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới trở thành quốc gia thu nhập trung bình thấp,” cho thấy tiềm năng kinh tế nội tại bất chấp sự yếu kém của đồng tiền.

3. Đồng kip Lào: Giữa tăng trưởng và nợ nần

Với 0.000057 đô la mỗi kip (1 đô la = 17.692 kip), đồng kip Lào đứng thứ ba trong danh sách các đồng tiền rẻ nhất thế giới. Quốc gia nội địa này gặp khó khăn với tăng trưởng chậm và gánh nặng nợ nước ngoài khổng lồ. Chu kỳ lạm phát và mất giá làm tình hình tồi tệ hơn: giá hàng hóa và dầu tăng khiến lạm phát tăng cao, làm giảm giá trị đồng kip. Hội đồng Quan hệ Đối ngoại chỉ trích: “Các nỗ lực gần đây của chính phủ nhằm kiểm soát lạm phát, nợ nần và đồng tiền sụt giảm của đất nước đã bị xem là thiếu cân nhắc và phản tác dụng.”

4. Đồng leone Sierra Leone: Khủng hoảng chồng chất

Đồng leone Sierra Leone, giá trị 0.000057 đô la mỗi đơn vị (1 đô la = 17.665 leone), là đồng tiền thứ tư rẻ nhất. Thách thức kinh tế của Tây Phi rõ ràng ở đây: lạm phát vượt quá 43% trong tháng 4 năm 2023, trong khi quốc gia này còn phải đối mặt với hậu quả kéo dài từ dịch Ebola những năm 2010, chiến tranh nội bộ trước đó, bất ổn chính trị và tham nhũng lan rộng. Ngân hàng Thế giới mô tả tình hình là: “Phát triển kinh tế của Sierra Leone bị hạn chế bởi các cú sốc toàn cầu và trong nước đồng thời.”

5. Đồng bảng Lebanon: Khủng hoảng ngân hàng và siêu lạm phát

Đồng bảng Lebanon giao dịch ở mức 0.000067 đô la mỗi bảng (1 đô la = 15.012 bảng) vào giữa năm 2023, đánh dấu mức thấp kỷ lục so với đô la. Lebanon thể hiện rõ cách các khủng hoảng đồng thời phá hủy giá trị tiền tệ: hệ thống ngân hàng sụp đổ, tỷ lệ thất nghiệp cao kỷ lục, suy thoái kinh tế, giá cả tăng khoảng 171% trong năm 2022. Quỹ Tiền tệ Quốc tế cảnh báo vào tháng 3 năm 2023: “Lebanon đang đứng trước ngã rẽ nguy hiểm, nếu không có cải cách nhanh chóng, quốc gia này sẽ mắc kẹt trong khủng hoảng không hồi kết.”

6. Đồng rupiah Indonesia: Quy mô không đảm bảo sức mạnh

Với 0.000067 đô la mỗi rupiah (1 đô la = 14.985 rupiah), đồng rupiah Indonesia cho thấy rằng việc là quốc gia đông dân thứ tư thế giới không bảo vệ khỏi suy giảm giá trị tiền tệ. Mặc dù trong năm 2023 đồng tiền này có phần phục hồi so với các nước láng giềng châu Á, nhưng các năm trước đó chứng kiến sự mất giá đáng kể. Quỹ Tiền tệ Quốc tế cảnh báo rằng suy thoái kinh tế toàn cầu có thể gây áp lực trở lại lên đồng tiền này.

7. Đồng som Uzbekistan: Chuyển đổi hậu Liên Xô

Đồng som Uzbekistan, trị giá 0.000088 đô la mỗi đơn vị (1 đô la = 11.420 som), đứng thứ bảy trong danh sách các đồng tiền rẻ nhất. Dù đã có các cải cách kinh tế bắt đầu từ năm 2017, đồng som vẫn yếu do tăng trưởng chậm, lạm phát cao, thất nghiệp lớn, tham nhũng tràn lan và nghèo đói kéo dài. Fitch Ratings nhận định vào tháng 3 năm 2023 rằng: “Dù nền kinh tế Uzbekistan đã thể hiện khả năng chống chịu trước các tác động từ chiến tranh Ukraine và các lệnh trừng phạt Nga, vẫn còn nhiều bất ổn đáng kể.”

8. Đồng franc Guinea: Nghịch lý tài nguyên

Đồng franc Guinea, trị giá 0.000116 đô la mỗi đơn vị (1 đô la = 8.650 franc), xếp thứ tám toàn cầu mặc dù Guinea sở hữu trữ lượng vàng và kim cương phong phú. Đồng tiền của quốc gia châu Phi hạ Sahara này bị ảnh hưởng bởi lạm phát cao làm giảm giá trị, bất ổn chính trị do chính quyền quân sự, và dòng người tị nạn từ Liberia và Sierra Leone đổ về. Economist Intelligence Unit dự báo: “Bất ổn chính trị và triển vọng tăng trưởng toàn cầu chậm lại sẽ giữ cho hoạt động kinh tế của Guinea dưới tiềm năng trong năm 2023.”

9. Đồng guarani Paraguay: Nghịch lý thủy điện

Đồng guarani Paraguay, trị giá 0.000138 đô la mỗi đơn vị (1 đô la = 7.241 guarani), xếp thứ chín trong danh sách các đồng tiền rẻ nhất mặc dù Paraguay là quốc gia dẫn đầu về sản xuất thủy điện. Lạm phát gần 10% trong năm 2022, cùng với buôn lậu ma túy và rửa tiền tràn lan, đã làm suy yếu cả đồng tiền lẫn nền kinh tế. IMF ghi nhận vào tháng 4 năm 2023: “Triển vọng kinh tế trung hạn vẫn tích cực, nhưng có rủi ro từ tình hình toàn cầu xấu đi và thời tiết cực đoan.”

10. Đồng shilling Uganda: Thực tế lời nguyền tài nguyên

Đồng shilling Uganda, trị giá 0.000267 đô la mỗi đơn vị (1 đô la = 3.741 shilling), đứng cuối danh sách các đồng tiền rẻ nhất. Dù sở hữu trữ lượng dầu, vàng và cà phê, đồng tiền Uganda vẫn bị cản trở bởi tăng trưởng không ổn định, nợ nần lớn, bất ổn chính trị và áp lực từ dòng người tị nạn từ Sudan. CIA tổng kết các thách thức: “Uganda đối mặt với nhiều trở ngại ảnh hưởng đến sự ổn định tương lai, bao gồm tăng dân số nhanh, hạn chế về năng lực, tham nhũng, thiếu các thể chế dân chủ phát triển và thiếu hụt nhân quyền.”

Những gì xếp hạng này tiết lộ về kinh tế toàn cầu

Các đồng tiền rẻ nhất thế giới không chỉ đơn thuần phản ánh tỷ giá hối đoái trừu tượng—chúng còn phản ánh các chính sách kinh tế, hoàn cảnh lịch sử và các điểm yếu cấu trúc. Một số quốc gia, như Iran và Lebanon, đối mặt với áp lực bên ngoài qua các lệnh trừng phạt và bất ổn khu vực. Những quốc gia khác, như Guinea và Uganda, đối mặt với nghịch lý sở hữu tài nguyên quý giá nhưng đồng tiền yếu. Cũng có những nước như Lào và Paraguay, đang vật lộn với gánh nặng nợ làm suy yếu ổn định tài chính.

Các nhà đầu tư và du khách đều có lợi khi hiểu rõ các đặc điểm của các đồng tiền này. Tỷ giá ảnh hưởng đến mọi thứ từ chi phí du lịch, lợi nhuận đầu tư đến khả năng cạnh tranh thương mại. Sự khác biệt giữa tiền tệ thả nổi và neo cố định, cùng với các áp lực kinh tế khác nhau, tạo nên bức tranh nơi các đồng tiền rẻ nhất thế giới tiếp tục biến động.

Sự yếu kém của tiền tệ thường báo hiệu các thách thức kinh tế sâu xa hơn đáng để theo dõi nhằm hiểu rõ hơn về thị trường toàn cầu và các cơ hội đầu tư quốc tế.