Nick Leeson và Sự sụp đổ của Barings: Khi €800 Triệu biến mất trong các hoạt động rủi ro

Vụ án của Nick Leeson đại diện cho một trong những vụ bê bối tài chính tiêu biểu nhất của thế kỷ XX. Nhà giao dịch người Anh này không chỉ gây ra sự phá sản của một trong những ngân hàng lâu đời nhất của Vương quốc Anh mà còn cách mạng hóa cách thế giới tài chính hiểu và quản lý rủi ro hệ thống. Câu chuyện của ông vẫn là đề tài nghiên cứu trong các chương trình quản lý rủi ro và tuân thủ quy định trên toàn thế giới.

Ai là Nick Leeson và làm thế nào ông đến với Barings?

Nick Leeson sinh năm 1967 tại Watford, Anh, trong một gia đình trung lưu. Vào giữa thập niên 1980, ông bắt đầu bước chân vào lĩnh vực tài chính, làm việc cho nhiều tổ chức trước khi được tuyển dụng bởi Ngân hàng Barings vào năm 1989. Ngân hàng này, thành lập từ năm 1762 và được xem là viên ngọc của ngành ngân hàng Anh, đã cử ông sang Singapore để điều hành hoạt động giao dịch hợp đồng tương lai và quản lý danh mục khách hàng tổ chức.

Điều tưởng chừng là khởi đầu cho một sự nghiệp triển vọng lại trở thành bối cảnh cho một thảm họa. Leeson có khả năng thiên bẩm trong các giao dịch và nhanh chóng nổi tiếng là một nhà giao dịch xuất sắc. Tuy nhiên, sự thăng tiến chóng mặt này che giấu một thực tế đáng lo ngại: những thành công giả tạo của ông dựa trên một lâu đài bằng giấy bập bềnh trên lừa đảo.

Chiến lược Rủi ro đã Phá hủy Một Ngân hàng Trăm Năm

Hệ thống nội bộ của Ngân hàng Barings cho phép Nick Leeson hoạt động đồng thời ở cả hai phía của thị trường: mua và bán. Cấu hình này, vốn nên tạo ra sự giám sát chéo, lại giúp ông che giấu các khoản lỗ ngày càng tăng thông qua các giao dịch bổ sung mà ông ghi nhận trong sổ sách với các số liệu bịa đặt.

Chiến thuật của Leeson có vẻ đơn giản nhưng cực kỳ rủi ro: ông đặt cược mang tính đầu cơ về hướng của chỉ số Nikkei, chỉ số chứng khoán quan trọng nhất của Nhật Bản. Khi thị trường đi ngược lại, thay vì chấp nhận lỗ, ông dùng vốn bổ sung của ngân hàng để bù đắp các khoản thua lỗ, làm tăng đáng kể mức độ rủi ro của mình. Đến giữa năm 1994, Nick Leeson đã tích lũy các vị thế đầu cơ khổng lồ, chủ yếu đặt cược rằng Nikkei sẽ tiếp tục tăng.

Việc giám sát yếu kém của Barings đã làm trầm trọng thêm vấn đề. Ngân hàng này thiếu hệ thống kiểm soát nội bộ vững chắc, không thực hiện đánh giá rủi ro định kỳ và rõ ràng không biết được quy mô thực sự của các cược mà nhà giao dịch của họ tại Singapore đang thực hiện. Ban quản lý trung ương ở London hoàn toàn tin tưởng vào các số liệu Leeson báo cáo mà không kiểm tra hay đối chiếu các vị thế của ông một cách độc lập.

Khi Động đất Kobe Phơi bày Gian lận

Ngày 17 tháng 1 năm 1995, một trận động đất tàn khốc đã làm rung chuyển Kobe, Nhật Bản. Cơn địa chấn không chỉ gây thiệt hại về người mà còn gây ra một đợt giảm mạnh trên thị trường tài chính Nhật Bản. Chỉ số Nikkei giảm mạnh, và sự sụp đổ này trở thành chất xúc tác để phơi bày vụ gian lận của Nick Leeson.

Khi Nikkei sụp đổ, các vị thế đầu cơ khổng lồ của Leeson chuyển từ các con số trên màn hình thành các khoản lỗ thực sự và thảm khốc. Quy mô của thiệt hại khiến người ta sửng sốt: hơn 800 triệu bảng Anh lỗ tích lũy, vượt quá vốn của ngân hàng. Trong khi đó, Ngân hàng Barings chỉ có khoảng 440 triệu bảng Anh vốn chủ sở hữu, nghĩa là Leeson đã tạo ra khoản lỗ gần gấp đôi giá trị của toàn bộ tài sản của ngân hàng.

Khi sự thật bị phơi bày vào tháng 2 năm 1995, Nick Leeson không chờ đợi bị bắt giữ. Ông trốn khỏi Singapore, cố gắng đến Munich, Đức. Tuy nhiên, hành trình trốn chạy của ông ngắn ngủi: bị bắt ngay sau đó tại Đức và bị dẫn độ về Singapore vào tháng 5 năm 1996.

Hình phạt và con đường của Nick Leeson

Phiên tòa xét xử Nick Leeson diễn ra nhanh chóng và quyết đoán. Ông bị kết án hai tội danh làm giả hồ sơ và một tội danh gian lận nâng cao. Án tù: sáu năm rưỡi. Ông thi hành bốn năm trong tù tại Changi, Singapore, trước khi được thả tự do vào năm 1999 do vấn đề về sức khỏe.

Song song đó, Ngân hàng Barings bị đưa vào quá trình thanh lý. Ngân hàng này được bán cho ING, tập đoàn tài chính Hà Lan, với một khoản tiền tượng trưng là một bảng Anh. Giao dịch này không phải là cứu trợ mà là một sự tiếp nhận có trật tự các tài sản còn lại của một biểu tượng của sức mạnh tài chính Anh quốc.

Từ Sự sụp đổ của Barings đến cuộc Cách mạng trong Quản lý Rủi ro

Sự sụp đổ của Ngân hàng Barings không phải là một tai nạn đơn lẻ, mà là biểu hiện của những thiếu sót hệ thống trong quản lý rủi ro tài chính. Vụ của Nick Leeson đã buộc các cơ quan quản lý toàn cầu phải xem xét lại hoàn toàn việc giám sát hoạt động của các sản phẩm phái sinh và hợp đồng tương lai.

Đáp lại vụ bê bối, các quy định chặt chẽ hơn đã được ban hành để kiểm soát hoạt động giao dịch phái sinh. Các giới hạn về vị thế mà nhà giao dịch có thể duy trì đã được thiết lập, các yêu cầu phân chia chức năng được củng cố và hệ thống giám sát theo thời gian thực được xây dựng. Những thay đổi này trở thành nền tảng của quản lý rủi ro tài chính hiện đại ngày nay.

Câu chuyện của Nick Leeson cũng vượt ra ngoài các quy định pháp luật. Ông trở thành một hiện tượng văn hóa: viết tự truyện mang tên Rogue Trader (Nhà Giao dịch Phiêu Lưu), kể lại quá trình thăng tiến, các chiến thuật che giấu và hậu quả của hành động của mình. Năm 1999, câu chuyện của ông được chuyển thể thành phim cùng tên, với diễn viên người Scotland Ewan McGregor thủ vai nhà giao dịch nổi tiếng.

Ngày nay, Nick Leeson được nhớ đến như một biểu tượng kép: vừa là minh chứng cho sức phá hủy của tham vọng không giới hạn, vừa là bài học đã giúp ngành tài chính thay đổi. Di sản của ông không nằm ở các hoạt động đầu cơ của mình mà ở các hệ thống kiểm soát, giám sát và quản lý rủi ro mà ông đã xây dựng cho thế giới tài chính sau khi sụp đổ.