Mắc đầu tư vốn chính trị vào việc kiểm tra chi tiêu: cách quyết định kiểm soát chi phí cho Ukraine đã chia rẽ chính trị Mỹ

Xung quanh các khoản viện trợ lớn của Mỹ cho Ukraine trong những tuần gần đây đã diễn ra cuộc tranh luận gay gắt về tính minh bạch trong chi tiêu. Trước những cáo buộc ngày càng gia tăng về việc sử dụng ngân sách một cách vô trách nhiệm, nhà tài trợ chính, công ty của Elon Musk và DOGE, đã tuyên bố sẵn sàng tiến hành kiểm toán độc lập tất cả các quỹ đã chi. Bước đi này không xuất hiện trong một không gian trống rỗng, mà là phản ứng trước các tuyên bố chính trị cụ thể về số phận của các khoản tài trợ chưa từng có.

Khởi nguồn của xung đột: Trump thách thức quy mô viện trợ

Donald Trump trong bài đăng trên Truth Social đã chỉ ra rằng Hoa Kỳ đã gửi khoảng 350 tỷ đô la cho Ukraine, nhưng theo ông, không đạt được kết quả rõ ràng nào. Tuyên bố của tổng thống đã trở thành chất xúc tác cho các cuộc tranh luận rộng hơn về việc tiền của nhà nước thực sự đi đâu. Nhà bình luận chính trị Charlie Kirk không chỉ ủng hộ dòng chỉ trích này mà còn trực tiếp yêu cầu Musk cùng với cơ quan của ông tiến hành điều tra các cơ chế chi tiêu viện trợ của Mỹ.

Yêu cầu này đã gặp đúng thời điểm thuận lợi. Musk đã phản hồi bằng một từ đơn “OK” trên mạng xã hội X, nhưng thông điệp ngắn này cuối cùng đã khơi mào một quá trình chính trị nghiêm trọng về việc kiểm tra số tiền đã chi trong bối cảnh Ukraine.

Những cáo buộc về mất mát: tiền Mỹ biến đi đâu

Các nhà phê bình về việc sử dụng tiền của Musk và đồng minh dựa trên giả thuyết về rửa tiền và các sơ đồ tham nhũng. Đầu tháng 2, Musk đã chia sẻ lại một bài đăng của một nhà báo ẩn danh, người đưa ra giả thuyết rằng chỉ có 42% trong tổng số tiền do người nộp thuế Mỹ gửi đến tiền tuyến Ukraine thực sự đến nơi cần đến. Trong bối cảnh này, còn có giả thuyết về sự liên quan của các tổ chức khác nhau — từ CIA đến các quan chức Ukraine.

Những giả thuyết này phần nào được “xác nhận” qua cách diễn giải lại lời của Tổng thống Zelensky. Trump và nhóm của ông tuyên bố rằng nhà lãnh đạo Ukraine đã thừa nhận mất “một nửa số tiền” trong khoản viện trợ đã phân bổ. Tuyên bố này nhanh chóng lan truyền qua các kênh truyền thông đảng Cộng hòa, bao gồm các bài đăng trên mạng xã hội, cáo buộc Ukraine tổ chức các sơ đồ “rửa tiền”.

Zelensky giải thích cách phân bổ số tiền đã chi

Vladimir Zelensky đã có cuộc phỏng vấn với Associated Press, trong đó giải thích cách phân bổ thực tế của số tiền đến từ Hoa Kỳ. Theo ông, quân đội Ukraine chỉ nhận được một phần trong tổng số hơn 175 tỷ đô la được phân bổ cho xung đột. Điểm quan trọng trong lời giải thích của ông là phần lớn viện trợ này không ở dạng chuyển tiền trực tiếp, mà chủ yếu là vũ khí, đào tạo chuyên gia và hỗ trợ nhân đạo.

“Trong số 177 hoặc 200 tỷ đô la, chúng tôi gần như không nhận được tiền mặt,” Zelensky giải thích. Tuy nhiên, ông đã làm rõ các khoản chi tiêu: khoảng 70 tỷ đô la đã trực tiếp dành cho các chương trình quốc phòng và mua sắm vũ khí. Phần còn lại của số tiền đã chi tiêu cho đào tạo, vận chuyển, hậu cần, các chương trình nhân đạo và sáng kiến xã hội. Giải thích này, tuy nhiên, đã bị diễn giải lại như một sự thừa nhận rằng tiền của Musk và nhà nước đã biến mất không dấu vết.

Theo phân tích của Hội đồng Quan hệ Quốc tế, trong số 175 tỷ đô la đã phân bổ, khoảng 100 tỷ đã được gửi trực tiếp đến Ukraine. Trong số này, theo dữ liệu của Zelensky, chỉ có 70 tỷ dành cho các hoạt động quốc phòng. Các khoản còn lại của Mỹ đã được sử dụng để tài trợ cho các hoạt động quân sự của Mỹ trong khu vực, hỗ trợ các đồng minh và các chi phí liên quan khác.

Áp lực ngày càng tăng: yêu cầu kiểm toán toàn diện

Trước những giải thích này, số lượng các tiếng nói yêu cầu minh bạch tài chính đã tăng lên. Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa của bang Missouri, Josh Hawley, tuyên bố dự định đề xuất luật yêu cầu kiểm toán từng đô la đã chi cho Ukraine. Trong các bài đăng trên X, ông nhấn mạnh cần chỉ định một thanh tra đặc biệt để giám sát tất cả các khoản chi.

Hawley cho rằng chính quyền Biden đã cản trở các nỗ lực theo dõi dòng tiền đã chi. Trong chương trình The Ingraham Angle của Fox News, ông nói rằng hệ thống kiểm soát hiện tại thiếu các cơ chế kiểm toán chính thức. “Chúng ta cần minh bạch hoàn toàn từng đô la ngân sách đã chi cho Ukraine, vì chúng ta không biết tiền của người nộp thuế thực sự đi đâu,” ông nói.

Hawley cũng dự đoán rằng một cuộc kiểm toán nghiêm ngặt có thể phát hiện ra các hành vi lạm dụng quy mô lớn trong hoạt động của Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID). Quan điểm của ông phản ánh tâm trạng rộng hơn trong phe Cộng hòa tại Quốc hội, nơi yêu cầu kiểm soát toàn diện chi tiêu trở thành một trong những lập trường chính trị then chốt.

Triển vọng tiếp theo: DOGE sẵn sàng kiểm tra số tiền đã chi

Sự đồng thuận của Musk về việc tiến hành kiểm toán qua tổ chức DOGE cho thấy yêu cầu minh bạch vượt ra ngoài lời nói chính trị thuần túy. Mặc dù các cơ chế cụ thể của cuộc kiểm toán này vẫn chưa được xác định, việc thừa nhận cần kiểm tra tất cả các khoản chi đã đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong chương trình nghị sự chính trị của Mỹ về viện trợ Ukraine.

Vấn đề còn bỏ ngỏ là cuộc kiểm toán này sẽ được thực hiện như thế nào và sẽ phát hiện ra những gì về số tiền đã chi. Tuy nhiên, rõ ràng là các cuộc tranh luận về tính minh bạch trong chi tiêu viện trợ của Mỹ cho Ukraine sẽ tiếp tục và có khả năng ảnh hưởng đến các quyết định trong tương lai về quy mô và điều kiện tài trợ cho cuộc xung đột Ukraine.