Nga phong tỏa WhatsApp gây tranh cãi: bị cáo buộc là để quảng bá "ứng dụng giám sát", 72 triệu người dùng đối mặt với rủi ro liên lạc

Ngày 12 tháng 2, Meta đã công bố chỉ trích việc Nga phong tỏa dịch vụ WhatsApp của họ, cho rằng đây là hành động nhằm thúc đẩy người dùng trong nước chuyển sang một ứng dụng nội địa được chính phủ hỗ trợ. Công ty cho biết trên nền tảng mạng xã hội X rằng việc cắt đứt kênh liên lạc riêng tư của hàng chục triệu người là một bước lùi, chỉ làm suy yếu an ninh số của công chúng.

Phía Moscow đang thúc đẩy nền tảng thay thế có tên Max, do công ty công nghệ Nga VK ra mắt vào tháng 3 năm 2025, nhằm thay thế WhatsApp và Telegram trong nước. Chính phủ Nga đã yêu cầu từ ngày 1 tháng 9, tất cả điện thoại thông minh bán trong nước phải cài đặt sẵn ứng dụng này, được xem là bước quan trọng thúc đẩy “địa phương hóa truyền thông”.

Dữ liệu từ tổ chức nghiên cứu SEO Backlinko cho thấy Nga là thị trường người dùng WhatsApp hoạt động hàng tháng lớn thứ tư toàn cầu, với khoảng 72 triệu người dùng, chỉ sau Indonesia, Brazil và Ấn Độ. Quy mô người dùng lớn như vậy đã khiến việc phong tỏa này nhanh chóng gây chấn động dư luận.

Nhiều phương tiện truyền thông Nga đưa tin rằng tên miền của WhatsApp đã bị chặn hoàn toàn, người dùng chỉ có thể truy cập qua VPN hoặc các phương pháp khác. Trang tin tức Gazeta.ru của Moscow dẫn lời Tổ chức Thông tấn Nga (TASS) cho biết, Thư ký báo chí của Tổng thống Nga Dmitry Peskov nói rằng, để gỡ bỏ phong tỏa, WhatsApp phải tuân thủ luật pháp địa phương và thể hiện ý chí đàm phán với các cơ quan quản lý.

Thực tế, trong những năm gần đây, Nga đã dần siết chặt hạn chế đối với các nền tảng liên lạc nước ngoài. Năm ngoái, Moscow bắt đầu hạn chế một số chức năng gọi của WhatsApp và Telegram, lý do là các nền tảng này không chia sẻ dữ liệu với cơ quan thực thi pháp luật và không lưu trữ thông tin người dùng Nga trong nước. Tháng 1 năm nay, nghị sĩ Quốc hội Nga Andrey Svintsov cũng từng tuyên bố rằng, các cơ quan quản lý dự kiến sẽ phong tỏa hoàn toàn WhatsApp trước cuối năm 2026.

Các hạn chế về liên lạc tương tự không phải là trường hợp cá biệt. Tháng 12 năm ngoái, lãnh đạo phe đối lập Uganda Bobi Wine cũng kêu gọi người ủng hộ chuyển sang các công cụ liên lạc phi tập trung để đối phó với khả năng bị chặn mạng. Khi các quốc gia tăng cường kiểm soát chủ quyền số, cấu trúc truyền thông tức thời toàn cầu đang đối mặt với những bất định mới.