Lo sợ bỏ lỡ lợi nhuận: cách FOMO ảnh hưởng đến quyết định trên thị trường tiền điện tử

Thị trường tiền điện tử nổi tiếng với sự biến động cực đoan của nó. Giá trị tài sản dao động mạnh, tạo ra cả nguy hiểm lẫn cơ hội cùng lúc. Nếu các nhà giao dịch có kinh nghiệm theo dõi cẩn thận các biến động và điều chỉnh chiến lược kịp thời, thì các nhà mới thường hành động chậm trễ. Nguyên nhân là do hiện tượng tâm lý gọi là fomo — sợ bỏ lỡ cơ hội sinh lợi. Đây là một xung lực mạnh mẽ nhưng mang tính phá hoại, thường khiến các nhà giao dịch thua lỗ. Hãy cùng tìm hiểu những gì ẩn sau thuật ngữ này và cách ảnh hưởng của nó thể hiện trên thị trường.

Nguồn gốc của khái niệm fomo và ý nghĩa của nó

Thuật ngữ fomo (Fear of Missing Out — sợ bỏ lỡ cơ hội cần thiết) trong bối cảnh giao dịch xuất hiện trong giới học thuật. Vào đầu những năm 2000, nhà nghiên cứu Dan Herman đã mô tả hiện tượng này trong các công trình khoa học của mình, đăng trên các tạp chí uy tín. Bản chất của fomo là sự lo lắng và bất an phát sinh khi người tham gia thị trường nghĩ rằng chỉ có mình mới bỏ lỡ một giao dịch sinh lợi.

Khi sự lo lắng chiếm lĩnh, tư duy hợp lý bị đẩy lùi. Con người bắt đầu hành động theo cảm tính, không phân tích kỹ lưỡng tình hình. Trên thị trường crypto, điều này thể hiện rõ nét hơn bao giờ hết: giá trị của một tài sản bắt đầu tăng, hàng chục nghìn nhà giao dịch vội vã tham gia vào vị thế. Tuy nhiên, những người bị ảnh hưởng bởi fomo thường tham gia đã ở giai đoạn cuối của đà tăng trưởng. Cơn sóng thường suy yếu đúng vào thời điểm các nhà mới mua vào, dẫn đến thiệt hại tài chính.

So sánh fomo với hiện tượng đối lập

Nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội có một đối nghịch — jomo (Joy of Missing Out — niềm vui khi không tham gia), hay là cảm giác vui vẻ vì không tham gia vào hoạt động đó. Tình trạng này đặc trưng cho các nhà đầu tư dài hạn, những người cố ý bỏ qua các biến động ngắn hạn. Họ tin rằng dự án hoặc có tiềm năng (nhưng hiện đang bị định giá quá cao), hoặc không đáng tin cậy, và chọn bỏ lỡ cơ hội có thể sinh lợi nhưng rủi ro.

Nếu fomo thúc đẩy hành động vội vàng, thì jomo lại ủng hộ sự kiên nhẫn và kỷ luật. Các quản lý danh mục chuyên nghiệp thường dựa vào jomo để không lệch khỏi chiến lược dài hạn khi thị trường có các đợt bùng nổ đầu cơ.

Cách fomo làm sai lệch thị trường tiền điện tử

Ảnh hưởng của fomo trên thị trường thể hiện theo nhiều chiều hướng. Khi hàng nghìn nhà đầu tư cùng lúc bị chi phối bởi nỗi sợ bỏ lỡ giao dịch, áp lực cầu tăng mạnh. Giá của một token hoặc coin cụ thể tăng vọt, thu hút thêm nhiều người mua vào. Quá trình này tạo ra hiệu ứng tự củng cố và gây ra bong bóng giá tạm thời.

Tuy nhiên, sự tăng trưởng nhân tạo này rất nguy hiểm. Nó tạo ra sự biến động cực đoan, gây thiệt hại cho nhiều thành viên thị trường. Hơn nữa, fomo còn mở đường cho các thủ đoạn thao túng. Các cá mập — những người nắm giữ lớn các tài sản crypto — đã học cách lợi dụng nỗi sợ tập thể của đám đông. Họ kích thích tâm lý lạc quan bằng các tín hiệu nhất định, khiến bong bóng giá phình to, rồi nhanh chóng bán ra để thu lợi, gây thiệt hại hàng loạt cho các nhà giao dịch nhỏ lẻ.

Sự khác biệt giữa fomo và hiện tượng đi kèm fud

Hai thuật ngữ thường bị nhầm lẫn là fomo và fud (Fear, Uncertainty, Doubt — sợ hãi, không chắc chắn, hoài nghi). Mặc dù cả hai đều liên quan đến cảm xúc, nhưng chúng hoạt động theo chiều hướng đối lập. FUD khiến người ta trở nên quá thận trọng, bỏ lỡ các cơ hội sinh lợi vì bị tê liệt bởi hoài nghi. Trong khi đó, fomo lại thúc đẩy hành động vội vàng, bỏ qua sự cẩn trọng. Trong thực tế, cả hai đều gây hại cho việc ra quyết định khách quan.

Các chiến lược vượt qua fomo

Quản lý fomo đòi hỏi sự tự kiểm soát và có phương pháp rõ ràng. Điều này không dễ, đặc biệt khi cảm xúc tràn đầy, nhưng hoàn toàn có thể xây dựng các biện pháp phòng vệ. Dưới đây là các cách đã được kiểm chứng:

• Xác định mục tiêu rõ ràng. Xác định lợi nhuận mong muốn và điều kiện để đóng vị thế. Điều này như một mốc neo giữ bạn khỏi các hành động theo cảm tính.

• Thực hiện phân tích kỹ lưỡng trước khi vào lệnh. Nghiên cứu các chỉ số cơ bản, lịch sử kỹ thuật, tin tức dự án. Ra quyết định dựa trên dữ liệu, chứ không phải cảm xúc.

• Sử dụng các công cụ quản lý rủi ro. Xác định kích thước vị thế sao cho dù có thua lỗ cũng không gây thiệt hại quá lớn. Dùng stop-loss.

• Phát triển sự kiên nhẫn và kỷ luật cá nhân. Dừng lại, hít thở sâu, đánh giá tình hình bằng lý trí trước khi thực hiện giao dịch.

• Chuyển hướng chú ý sang xu hướng dài hạn. Thay vì phản ứng với từng biến động giá, tập trung vào các dự án tiềm năng và khả năng trong trung hạn hoặc dài hạn.

Đầu tư dài hạn như một phương pháp bảo vệ khỏi fomo

Một trong những cách hiệu quả nhất để tránh bị fomo chi phối là hoàn toàn chuyển hướng sang chiến lược dài hạn. Các nhà giao dịch tìm kiếm lợi nhuận nhanh, đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi nỗi sợ bỏ lỡ. Họ luôn lo lắng rằng mình bỏ lỡ cơ hội. Nhưng các nhà đầu tư mua và giữ tài sản trong nhiều năm sẽ ít bị ảnh hưởng bởi các tác động tâm lý này hơn nhiều.

Vị thế dài hạn coi các đỉnh và đáy ngắn hạn là nhiễu loạn trong xu hướng chung. Điều này tự nhiên giúp trung hòa fomo, vì không cần phải bắt từng cú nhảy giá.

Tóm lại: fomo có phải là mối đe dọa cho thị trường crypto?

Nói chung, fomo là một rủi ro đáng kể cả đối với các cá nhân lẫn sự ổn định chung của thị trường. Hiện tượng tâm lý này khiến con người bỏ qua lý trí và hành động theo nỗi sợ tập thể. Kết quả thường không khả quan: mua theo cảm tính, thua lỗ lớn, thất vọng.

Tuy nhiên, fomo không phải là đặc tính cố hữu của thị trường crypto, mà là thử thách cho sự khôn ngoan và tự kiểm soát của từng người tham gia. Những ai biết nhận diện và chống lại nó sẽ có lợi thế. Chính vì vậy, ngày càng nhiều nhà giao dịch và nhà đầu tư có kinh nghiệm hơn liên tục cảnh báo các người mới về fomo và xây dựng các chiến thuật để vô hiệu hóa nó.