Bị điều tra, tại sao Powell lại dám xuất hiện trước Tòa án tối cao?

Đối mặt với lệnh điều tra hình sự và đe dọa luận tội tổng thống, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Jerome Powell bước lên bậc thang Tòa án tối cao, phía sau ông là truyền thống độc lập của Fed kéo dài hơn một thế kỷ, trước mặt là cuộc chiến pháp lý quyết định số phận của ngân hàng trung ương Mỹ.

Vào ngày 20 tháng 1 năm 2026, Tòa án tối cao Hoa Kỳ sẽ tiến hành tranh luận bằng lời về vụ cựu Tổng thống Trump cố gắng cách chức Ủy viên Fed Lisa Cook.

Chủ tịch Fed Jerome Powell dự kiến sẽ tham dự trực tiếp phiên điều trần này, trong khi chính ông đang bị điều tra hình sự liên quan đến dự án cải tạo trụ sở chính của Fed. Cuộc chiến pháp lý này được mô tả là “thử thách pháp lý lớn nhất kể từ hơn một thế kỷ về tính độc lập của Fed”.

I. Bối cảnh sự kiện

Cuộc tranh cãi bắt đầu từ ngày 25 tháng 8 năm 2025, khi Trump công bố một bức thư công khai tuyên bố “ngay lập tức sa thải” Ủy viên Fed Lisa Cook.

● Trong thư, ông cáo buộc Cook có vấn đề trong đơn xin vay thế chấp, cho rằng bà đã khai báo nhiều địa chỉ khác nhau là “nơi cư trú chính” ở Michigan và Georgia, để hưởng các điều kiện vay ưu đãi.

● Cook nhanh chóng phản hồi rằng “không có lý do pháp lý” để sa thải bà, và cam kết tiếp tục thực hiện nhiệm vụ. Bà phủ nhận mọi hành vi sai trái và chưa bị buộc tội hình sự nào.

Về quyết định cách chức Trump, Cook đã đệ đơn kiện tại Tòa án liên bang ở Washington, nhằm ngăn chặn việc bị sa thải.

● Ngày 9 tháng 9 năm 2025, một thẩm phán tòa án khu vực ra lệnh cấm Trump sa thải bà trong quá trình xét xử. Không lâu sau, một tòa án phúc thẩm liên bang giữ nguyên lệnh cấm này.

● Ngày 1 tháng 10 năm 2025, Tòa án tối cao Hoa Kỳ tạm thời duy trì chức vụ của Cook và tổ chức tranh luận bằng lời về vụ việc vào tháng 1 năm 2026.

II. Vai trò then chốt của Tòa án tối cao

● Bộ Tư pháp Hoa Kỳ trong các tài liệu gửi lên Tòa án tối cao cho biết lệnh cấm sa thải Cook của các tòa cấp dưới là “một ví dụ khác về sự can thiệp không phù hợp của tư pháp vào quyền sa thải của tổng thống”.

● Tòa án tối cao sẽ nghe tranh luận vụ việc vào ngày 21 tháng 1 năm 2026. Các nhà phân tích nhận định, điểm tranh cãi chính là liệu Trump có thể dựa vào cách hiểu “lý do chính đáng” để cách chức Ủy viên Fed hay không.

● Giáo sư Jon Faust, từng là cố vấn cao cấp của Powell và Yellen, giảng viên Kinh tế tại Đại học Johns Hopkins, cho biết ông lo ngại rằng ngay cả khi Cook giữ được chức vụ, kết quả phán quyết vẫn có thể làm suy yếu khả năng chống áp lực chính trị của Fed.

III. Khó khăn và phản công của Powell

Trong khi vụ việc Cook đang nóng lên, chính Powell cũng đang đối mặt với áp lực. Bộ Tư pháp Hoa Kỳ đã gửi lệnh triệu tập đến Fed vào tháng 9 năm 2025, đe dọa khởi tố hình sự liên quan đến việc ông làm chứng tại Ủy ban Ngân hàng Thượng viện vào tháng 6 năm 2025.

● Điều tra chủ yếu tập trung vào chi phí vượt dự toán của dự án nâng cấp tòa nhà Fed, từ 1,9 tỷ USD ban đầu lên gần 2,5 tỷ USD.

● Trong tuyên bố công khai ngày 11 tháng 1 năm 2026, Powell cho biết cuộc điều tra hình sự này nhằm gây áp lực lên Fed, vì Fed không giảm lãi suất nhanh như Trump yêu cầu.

Chủ tịch Hội đồng Kinh tế Quốc gia Mỹ Kevin Hasset tỏ ra bình tĩnh về cuộc điều tra nhắm vào Powell, nói rằng ông dự đoán “không có kết quả thực chất nào từ cuộc điều tra này”.

● Hasset cho biết ông tin rằng lời khai của Powell về dự án nâng cấp tòa nhà Fed là trung thực. Tuy nhiên, ông cũng khẳng định rằng nếu là Chủ tịch Fed, ông sẽ “duy trì tính minh bạch”.

● Đáng chú ý, Hasset từng được dự đoán là một trong những ứng viên tiềm năng thay thế Powell. Nhưng trong bài phát biểu tại Nhà Trắng ngày 16 tháng 1 năm 2026, Trump ám chỉ ông có xu hướng giữ Hasset ở lại hiện tại hơn là đề cử ông làm Chủ tịch Fed mới.

IV. Ý đồ thực sự của Trump

Từ đầu năm 2025, khi trở lại Nhà Trắng, Trump liên tục thúc giục Fed giảm lãi suất mạnh mẽ, hy vọng kích thích kinh tế và giảm chi phí nợ chính phủ.

● Các phân tích cho rằng, cuộc tấn công vào Cook thể hiện sự leo thang đáng kể trong can thiệp của Trump vào chính sách của Fed. Nếu Trump thành công trong việc cách chức Cook, ông có thể bổ nhiệm người khác để lấp vào chỗ trống, qua đó giành đa số phiếu trong Hội đồng Fed.

● Cựu Chủ tịch Fed New York, Bill Dudley, cảnh báo rằng thị trường đã đánh giá thấp mối đe dọa từ hành động của Trump nhằm cách chức Ủy viên Fed Cook. “Ngay cả khi khả năng Trump kiểm soát Fed là rất nhỏ, nỗ lực này đã mang tính phá hoại. Và nếu thành công, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng.”

V. Thiết kế thể chế về tính độc lập của Fed

Chế độ của Fed được thiết kế nhằm đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính, và duy trì tính chuyên nghiệp, độc lập của chính sách tiền tệ.

● Theo Đạo luật Cục Dự trữ Liên bang, Ủy viên Fed là các quan chức độc lập nhiệm kỳ 14 năm, chỉ bị cách chức vì “lý do chính đáng”, như hành vi sai trái nghiêm trọng, vi phạm pháp luật hoặc đạo đức suy đồi, và phải qua thủ tục pháp lý.

● Giáo sư Hu Jie của Trường Cao cấp Tài chính Thượng Hải, Đại học Giao thông Thượng Hải, cho biết tính độc lập của Fed được pháp luật Hoa Kỳ bảo vệ, và được cộng đồng xã hội cùng các cơ quan quản lý công nhận rộng rãi. Mọi hành động nhằm biến Fed thành một cơ quan hành chính phụ thuộc đều có thể gây rối loạn thị trường.

VI. Phản ứng của thị trường toàn cầu

● Cuộc tranh cãi về việc sa thải đã gây chấn động thị trường tài chính. Sau khi tin tức lan truyền, tỷ giá yen/USD đã tăng gần 0,5% nhờ tâm lý trú ẩn an toàn.

● Lợi tức trái phiếu kỳ hạn 30 năm của Mỹ giảm mạnh, tăng 5 điểm cơ bản lên 4,94%. Do lo ngại Fed mất đi phần nào tính độc lập có thể dẫn đến lạm phát gia tăng, lợi suất trái phiếu 30 năm của Mỹ đã gần chạm mức 5%.

● Giám đốc chiến lược thị trường và phân tích của Ngân hàng Mellon New York, Robert Savage, nhận định rằng việc sa thải Cook là “thử thách lịch sử đối với quyền lực của tổng thống Mỹ”, và mất uy tín của tính độc lập của Fed sẽ gây ra rủi ro dài hạn cho trái phiếu và đồng USD.

Các phân tích cho rằng, nếu Trump có thể dùng quyền phủ quyết và chọn lựa Chủ tịch Ngân hàng Dự trữ Liên bang khu vực, các hội đồng của các ngân hàng này sẽ đối mặt với những vấn đề chính trị phức tạp.

● Trưởng phòng Nghiên cứu Phát triển của Đông Á Securities, Bạch Tuyết, cho rằng hành động của Trump có thể ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ tương lai của Fed và hướng đi của thể chế, gây ra rủi ro chính trị hóa và ngắn hạn trong các quyết định chính sách.

● Từ góc độ toàn cầu, việc giảm tính độc lập của Fed có thể làm suy yếu vị thế dự trữ USD, và đe dọa sự ổn định tài chính toàn cầu.

Ngoài Tòa án tối cao, các phóng viên đang chờ đợi sự xuất hiện của Powell. Thời hạn nhiệm kỳ của Chủ tịch Fed sẽ kết thúc vào tháng 5 năm 2026, và người kế nhiệm do ông đề cử vẫn chưa rõ ràng.

Dù phán quyết cuối cùng ra sao, vụ việc này đã để lại dấu ấn không thể phai mờ trong lịch sử chính sách tiền tệ của Mỹ. Văn phòng Công tố liên bang tại District Columbia vẫn đang tiếp tục điều tra, trong khi dự án nâng cấp trụ sở Fed dường như cũng tượng trưng cho “cải tổ cấu trúc” mà ngân hàng trung ương Mỹ đang đối mặt.

Thị trường tài chính đang nín thở chờ đợi, không chỉ để theo dõi xu hướng lãi suất, mà còn để trả lời một câu hỏi căn bản: Tương lai của Fed sẽ tiếp tục là một tổ chức kỹ thuật độc lập, hay sẽ dần mang màu sắc chính trị?