Sàn giao dịch tập trung trong giao dịch tiền điện tử: đó là gì và cách sử dụng

CEX là gì trong thế giới tài sản kỹ thuật số hiện nay? Đây là nền tảng giao dịch tiền điện tử trực tuyến do một công ty hoặc tổ chức quản lý. Trong những năm qua, ngành công nghiệp crypto đã trở thành một trong những phân khúc tài chính năng động và hấp dẫn nhất, nhưng việc giao dịch tài sản kỹ thuật số đòi hỏi hiểu biết sâu sắc về công cụ và rủi ro.

Cấu trúc của sàn giao dịch tập trung

Sàn giao dịch tiền điện tử tập trung — cex là gì — là nền tảng có hệ thống quản lý rõ ràng. Nó có một cơ quan quản lý trung tâm, đảm bảo hoạt động của toàn bộ hệ thống. Trong lịch sử, các sàn giao dịch đầu tiên hoạt động khá ẩn danh, nhưng theo thời gian, khi số lượng người dùng tăng theo cấp số nhân, các cơ quan quản lý bắt đầu yêu cầu triển khai các thủ tục xác thực danh tính. Hiện nay, tất cả các thành viên đều bắt buộc phải xác minh danh tính trước khi bắt đầu giao dịch.

Quy trình hoạt động của sàn giao dịch tập trung bắt đầu từ đăng ký. Bạn tạo tài khoản, xác minh danh tính qua giấy tờ và nạp tiền bằng tiền pháp định hoặc tiền điện tử. Sau đó, toàn bộ chức năng của nền tảng giao dịch sẽ được mở khóa.

Chức năng và công cụ của CEX

Các sàn giao dịch tập trung cung cấp nhiều công cụ giao dịch cho cả chuyên gia và người mới:

• Lệnh thị trường — thực thi ngay theo giá hiện tại
• Lệnh giới hạn — chờ đạt đến mức giá mong muốn
• Lệnh dừng lỗ và dừng giới hạn — quản lý rủi ro
• Giao dịch ký quỹ — sử dụng vốn vay
• Giao dịch đòn bẩy — tăng khả năng sinh lời tiềm năng

Tất cả các lệnh đều được đưa vào sổ đặt hàng duy nhất, nơi hệ thống tự động ghép nối người mua và người bán. Khi nhu cầu gặp đúng khối lượng cung cầu, giao dịch sẽ được thực hiện.

An toàn lưu trữ tài sản

Phần lớn các nền tảng tập trung sử dụng chiến lược phân chia tài sản:

• Kho lạnh (80-90% số tiền) — hoàn toàn tách khỏi internet và được bảo vệ khỏi các cuộc tấn công mạng
• Ví nóng (10-20% số tiền) — kết nối để đảm bảo thanh khoản và thực hiện lệnh nhanh

Việc phân chia này giúp giảm thiểu rủi ro mất mát đáng kể. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyên nên rút tài sản về ví cá nhân sau khi kết thúc các phiên giao dịch, đặc biệt là với số lượng lớn.

Phí và hoa hồng

Nền tảng tạo doanh thu qua hoa hồng giao dịch. Thông thường, có hai loại phí:

• Phí maker — phí đặt lệnh vào sổ đặt hàng
• Phí taker — phí thực thi lệnh đã có sẵn

Dù mỗi loại phí có vẻ nhỏ (thường 0.1-0.5%), nhưng khi giao dịch sôi động, tổng số tiền có thể trở nên đáng kể. Nhiều nền tảng cung cấp giảm giá cho các nhà giao dịch lớn hoặc người nắm giữ token của chính họ.

Ưu điểm chính của mô hình tập trung

CEX vẫn là định dạng giao dịch chiếm ưu thế nhờ một số yếu tố:

Tiện lợi sử dụng — giao diện được thiết kế để người mới cũng có thể làm quen dễ dàng mà không cần kiến thức kỹ thuật. Tất cả các chức năng đều trực quan và hợp lý.

Hỗ trợ và đảm bảo — các sàn cung cấp hỗ trợ kỹ thuật 24/7, tài liệu hướng dẫn và các chính sách bồi thường thiệt hại khi bị hack. Điều này rất quan trọng đối với người dùng lo lắng về an toàn tài sản của mình.

Đa dạng dịch vụ — tại một nơi, không chỉ có giao dịch mà còn có staking, marketplace NFT, P2P, các nền tảng khởi chạy dự án mới. Giúp quản lý danh mục dễ dàng hơn.

Thanh khoản cao — khối lượng giao dịch lớn cho phép vào và thoát khỏi vị thế nhanh chóng, kể cả với số tiền lớn, mà không ảnh hưởng đáng kể đến giá.

Nhược điểm của mô hình tập trung

Dù phổ biến, các sàn giao dịch tập trung vẫn có những hạn chế đáng kể:

Rủi ro bị tấn công hacker — ngay cả khi đầu tư lớn vào an ninh, các hacker vẫn tìm ra điểm yếu, thường qua các phương pháp xã hội. Mất mát tài sản có thể xảy ra, mặc dù phần lớn các nền tảng lớn đều có chính sách bảo hiểm cho các tình huống này.

Lưu trữ giữ hộ (custodial) — sàn nắm giữ chìa khóa riêng của bạn, nghĩa là có thể bất cứ lúc nào đóng băng hoặc tịch thu tài sản. Theo câu nói nổi tiếng trong cộng đồng crypto: “không phải chìa khóa của bạn, không phải coin của bạn”.

Phụ thuộc vào quy định pháp luật — thay đổi luật pháp có thể dẫn đến hạn chế chức năng hoặc thậm chí đóng cửa nền tảng. Một số quốc gia đã cấm các sàn này.

Phí giao dịch liên tục — các khoản phí cho mỗi giao dịch tích tụ và ảnh hưởng đến lợi nhuận cuối cùng.

Phần thưởng: sàn phi tập trung (DEX)

Khi cộng đồng crypto ngày càng lớn mạnh, nhiều người bắt đầu phản đối sự tập trung vì trái với ý tưởng của blockchain. Điều này dẫn đến sự ra đời của sàn phi tập trung (DEX).

DEX là gì? Là các nền tảng tự động hoạt động dựa trên hợp đồng thông minh mà không có trung tâm quản lý duy nhất. Thay vì sổ đặt hàng tập trung, chúng sử dụng market maker tự động (AMM) — các thuật toán xác định giá dựa trên tỷ lệ token trong pool thanh khoản.

Ưu điểm chính của DEX — kiểm soát hoàn toàn tài sản của chính bạn. Bạn kết nối ví cá nhân, và token được chuyển trực tiếp cho bạn. Không cần đăng ký, xác minh hay tin tưởng vào bên thứ ba.

Tuy nhiên, DEX cũng có nhược điểm: thanh khoản thấp hơn dẫn đến trượt giá, không có giao diện mua bán bằng fiat, rào cản gia nhập cao hơn cho người mới.

CEX hay DEX: chọn cái nào

Phần này phụ thuộc vào mục tiêu và kinh nghiệm của bạn:

• Người mới và nhà giao dịch tích cực nên chọn sàn tập trung vì tiện lợi, hỗ trợ và đa dạng công cụ
• Người dùng có kinh nghiệm, ưu tiên quyền riêng tư và độc lập, phù hợp với nền tảng phi tập trung
• Nhà đầu tư bảo thủ nên dùng cả hai: giao dịch trên CEX, nhưng lưu trữ chính trong ví lạnh

Những điểm chính cần nhớ

Sàn tập trung — công cụ cần thiết trong hệ sinh thái crypto hiện đại, giúp dễ dàng tiếp cận thị trường và cung cấp đầy đủ chức năng. Tuy nhiên, hãy nhớ: an toàn đòi hỏi trách nhiệm cá nhân. Sau khi kết thúc giao dịch, rút tiền về ví cá nhân hoặc, lý tưởng nhất, về ví phần cứng.

Tương lai của giao dịch crypto có thể sẽ theo hướng lai ghép — CEX sẽ ngày càng tiện lợi hơn, DEX sẽ phát triển chức năng, và cả hai sẽ cùng tồn tại hòa bình, mang lại sự lựa chọn phù hợp với nhu cầu của từng người dùng.