Khi tâm lý thị trường rơi vào chế độ khủng hoảng: Hiểu về sự tăng vọt của Chỉ số Sợ Hãi và Tham lam

Chỉ số Sợ hãi và Tham lam gần đây đã ghi nhận một mốc đáng lo ngại—rơi xuống chỉ còn 3 điểm vào ngày 8 tháng 4, mức chưa từng thấy kể từ tháng 3 năm 2020 khi COVID-19 gây ra khủng hoảng tài chính. Mặc dù đã phục hồi nhẹ lên mức 8, nhưng mức đọc hiện tại kể một câu chuyện về sự lo lắng lan rộng của nhà đầu tư mà chưa từng thấy trong hơn năm năm qua. Lịch sử cho thấy khi tâm lý tiêu cực đến mức này, thị trường thường bước vào các giai đoạn biến động lớn và điều chỉnh mạnh.

Nguyên nhân hiện tại: Căng thẳng thương mại làm gia tăng sự bất ổn của thị trường

Nguyên nhân gốc rễ của sự sụp đổ tâm lý ngày nay bắt nguồn từ các tranh chấp thương mại leo thang. Trong khi đã tạm hoãn thuế quan 90 ngày cho hầu hết các quốc gia, các căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn tiếp tục gia tăng. Thuế của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc đã tăng lên 145%, trong khi Bắc Kinh đã đáp trả bằng mức thuế 84% đối với các sản phẩm của Mỹ. Mô hình ăn miếng trả miếng này đã làm hoảng sợ các nhà đầu tư, gây ra các đợt bán tháo trên thị trường chứng khoán và làm sâu sắc thêm lo ngại về khả năng suy thoái kinh tế toàn cầu. Ngay sau đó, các thị trường chứng khoán Mỹ đã trải qua sự yếu kém rõ rệt, với nỗ lực phục hồi gặp phải kháng cự khi các nhà giao dịch đối mặt với nỗi sợ suy thoái.

Giải mã Chỉ số Sợ hãi và Tham lam của CNN: Cách hoạt động của nó

Để hiểu tại sao các mức đọc hiện tại lại quan trọng, cần biết điều gì thúc đẩy chỉ số đo tâm lý này. Chỉ số Sợ hãi và Tham lam hoạt động như một thước đo tổng hợp từ 0 đến 100, tổng hợp bảy chỉ số thị trường khác nhau:

1. Tín hiệu đà tăng — So sánh S&P 500 với trung bình động 125 ngày
2. Động lực sức mạnh giá — Đánh giá các cổ phiếu đạt đỉnh 52 tuần so với đáy
3. Chỉ số rộng của thị trường — Phân tích tỷ lệ khối lượng giữa các chứng khoán tăng giá và giảm giá
4. Vị thế quyền chọn — Theo dõi tỷ lệ tương đối của các hợp đồng bảo vệ (put) so với các hợp đồng (call) mang tính đầu cơ
5. Căng thẳng thị trường tín dụng — Đo lường chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu có lợi suất cao và chứng khoán đầu tư tiêu chuẩn
6. Chỉ số biến động (VIX) — Giám sát Chỉ số Biến động CBOE, thường được gọi là “thước đo sợ hãi”
7. Hành vi chạy trốn an toàn — Đánh giá sự dịch chuyển vốn từ cổ phiếu sang trái phiếu chính phủ

Khi các chỉ số này đồng loạt thu hẹp, các mức dưới 45 báo hiệu vùng sợ hãi, với điểm dưới 25 được xếp vào loại cực đoan sợ hãi. Ngược lại, các mức trên 55 cho thấy tham lam, và điểm trên 75 biểu thị tham lam cực đoan.

Các so sánh lịch sử: Khi Sợ hãi báo hiệu cơ hội hoặc nguy hiểm

Xem xét các đợt sợ hãi cực đoan trong quá khứ cung cấp bối cảnh quan trọng. Trong khoảng thời gian từ 5-23 tháng 3 năm 2020, khi Chỉ số Sợ hãi và Tham lam tụt xuống các số thấp, chỉ số S&P 500 đã mất hơn 30% giá trị của mình. Tuy nhiên, lịch sử cũng cho thấy các đợt sợ hãi cực đoan đôi khi đi trước các đợt phục hồi đáng kể. Các mức đọc cực đoan gần đây nhất đã xảy ra hai lần:

Tháng 8 năm 2024: Lan truyền từ châu Á

Thị trường tài chính chao đảo vào ngày 5 tháng 8 sau các kết quả lợi nhuận công nghệ thất vọng, dữ liệu việc làm yếu và một đợt tăng lãi suất bất ngờ của Ngân hàng Nhật Bản khiến các hoạt động carry trade yen bị tháo chạy. Các tác động lan rộng toàn cầu:

• Chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản giảm 12% trong một phiên giao dịch
• Chỉ số S&P 500 giảm hơn 4% trong bối cảnh lo ngại suy thoái
• Quỹ Tiền tệ Quốc tế cảnh báo rằng sự biến động này có thể báo hiệu sự gián đoạn thị trường kéo dài

Tháng 12 năm 2024: Thay đổi kỳ vọng lãi suất

Giữa tháng 12, sự hỗn loạn xuất hiện khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cho biết lãi suất sẽ duy trì ở mức cao hơn dự kiến của thị trường. Các sóng chấn động lan rộng:

• Đồng đô la Mỹ tăng vọt lên đỉnh hai năm, gây áp lực lên các tài sản thị trường mới nổi
• Các đồng tiền kỹ thuật số chịu thiệt hại nặng nề, Bitcoin giảm hơn 15% trong vòng một tuần
• Chỉ số Dow Jones Industrial Average giảm hơn 1.200 điểm khi các nhà đầu tư điều chỉnh dự báo cắt giảm lãi suất năm 2025

Ngoài cổ phiếu: Cảnh quan tâm lý rộng hơn

Trong khi Chỉ số Sợ hãi và Tham lam chi phối các cuộc thảo luận chính thống, các chỉ số tâm lý thay thế cung cấp những góc nhìn bổ sung. Chỉ số Sợ hãi & Tham lam Crypto, đo lường tâm lý nhà đầu tư tài sản kỹ thuật số, gần đây đã rơi xuống mức cực đoan 15 vào ngày 4 tháng 3, do căng thẳng địa chính trị và các thông báo về thuế quan nhằm vào Canada và Mexico. Thêm vào đó, Đồng hồ Ngày tận thế—dù không phải là một công cụ tài chính—đã đứng ở 89 giây trước nửa đêm vào tháng 1 năm 2025, phản ánh các rủi ro toàn cầu tích tụ từ căng thẳng hạt nhân, suy thoái khí hậu và xung đột địa chính trị, những yếu tố này gián tiếp ảnh hưởng đến khẩu vị rủi ro trong cổ phiếu và tiền điện tử.

Đọc vị điềm báo: Sợ hãi cực đoan dự báo điều gì

Khi các chỉ số tâm lý sụp đổ vào vùng cực đoan sợ hãi, các nhà đầu tư đối mặt với câu hỏi then chốt: liệu điều này cảnh báo về những thiệt hại lớn hơn trong tương lai, hay mở ra cơ hội mua vào theo kiểu đối nghịch? Hồ sơ lịch sử đưa ra các câu trả lời mâu thuẫn. Việc bán tháo do hoảng loạn đôi khi tạo ra các điểm vào hấp dẫn cho các nhà đầu tư chú trọng giá trị, giúp họ nhanh chóng đảo chiều. Ngược lại, một số đợt sợ hãi cực đoan đã đánh dấu điểm bắt đầu của các thị trường gấu kéo dài, khiến việc phân biệt thời điểm thực sự trở nên khó khăn.

Các yếu tố chiến lược để điều hướng môi trường này:

• Dữ liệu lao động và lạm phát — Xu hướng tuyển dụng và áp lực giá vẫn là các yếu tố nền tảng định hướng chính sách
• Hành động của ngân hàng trung ương — Các bước của Cục Dự trữ Liên bang sẽ tiếp tục định hướng thị trường và niềm tin của nhà đầu tư
• Chất lượng lợi nhuận — Báo cáo lợi nhuận doanh nghiệp sẽ hoặc củng cố nỗi sợ hoặc thể hiện khả năng phục hồi của nền kinh tế
• Các diễn biến quốc tế — Thay đổi chính sách thương mại, căng thẳng quân sự và các thông báo vĩ mô có thể nhanh chóng định hình lại tâm lý

Con đường phía trước

Chỉ dựa vào các chỉ số tâm lý có thể dẫn đến phân tích chưa đầy đủ. Kết hợp chúng với nghiên cứu cơ bản và nhận diện mẫu hình kỹ thuật sẽ tạo ra khung quyết định vững chắc hơn. Liệu đợt sợ hãi cực đoan này sẽ chỉ là một cơn hoảng loạn tạm thời hay sẽ trở thành một xu hướng suy thoái cấu trúc vẫn còn chưa rõ ràng. Điều rõ ràng là: biến động sẽ tiếp tục chi phối hành vi thị trường trong những quý tới, đòi hỏi các nhà đầu tư phải duy trì sự chuẩn bị và kỷ luật.