Thị trường đang ở một thời điểm then chốt: Tại sao sự tăng vọt định giá lịch sử của S&P 500 không nhất thiết đồng nghĩa với thảm họa

Những Hiện Tượng Bất Thường Chúng Ta Đang Chứng Kiến

Chỉ số S&P 500 đã bước vào vùng cảm giác gần như không thoải mái quen thuộc — theo nghĩa lịch sử. Sau ba năm liên tiếp tăng trưởng trước năm 2026, định giá đã đạt mức chỉ từng xảy ra hai lần trong 45 năm qua. Động lực? Sự hứng khởi về trí tuệ nhân tạo đã thúc đẩy mạnh mẽ đà tăng, đặc biệt trong Nasdaq Composite, nơi chứa phần lớn các ông lớn công nghệ dẫn đầu. Mặc dù có những điều chỉnh thị trường thỉnh thoảng (bao gồm cả đợt giảm mạnh khi các thông báo về thuế quan kích hoạt bán tháo), cả hai chỉ số chính vẫn vượt qua và tiếp tục đạt các mức cao mới.

Nhưng đây là điểm khiến nhà đầu tư lo lắng: tốc độ tăng giá cổ phiếu đã vượt xa mức tăng trưởng lợi nhuận thực tế của phần lớn các công ty trong chỉ số. Tỉ lệ P/E dự phóng của S&P 500 đã tăng từ khoảng 15 năm 2022 lên hơn 23 ngày nay — một mức định giá mà theo lịch sử trông có vẻ đáng ngại.

Tại Sao Lịch Sử Dường Như Đang Báo Hiệu Cảnh Báo

Khi bạn phân tích các con số, bức tranh trông có vẻ ảm đạm. Hai lần gần nhất chỉ số P/E dự phóng của S&P 500 chạm mức này là trong đỉnh bong bóng dot-com (khoảng năm 2000) và trong giai đoạn phục hồi sau COVID-19 vào năm 2020. Và đây là điều các nhà kinh tế và nhà phân tích liên tục nhấn mạnh: mỗi lần xuất hiện các định giá cao như vậy đều đi kèm với một giai đoạn 10 năm mà nhà đầu tư S&P 500 chứng kiến lợi nhuận thực tế âm.

Những tiếng nói uy tín như nhà kinh tế Robert Shiller đã cảnh báo tương tự qua mô hình định giá CAPE của ông, trong khi các tổ chức thường lạc quan như Vanguard dự đoán rằng lợi nhuận cổ phiếu Mỹ trong thập kỷ tới sẽ gần như chỉ đủ để bắt kịp lạm phát.

Sự so sánh với cơn sốt internet những năm 1990 thật đáng chú ý. Cũng như các công ty viễn thông và internet đã tiêu tốn vốn lớn để xây dựng hạ tầng mà thường không mang lại lợi nhuận như kỳ vọng, các nhà lãnh đạo trí tuệ nhân tạo ngày nay đang đầu tư mạnh vào hạ tầng tính toán nền tảng — và nhiều trong số đó vẫn chưa thể chứng minh lợi nhuận đáng kể để biện minh cho các định giá hiện tại.

Tổng hợp các bằng chứng lịch sử, kết luận thận trọng nhất có thể là: đừng quá phấn khích về cổ phiếu Mỹ trong 10 năm tới.

Nhưng Khoan — Có Một Vấn Đề Cực Kỳ Quan Trọng Với Logic Này

Trước khi hoảng loạn xảy ra, hãy xem xét điều này: toàn bộ luận điểm giảm giá dựa trên một nền tảng cực kỳ mỏng manh. Chúng ta dựa vào dự báo trong vòng một thập kỷ chỉ với hai lần trước đó, trong đó chỉ có một điểm dữ liệu thực sự đủ gần để nghiên cứu kỹ lưỡng. Đây chính là nơi “bỏ qua tỷ lệ cơ bản” bắt đầu len lỏi vào phân tích.

Thời kỳ dot-com cung cấp một bài học gây hiểu lầm đặc biệt. Bong bóng đạt đỉnh vào tháng 3 năm 2000, và đến năm 2010, Nasdaq đã giảm hơn 50% — một kịch bản ác mộng. Nhưng điều quan trọng là: thập kỷ tàn khốc đó không chỉ do sự sụp đổ của dot-com gây ra. Khủng hoảng tài chính năm 2008 xảy ra độc lập, gây ra “thập kỷ mất tích” qua một cơ chế hoàn toàn khác. Việc đồng nhất hai sự kiện này sẽ làm méo mó những gì chúng ta học được từ lịch sử.

Từ năm 2000 đến 2008, cổ phiếu thực sự bắt đầu hồi phục đều đặn cho đến khi khủng hoảng xảy ra. Vì vậy, việc sử dụng toàn bộ khoảng thời gian 10 năm đó để dự báo điều gì xảy ra khi định giá cao bỏ qua sự khác biệt quan trọng này.

Những Gì Lịch Sử Dài Hạn Thực Sự Gợi Ý

Dựa trên dữ liệu 100 năm của S&P 500, lợi nhuận tổng cộng trung bình hàng năm trong 10 năm dài hạn là 10.6%. Đây là mức chuẩn — tỷ lệ “cơ bản” thống kê cho lợi nhuận cổ phiếu trong bất kỳ thập kỷ nào.

Các định giá cao hiện tại có thể làm giảm lợi nhuận xuống dưới mức trung bình lịch sử này, nhưng có sự khác biệt giữa “thấp hơn bình thường” và “rất tiêu cực.” Mong đợi hợp lý nhất có thể là lợi nhuận nằm trong khoảng giữa kịch bản tồi tệ nhất mà các nhà bi quan cảnh báo và mức trung bình dài hạn mạnh mẽ.

Bài Học Thực Tiễn Cho Danh Mục Đầu Tư Của Bạn

Tình hình này làm nổi bật một thực tế đầu tư quan trọng: các chỉ số định giá quan trọng trong việc định vị và quản lý rủi ro, nhưng chúng không nên khiến quyết định của bạn bị tê liệt. Cuối cùng, việc từ bỏ hoàn toàn cổ phiếu trong các giai đoạn định giá cao là điều nguy hiểm như việc bỏ qua các tín hiệu định giá nói chung. Con đường giữa hai thái cực — duy trì phân bổ hợp lý trong khi vẫn chú ý đến định giá cả chỉ số lẫn từng cổ phiếu riêng lẻ — chính là nơi mà phần lớn các nhà đầu tư dài hạn thành công tìm thấy thành công.

Môi trường thị trường hiện tại không đòi hỏi sự hưng phấn hay đầu hàng tuyệt đối, mà là sự cảnh giác kỷ luật và hiểu rõ rằng trong khi lịch sử giúp chúng ta tham khảo, nó hiếm khi lặp lại chính xác.