Tại sao xếp hạng ESG lại gặp phải chỉ trích: Vụ tranh cãi về Elon Musk

Elon Musk đã nhiều lần bày tỏ mối quan ngại về độ tin cậy của hệ thống chấm điểm Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG). Phê bình mới nhất của ông tập trung vào một mâu thuẫn rõ rệt: Tesla, nhà sản xuất xe điện hàng đầu thế giới, chỉ nhận được điểm ESG 37 trên 100, trong khi Philip Morris — một công ty thuốc lá liên quan đến hàng triệu ca tử vong hàng năm — lại đạt 84 điểm. Sự chênh lệch này đã làm sống lại cuộc tranh luận về việc liệu các đánh giá ESG có thực sự đo lường trách nhiệm doanh nghiệp hay chỉ đơn thuần là công cụ cho các quyết định đầu tư dựa trên ý thức hệ.

Hiện tượng Đánh giá Đặc biệt

Các con số kể một câu chuyện gây tranh cãi. Điểm số 37 của Tesla nổi bật rõ ràng so với Philip Morris cũng như các tập đoàn nhiên liệu hóa thạch lớn như Shell và Exxon, đều nhận được điểm ESG cao hơn so với nhà tiên phong xe điện. Điều này tạo ra một mâu thuẫn logic: làm thế nào các công ty gây hại rõ rệt về môi trường lại có thể nhận điểm cao hơn một công ty đang chuyển đổi thế giới hướng tới phương tiện sạch hơn? Các nhà phê bình cho rằng, câu trả lời nằm ở những thiếu sót hệ thống trong phương pháp đánh giá ESG.

Ai được lợi từ hệ thống hiện tại?

Các nhà quản lý tài sản như BlackRock đã ủng hộ đầu tư ESG, hướng hàng nghìn tỷ đô la vào các quỹ lọc theo điểm ESG cao. Điều này tạo ra một vòng lặp tự củng cố: các công ty có điểm số tốt hơn thu hút dòng vốn bất kể tác động môi trường hoặc xã hội thực tế của họ ra sao. Kết quả kỳ quặc: các công ty thuốc lá và dầu mỏ thao túng hệ thống qua việc tiết lộ có chọn lọc và báo cáo chiến lược, đôi khi gọi là “xanh hóa” (greenwashing), để nâng cao điểm ESG của họ một cách nhân tạo.

Tranh luận chính về ESG

Những người hoài nghi, trong đó có Musk, cho rằng đầu tư ESG đã trở nên xa rời thực tế. Các công ty gây hại rõ rệt — dù qua các chất gây ung thư hay khí thải carbon — vẫn nhận được sự xác nhận từ hệ thống đánh giá trong khi các nhà sáng tạo thực sự như Tesla lại gặp khó khăn với điểm số thấp hơn. Những người ủng hộ ESG phản bác rằng Tesla nổi bật về các chỉ số môi trường nhưng kém hơn trong các lĩnh vực xã hội và quản trị, giải thích cho điểm tổng thể. Tuy nhiên, sự biện hộ này chỉ làm sâu thêm mối lo ngại: liệu các danh mục chủ quan này có được cân nhắc phù hợp, hay chúng chỉ là lớp che đậy thuận tiện cho các mục tiêu chính trị?

Cuộc tranh luận về ESG hé lộ một câu hỏi cơ bản: Liệu các đánh giá đầu tư có phản ánh thực sự tính bền vững hay chúng đã trở thành công cụ để hướng dòng vốn theo các sở thích ý thức hệ đã định sẵn?