Phân phối trữ lượng Lithium toàn cầu: Nơi tập trung kim loại pin của thế giới

Chuyển dịch sang năng lượng tái tạo và việc chấp nhận xe điện đã làm tăng sự chú ý đến lithium như nguyên liệu thô quan trọng cung cấp năng lượng cho pin hiện đại. Nhưng trong khi nhiều sự chú ý tập trung vào năng lực sản xuất, việc hiểu rõ các quốc gia kiểm soát trữ lượng lithium toàn cầu theo quốc gia tiết lộ một câu chuyện rõ nét hơn về an ninh cung ứng trong tương lai và ảnh hưởng địa chính trị trong quá trình chuyển đổi năng lượng.

Cơ sở dự trữ lithium toàn cầu tính đến năm 2024 ước tính khoảng 30 triệu tấn kim loại, theo dữ liệu của US Geological Survey. Tuy nhiên, các trữ lượng này tập trung mạnh mẽ—chỉ có bốn quốc gia nắm giữ hơn 80% tài nguyên đã được xác định. Sự tập trung này có ảnh hưởng sâu sắc đến các nhà sản xuất pin, nhà sản xuất xe điện và các nhà đầu tư đang điều hướng trong cơn sốt lưu trữ năng lượng.

Sự Tập Trung Trữ Lượng: Tại Sao Địa Lý Quan Trọng

Phân bổ trữ lượng lithium theo quốc gia không cân đối. Bốn quốc gia giữ trữ lượng lớn nhất—Chile, Australia, Argentina và Trung Quốc—cùng nhau sở hữu khoảng 23,3 triệu tấn, trong khi hai phần ba còn lại của thế giới phải cạnh tranh cho chưa đến 7 triệu tấn. Sự mất cân đối này định hình mọi thứ từ quyền định giá đến các con đường phát triển công nghệ.

Các nhà phân tích ngành vẫn lạc quan về các xu hướng nhu cầu. Benchmark Mineral Intelligence dự báo rằng nhu cầu pin lithium-ion liên quan đến xe điện và hệ thống lưu trữ năng lượng sẽ tăng hơn 30% mỗi năm cho đến năm 2025. Sự gia tăng nhanh chóng này của nhu cầu về kim loại pin làm cho địa lý trữ lượng ngày càng trở nên chiến lược hơn.

Chile: Dẫn Đầu Trữ Lượng Mặc Dù Thách Thức Sản Xuất

Chile chiếm lĩnh thị trường trữ lượng lithium với 9,3 triệu tấn, gần một phần ba tổng tài nguyên toàn cầu. Mặt bằng muối Salar de Atacama riêng đã chiếm khoảng 33% cơ sở trữ lượng lithium của thế giới, chứa các mỏ gọi là “có thể khai thác kinh tế” mà các quốc gia khác gặp khó khăn để bắt kịp.

Tuy nhiên, trữ lượng không tự động chuyển thành ưu thế thị trường. Chile xếp thứ hai toàn cầu về sản lượng trong năm 2024, đạt 44.000 tấn mỗi năm—kém Australia mặc dù có vị trí trữ lượng vượt trội. Khoảng cách này phần nào bắt nguồn từ các quyết định chính sách. Vào tháng 4 năm 2023, Tổng thống Chile Gabriel Boric đã công bố kế hoạch quốc hữu hóa một phần ngành lithium, nhằm nắm giữ quyền kiểm soát nhà nước lớn hơn. Động thái này đã trao quyền đàm phán cho công ty khai thác mỏ nhà nước Codelco đối với các nhà sản xuất lớn như SQM và Albemarle, làm thay đổi đáng kể các hoạt động vận hành.

Các hạn chế pháp lý cũng đã hạn chế sự mở rộng thị trường của Chile. Theo phân tích của Viện Baker, các khung pháp lý về nhượng quyền khai thác cứng nhắc đã ngăn đất nước chuyển đổi tài sản khoáng sản thành thị phần thị trường toàn cầu lớn hơn một cách tương xứng. Các vòng đấu thầu đầu năm 2025 cho các hợp đồng khai thác lithium trên sáu muối mỏ—liên quan đến các liên doanh kết hợp các tập đoàn quốc tế với các thực thể nhà nước—đang cho thấy nỗ lực mở khóa tăng trưởng. Các quyết định của chính phủ về việc trao hợp đồng dự kiến vào tháng 3 năm 2025 có thể định hình lại bức tranh cạnh tranh.

Australia: Dẫn Đầu Sản Xuất Với Lợi Thế Đá Khô

Australia sở hữu 7 triệu tấn lithium, đứng thứ hai toàn cầu, nhưng lại là nhà sản xuất lithium lớn nhất thế giới trong năm 2024. Sự nghịch lý này phản ánh lợi thế quan trọng của thành phần mỏ của Australia: phần lớn trữ lượng tồn tại dưới dạng spodumene cứng, phù hợp với các công nghệ khai thác và chế biến khác nhau so với các mỏ muối.

Mỏ Greenbushes ở Tây Australia là biểu tượng của lợi thế này. Hoạt động từ năm 1985 và do Tianqi Lithium, IGO và Albemarle cùng kiểm soát, Greenbushes thể hiện hiệu quả khai thác đá khô quy mô lớn. Tây Australia chiếm ưu thế trong lĩnh vực thăm dò lithium khu vực, mặc dù các nghiên cứu mới nổi bật tiềm năng chưa khai thác ở Queensland, New South Wales và Victoria.

Một nghiên cứu của Đại học Sydney năm 2023 đăng trên “Earth System Science Data” đã khảo sát các khu vực có nồng độ đất lithium cao trên toàn lục địa. Nghiên cứu xác định các vùng trùng với các mỏ hiện có đồng thời làm nổi bật các khu vực tiềm năng khai thác trong tương lai. Hiểu biết mở rộng này có thể hỗ trợ tăng trưởng sản xuất khi điều kiện thị trường cải thiện. Giá giảm đã tạm thời làm chậm hoạt động phát triển của một số nhà khai thác, nhưng an ninh cung ứng dài hạn có vẻ vẫn vững chắc nhờ độ sâu của trữ lượng và đà thăm dò.

Argentina: Nhà Sản Xuất Mới Nổi Trong Tam Giác Lithium

Argentina kiểm soát 4 triệu tấn lithium, xếp thứ ba toàn cầu. Tầm quan trọng của quốc gia này vượt ra ngoài quy mô trữ lượng—nó là một phần của “Tam giác Lithium” cùng Chile và Bolivia, một khu vực chứa hơn 50% trữ lượng lithium toàn cầu đã được xác định. Argentina trong năm 2024 đã sản xuất 18.000 tấn, đứng thứ tư thế giới về sản lượng.

Cam kết của chính phủ trong việc mở rộng ngành này vẫn tiếp tục tăng tốc. Sau lời hứa đầu tư lên tới US$4,2 tỷ trong vòng ba năm vào năm 2022, Argentina đã phê duyệt mở rộng hoạt động tại mỏ muối Rincon của Argosy Minerals vào tháng 4 năm 2024, nhằm tăng sản lượng từ 2.000 lên 12.000 tấn mỗi năm. Khoảng 50 dự án khai thác tiên tiến đang tiến triển trên toàn quốc.

Vào cuối năm 2024, có tin tức quan trọng: Rio Tinto công bố kế hoạch đầu tư 2,5 tỷ USD mở rộng hoạt động tại muối Rincon, nhằm nâng công suất từ 3.000 lên 60.000 tấn. Việc triển khai đầy đủ dự kiến bắt đầu từ năm 2028, trong vòng ba năm. Các khoản đầu tư này định vị Argentina như một lợi thế cấu trúc trong bối cảnh nhu cầu lithium toàn cầu tăng nhanh. Các nhà quan sát ngành nhận định quốc gia này vẫn duy trì khả năng cạnh tranh về chi phí ngay cả trong môi trường giá thấp, qua đó củng cố khả năng chống chịu qua các chu kỳ thị trường.

Trung Quốc: Chiếm Ưu Thế Chế Biến và Mở Rộng Trữ Lượng

Trung Quốc có 3 triệu tấn lithium, xếp thứ tư về trữ lượng, nhưng ảnh hưởng của quốc gia này đối với chuỗi cung ứng pin toàn cầu vượt xa vị trí trữ lượng của nó. Trung Quốc sản xuất phần lớn pin lithium-ion toàn cầu, vận hành hầu hết các cơ sở chế biến lithium toàn cầu, và đã sản xuất 41.000 tấn lithium trong năm 2024—tăng 5.300 tấn so với năm trước.

Thành phần trữ lượng của Trung Quốc khác biệt so với các quốc gia lớn khác. Trong khi muối lithium chiếm ưu thế, quốc gia này còn sở hữu các mỏ spodumene và lepidolite dạng đá cứng, cung cấp sự đa dạng trong chế biến. Mặc dù sản lượng đáng kể, Trung Quốc vẫn nhập khẩu phần lớn lithium cần cho sản xuất pin, phụ thuộc nhiều vào nguồn cung từ Australia.

Việc mở rộng trữ lượng có vẻ đang tăng tốc. Các báo cáo đầu năm 2025 từ truyền thông Trung Quốc cho biết quốc gia này đã tăng đáng kể ước tính trữ lượng, hiện chiếm 16,5% tài nguyên toàn cầu (tăng từ 6% trước đó). Một dải lithium mới phát hiện dài 2.800 km ở khu vực phía tây được cho là chứa trữ lượng đã được chứng minh vượt quá 6,5 triệu tấn quặng, với tiềm năng vượt 30 triệu tấn. Các tiến bộ công nghệ trong khai thác lithium từ hồ muối và mỏ mica đã góp phần vào sự tăng trưởng trữ lượng.

Bộ Ngoại giao Mỹ đã bày tỏ lo ngại vào tháng 10 năm 2024 về các chiến thuật thị trường của Trung Quốc. Các quan chức cáo buộc quốc gia này đã làm thị trường tràn ngập lithium để làm giảm giá nhân tạo và loại bỏ các đối thủ không phải Trung Quốc thông qua các chiến lược định giá săn mồi.

Ngoài Bốn Gã Khổng Lồ: Các Nhà Giữ Trữ Lượng Thứ Cấp

Trong khi Chile, Australia, Argentina và Trung Quốc nắm giữ trữ lượng lithium lớn nhất theo quốc gia, các đối thủ thứ cấp cũng sở hữu nguồn tài nguyên đáng kể:

• Hoa Kỳ: 1,8 triệu tấn
• Canada: 1,2 triệu tấn
• Zimbabwe: 480.000 tấn
• Brazil: 390.000 tấn
• Bồ Đào Nha: 60.000 tấn (lớn nhất châu Âu)

Bồ Đào Nha đã sản xuất 380 tấn trong năm 2024, cho thấy ngay cả các cơ sở trữ lượng nhỏ cũng có thể hỗ trợ sản xuất ngày càng tăng khi nhu cầu và công nghệ phát triển.

Các Ảnh Hưởng Chiến Lược: Triển Vọng 2025

Khi trữ lượng lithium theo quốc gia ngày càng trở nên trung tâm trong kế hoạch chuyển đổi năng lượng, các liên minh địa chính trị đang thay đổi. Sự phân bổ tập trung tạo ra cả cơ hội lẫn rủi ro phụ thuộc. Các quốc gia sở hữu mỏ lớn phải đối mặt với áp lực mở rộng sản xuất nhanh chóng, trong khi các nhà sản xuất pin phải điều hướng trong một bức tranh phức tạp về tiếp cận tài nguyên, rủi ro chính trị và khung pháp lý.

Tăng trưởng sản xuất đang gia tốc ở các quốc gia giữ trữ lượng. Sự hội tụ của nhu cầu pin mở rộng, cam kết đầu tư của chính phủ và tiến bộ công nghệ cho thấy nguồn cung lithium sẽ mở rộng đáng kể trong thập kỷ tới. Tuy nhiên, sự phân bổ không đồng đều đảm bảo rằng Trung Quốc, Australia, Chile và Argentina sẽ vẫn là những người chi phối chính trong chuỗi cung ứng pin toàn cầu và phát triển hạ tầng lưu trữ năng lượng.