Khoảng cách giữa trữ lượng và sản lượng Lithium: Tại sao lớn nhất không phải lúc nào cũng tốt nhất

Lithium đã trở thành kim loại pin mà mọi người đều theo dõi, nhưng đây là một nghịch lý thường khiến các nhà đầu tư bất ngờ: quốc gia có trữ lượng lithium lớn nhất thế giới không nhất thiết là nhà sản xuất hàng đầu. Với dự báo nhu cầu pin lithium-ion toàn cầu sẽ tăng hơn 30% so với cùng kỳ năm 2024 theo Benchmark Mineral Intelligence, việc hiểu rõ các quốc gia kiểm soát lượng dự trữ khổng lồ—và quy mô của một mỏ lithium thực sự quan trọng như thế nào—đã trở nên cực kỳ cần thiết cho những ai theo dõi lĩnh vực lưu trữ năng lượng và xe điện.

Thực tế về Trữ lượng: Ai Thực Sự Sở Hữu Kho Tài Sản

Tính đến năm 2024, hành tinh này chứa khoảng 30 triệu tấn kim loại lithium dự trữ (dữ liệu USGS). Nhưng các trữ lượng này không phân bổ đều, và đây là nơi địa lý trở thành định mệnh.

Chile chiếm ưu thế trong bảng trữ lượng với 9,3 triệu tấn, trở thành chủ sở hữu không thể tranh cãi của kho dự trữ lithium lớn nhất thế giới. Khu vực Salar de Atacama riêng đã chiếm khoảng một phần ba trữ lượng toàn cầu. Tuy nhiên, bất chấp lợi thế này, Chile chỉ xếp thứ hai về sản lượng trong năm 2024, đạt 44.000 tấn. Tại sao? Câu trả lời nằm ở sự phức tạp của quy định—khung pháp lý khai thác mỏ nghiêm ngặt của Chile thực tế đã cản trở khả năng chiếm lĩnh thị trường toàn cầu của nước này mặc dù có đủ nguồn lực để làm điều đó. Các kế hoạch quốc hữu hóa một phần và tăng cường kiểm soát nhà nước qua các cuộc đàm phán với Codelco đang định hình lại bức tranh cạnh tranh.

Australia kể một câu chuyện khác. Với 7 triệu tấn dự trữ (chủ yếu tập trung tại Tây Australia dưới dạng các mỏ spodumene cứng), nước này thực sự dẫn đầu về sản xuất toàn cầu với sản lượng cao nhất năm 2024. Mỏ Greenbushes, hoạt động qua liên doanh gồm Tianqi Lithium, IGO và Albemarle, thể hiện cách hiệu quả vận hành có thể vượt trội hơn quy mô dự trữ thô. Tuy nhiên, giá lithium giảm gần đây đã buộc một số nhà sản xuất tạm dừng hoạt động trong khi chờ thị trường phục hồi.

Vai trò của Tam giác Lithium trong Chuỗi Cung Ứng Toàn Cầu

Argentina và Bolivia chiếm hai phần ba của “Tam giác Lithium” (cùng Chile), kiểm soát hơn một nửa trữ lượng lithium của trái đất. Argentina cụ thể giữ 4 triệu tấn, xếp thứ ba về trữ lượng và thứ tư về sản lượng với 18.000 MT mỗi năm. Các cam kết đầu tư của chính phủ gần đây—bao gồm dự án mở rộng Rio Tinto trị giá 2,5 tỷ USD nhằm đạt công suất 60.000 MT vào năm 2028—cho thấy tham vọng của Argentina trong việc thu hẹp khoảng cách giữa trữ lượng và sản lượng thực tế. Với khoảng 50 dự án khai thác tiên tiến đang trong quá trình phát triển, Argentina chứng minh tiềm năng dự trữ có thể chuyển thành tăng trưởng sản xuất.

Nghịch lý Nhập khẩu của Trung Quốc và Kiểm soát Thị trường

Trung Quốc có 3 triệu tấn dự trữ xếp thứ tư toàn cầu, nhưng ảnh hưởng của quốc gia này còn vượt xa con số đó. Năm ngoái, Trung Quốc sản xuất 41.000 MT trong khi nhập khẩu phần lớn lithium từ Australia để sản xuất pin. Quan trọng hơn, Trung Quốc vận hành phần lớn các cơ sở xử lý lithium trên thế giới và sản xuất phần lớn pin lithium-ion toàn cầu—nghĩa là họ kiểm soát điểm nghẽn trong quá trình tinh chế ngay cả khi nhập khẩu nguyên liệu thô.

Các tuyên bố gần đây của truyền thông Trung Quốc cho thấy trữ lượng quốc gia có thể đã tăng lên 16,5% tổng nguồn lực toàn cầu (từ 6% trước đó), do phát hiện ra một dải lithium dài 2.800 km ở các khu vực phía tây với trữ lượng đã được chứng minh vượt quá 6,5 triệu tấn. Nếu được xác nhận, điều này sẽ định hình lại các động thái cạnh tranh. Đáng chú ý, Bộ Ngoại giao Mỹ đã cáo buộc Trung Quốc thực hiện các chính sách định giá mang tính săn mồi nhằm đàn áp cạnh tranh.

Một Mỏ Lithium Thực Sự Quan Trọng Có Quy Mô Như Thế Nào?

Câu hỏi không chỉ dừng lại ở quy mô trữ lượng—mà còn liên quan đến khả năng khai thác và quy mô vận hành. Sản lượng hàng năm của một mỏ có thể dao động từ vài nghìn đến hàng chục nghìn tấn. Việc mở rộng dự án Rincon của Rio Tinto từ 3.000 lên 60.000 MT minh họa tham vọng vận hành hiện đại. Trong khi đó, dự án mở rộng của Argosy Minerals nhằm nâng cao sản lượng carbonate từ 2.000 lên 12.000 MT mỗi năm, thể hiện khả năng mở rộng của các nhà chơi trung bình.

Ngoài Bốn Gã Khổng Lồ

Một số quốc gia khác cũng sở hữu trữ lượng đáng kể đáng theo dõi:

• Hoa Kỳ: 1,8 triệu MT
• Canada: 1,2 triệu MT
• Zimbabwe: 480.000 MT
• Brazil: 390.000 MT
• Bồ Đào Nha: 60.000 MT (lớn nhất châu Âu)

Bồ Đào Nha đã sản xuất 380 MT trong năm 2024, cho thấy ngay cả các quốc gia có trữ lượng nhỏ hơn cũng có thể trở thành các đối tác tích cực.

Ý Nghĩa Của Điều Này Đối Với Ngành Lithium

Câu chuyện thực sự không phải là ai có nhiều lithium hơn dưới lòng đất—mà là ai có thể khai thác nó một cách hiệu quả, cạnh tranh về chi phí, và quy mô lớn. Khi nhu cầu lithium tiếp tục tăng tốc trong năm 2025 và những năm tới, sự tương tác giữa trữ lượng, khung pháp lý, năng lực xử lý, và cạnh tranh địa chính trị sẽ quyết định quốc gia nào thực sự chiếm ưu thế trong nền kinh tế kim loại pin.