Giải thích sâu về cơ chế ngắt mạch của thị trường chứng khoán Mỹ: Tại sao cần nhấn nút tạm dừng khi thị trường giảm mạnh

Mỗi khi thị trường chứng khoán có biến động lớn, nhà đầu tư sợ nhất là thị trường mất kiểm soát. Trong thị trường chứng khoán Mỹ có một cơ chế có thể “cứu hỏa” vào thời điểm then chốt — đó chính là cơ chế熔断. Nó hoạt động giống như bộ bảo vệ ngắt điện trong mạch điện, khi cảm xúc thị trường phản ứng quá mức, sẽ tự động tạm dừng giao dịch để mọi người có thời gian bình tĩnh lại.

Logic hoạt động của cơ chế熔断

熔断 (Circuit breaker) mang ý nghĩa hình tượng. Trong giờ giao dịch thông thường (giờ miền Đông Hoa Kỳ 9:30-16:00), khi chỉ số S&P 500 giảm một mức độ nhất định so với giá đóng cửa của ngày giao dịch trước, giao dịch sẽ bị buộc tạm dừng.

Cụ thể, cơ chế 熔断 của thị trường Mỹ chia thành ba cấp độ, điều kiện kích hoạt như sau:

• 熔断 cấp 1: Khi giảm 7%, sẽ kích hoạt, tạm dừng giao dịch 15 phút
• 熔断 cấp 2: Khi giảm 13%, sẽ kích hoạt lần nữa, tạm dừng giao dịch 15 phút
• 熔断 cấp 3: Khi giảm 20%, sẽ kích hoạt, ngày giao dịch đó sẽ dừng tất cả các hoạt động

Lưu ý rằng,熔断 cấp 1 và cấp 2 chỉ kích hoạt một lần trong cùng một ngày giao dịch. Ví dụ, chỉ số S&P 500 giảm 7% rồi phục hồi, sau đó giảm lại đến 7% sẽ không kích hoạt熔断 cấp 1 lần nữa, trừ khi đạt đến ngưỡng熔断 cấp 2 là 13%.

Ngoài ra, nếu熔断 xảy ra sau 15:25 trong ngày giao dịch,熔断 cấp 1 và cấp 2 sẽ không tạm dừng giao dịch, trừ khi kích hoạt熔断 cấp 3.

Tại sao lại cần thiết lập熔断？Nhìn lại ngày thứ Hai đen tối năm 1987

Ngày 19 tháng 10 năm 1987, thị trường chứng khoán Mỹ trải qua cơn ác mộng. Chỉ số Dow Jones giảm 508,32 điểm trong một ngày, giảm 22,61%, gọi là “Thứ Hai đen tối”. Cơn sụp đổ này nhanh chóng lan rộng ra toàn cầu, các sàn giao dịch chứng khoán ở khắp nơi giảm mạnh trong vài giờ, thị trường hoàn toàn sụp đổ.

Chính trận sụp đổ thảm khốc này đã thúc đẩy các cơ quan quản lý thiết lập bộ 熔断 đầu tiên. Mục đích rõ ràng — ngăn chặn cảm xúc hoảng loạn của nhà đầu tư dẫn đến bán tháo phi lý.

Khi thị trường biến động mạnh, giá cổ phiếu thường bị thao túng bởi cảm xúc. Cơ chế熔断 giống như nhấn nút tạm dừng thị trường, giúp nhà đầu tư có thời gian hấp thụ thông tin mới, bình tĩnh suy nghĩ, chứ không theo đuổi bán tháo theo đám đông.

4 lần熔断 do dịch COVID-19 gây ra năm 2020

Gần đây nhất, các đợt熔断 xảy ra vào năm 2020. Trong vòng chưa đầy một tháng, thị trường Mỹ đã kích hoạt 4 lần 熔断, điều này rất hiếm trong lịch sử thị trường Mỹ. Warren Buffett chỉ chứng kiến 5 lần熔断 trong đời, còn trong năm đó chúng ta đã trải qua 4 lần.

Dòng thời gian như sau:

• Ngày 9 tháng 3: Chỉ số S&P 500 giảm hơn 7%, kích hoạt熔断 cấp 1
• Ngày 12 tháng 3: Lại giảm hơn 7%, kích hoạt熔断 cấp 1 lần nữa
• Ngày 16 tháng 3: Lần thứ ba liên tiếp熔断 cấp 1
• Ngày 18 tháng 3: Lần thứ tư熔断 cấp 1

Tính đến ngày 18 tháng 3, chỉ số Nasdaq đã giảm 26% so với đỉnh tháng 2, chỉ số S&P 500 giảm 30%, Dow Jones giảm 31%.

Nguyên nhân chính gồm hai yếu tố: Thứ nhất là thị trường dầu mỏ. Đầu tháng 3, các cuộc đàm phán cắt giảm sản lượng giữa Saudi Arabia và Nga đổ vỡ, Saudi Arabia bắt đầu tăng sản lượng dầu, giá dầu quốc tế lao dốc. Thứ hai là dịch COVID-19 lan rộng toàn cầu. Các quốc gia thực hiện cách ly xã hội, cấm tụ tập, hoạt động kinh tế gần như ngưng trệ, doanh thu doanh nghiệp giảm, tỷ lệ thất nghiệp tăng vọt. Nhà đầu tư lo sợ suy thoái kinh tế, chạy vào các biện pháp phòng hộ, gây ra chuỗi bán tháo và bán khống.

Hiệu ứng hai mặt của熔断

Tác dụng tích cực của熔断 rõ ràng là: nó có thể đưa “thuốc an thần” vào thị trường khi cảm xúc hỗn loạn nhất, giúp một số nhà đầu tư hạ nhiệt, ngăn chặn thị trường tiếp tục mất kiểm soát. Đồng thời, còn bảo vệ nhà đầu tư khỏi các hiện tượng “bốc hơi nhanh” (Flash Crash) — ví dụ như ngày 6 tháng 5 năm 2010, một nhà giao dịch sử dụng giao dịch tốc độ cao đã gây ra đợt giảm 1000 điểm của chỉ số Dow Jones trong vòng 5 phút.

Tuy nhiên,熔断 cũng có mặt trái. Một số nhà đầu tư khi gần đến ngưỡng熔断 lại đẩy nhanh bán tháo, lo sợ nếu kích hoạt熔断 sẽ không thể bán ra kịp thời. Hành vi này lại làm tăng thêm độ biến động của thị trường, gây ra lo lắng nhiều hơn.

Khi gặp熔断, nên làm gì

Khả năng thị trường Mỹ lại xảy ra熔断 vẫn còn. Thường thì,熔断 xảy ra trong các sự kiện bất ngờ lớn ít dự đoán được (như dịch bệnh, chiến tranh) hoặc khi thị trường đạt đỉnh đột ngột phản ứng với các tác động ngoài dự kiến (như chính sách thay đổi đột ngột, dữ liệu kinh tế bị điều chỉnh giảm mạnh).

Nếu lại gặp 熔断, nhà đầu tư cần giữ bình tĩnh:

1. Tiền mặt là vua: đảm bảo dự trữ tiền mặt đủ lớn và khả năng thanh khoản, đừng để cảm xúc hoảng loạn chi phối
2. Bảo vệ vốn: ưu tiên an toàn vốn hơn là lợi nhuận
3. Tư duy dài hạn: giảm giá mạnh thường là cơ hội mua tốt, nhưng chỉ khi bạn có khả năng duy trì đầu tư lâu dài
4. Tránh theo đám đông: 15 phút tạm dừng giao dịch chính là thời gian để ra quyết định lý trí, đừng lãng phí

Mục đích ban đầu của cơ chế熔断 chính là để bảo vệ sự ổn định của thị trường. Khi nó được kích hoạt, đó chính là lúc thử thách tâm lý của nhà đầu tư. Hiểu cách giữ bình tĩnh trong khủng hoảng thường có giá trị hơn bất kỳ kỹ năng đầu tư nào.