Tăng trưởng của platinum vượt quá 130%: Chuyển đổi vai trò từ kim loại công nghiệp sang tài sản trú ẩn

Trong thị trường kim loại quý năm 2025, bạch kim trở thành ngựa đua đen lớn nhất. Từ việc âm thầm không nổi bật đầu năm đến việc tạo đỉnh lịch sử 2.381,25 USD/ounce vào cuối năm, kim loại từng bị nhà đầu tư bỏ quên lâu dài này đang viết lại cục diện thị trường. Nhưng câu hỏi đặt ra là: Đà tăng này có duy trì được không? Có nên theo đuổi hay sẽ gặp rủi ro?

Tại sao là bây giờ? Bốn động lực thúc đẩy sự bùng nổ của bạch kim từ im lặng đến bùng phát

Sự trở lại của bạch kim không phải là ngẫu nhiên, mà là kết quả của bốn lực lượng cùng lúc tác động.

Thứ nhất, khủng hoảng tài nguyên tại Nam Phi biến thành điểm nghẽn cung toàn cầu

Là nơi sản xuất chiếm hơn 70% tổng sản lượng toàn cầu, rắc rối của Nam Phi chính là rắc rối của toàn cầu. Năm 2025, do thiếu điện, mỏ khai thác cũ kỹ và thời tiết cực đoan, sản lượng giảm 6,4%, đã là năm thứ ba liên tiếp rơi vào thâm hụt cung cấu trúc. Dữ liệu cho thấy, khoảng cách cung cầu bạch kim toàn cầu đã mở rộng lên tới 500.000 đến 700.000 ounce, tồn kho trên mặt đất giảm xuống mức thấp lịch sử, chỉ đủ đáp ứng chưa đến 5 tháng nhu cầu tiêu thụ. Tình trạng cung không đủ cầu đã đẩy giá giao ngay lên cao.

Thứ hai, thời đại hydro xanh mở ra cơ hội mới về nhu cầu

Năm 2025 được ngành công nghiệp gọi là năm khai trương thương mại hydro. Với vai trò là chất xúc tác chính trong các bộ trao đổi proton (PEM) và pin nhiên liệu, giá trị chiến lược của bạch kim đã được định giá lại. Đồng thời, việc EU điều chỉnh chính sách cấm xe chạy nhiên liệu vào năm 2035 đã thúc đẩy thị trường xe hybrid phục hồi, các bộ chuyển đổi xúc tác ô tô phụ thuộc vào bạch kim không giảm mà còn tăng.

Thứ ba, hiệu ứng so sánh giá thúc đẩy đà tăng bổ sung

Trong nửa đầu năm 2025, giá vàng bạc tăng mạnh, khiến bạch kim, vốn bị định giá thấp hơn, trở thành mục tiêu mới của dòng vốn phòng hộ tổ chức. Thêm vào đó, Sở Giao dịch Hàng hóa Quảng Châu (GFEX) cuối năm ra mắt hợp đồng tương lai bạch kim, nâng cao đáng kể tính thanh khoản và nhiệt huyết đầu cơ của thị trường châu Á, làm tăng biến động giá.

Thứ tư, môi trường vĩ mô chuyển hướng có lợi cho hàng hóa

Toàn cầu bước vào chu kỳ giảm lãi suất, chi phí cơ hội giữ bạch kim giảm xuống. Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị, Mỹ và các quốc gia khác liệt kê bạch kim vào danh sách khoáng sản chiến lược, đặc tính kép của nó — vừa là nguồn dự trữ chiến lược, vừa có chức năng phòng hộ — càng được củng cố.

Bạch kim, vàng, palladium: Ba kim loại chủ chốt mỗi loại một khác

Nhiều nhà đầu tư dễ nhầm lẫn giữa bạch kim, vàng và palladium, nhưng lý luận giá của chúng hoàn toàn khác nhau.

Vàng là chỉ số phản ánh chiều ngược của nền kinh tế. Khi kinh tế tốt, nhà đầu tư ưa thích rủi ro, bán vàng để mua cổ phiếu; khi kinh tế xấu, dòng tiền trú ẩn đổ vào vàng, đẩy giá vàng lên. Vàng có mối quan hệ nghịch với USD và lãi suất thực, tính thanh khoản cao nhất, phù hợp với nhà đầu tư tránh rủi ro.

Palladium chủ yếu dùng trong bộ chuyển đổi xúc tác ô tô chạy xăng, giá của nó liên quan chặt chẽ đến sức khỏe ngành ô tô. Trong 10 năm qua, palladium luôn cao hơn bạch kim, nhưng biến động lớn hơn nhiều. Sản lượng palladium chỉ bằng 0,05% của vàng, hơn 80% sản xuất từ Nga và Nam Phi, độ tập trung cung cực cao, tính đầu cơ mạnh nhất.

Bạch kim vừa có tính công nghiệp vừa có tính trang sức. Nhu cầu từ bộ chuyển đổi xúc tác xe diesel, ngành điện tử và trang sức là các trụ cột chính. Khác với palladium và vàng, giá bạch kim chủ yếu bị chi phối bởi các yếu tố cơ bản, có mối liên hệ tích cực với thị trường chứng khoán. Khi kinh tế phát triển mạnh, nhu cầu công nghiệp tăng, giá bạch kim tăng; khi suy thoái, nhu cầu yếu đi, giá giảm theo.

Liệu lịch sử có lặp lại? Chuyện sóng gợn của bạch kim trong mười năm

Để đánh giá xem bạch kim còn có dư địa tăng hay không, cần nhìn lại hành trình của nó.

2000-2008 là thời kỳ hoàng kim của bạch kim, giá tăng vọt, đạt đỉnh 2.000 USD/ounce năm 2008. Nhưng cú sốc khủng hoảng tài chính đã chấm dứt tất cả.

2008-2015 bạch kim vật lộn trong một thị trường gấu dài hạn. Sau khủng hoảng, kinh tế phục hồi chậm, nhu cầu Trung Quốc giảm, giá bạch kim luôn trong tình trạng yếu.

2019 là bước ngoặt. Công ty Điện lực Nam Phi nợ nần chồng chất không đủ cung cấp điện, cắt điện từ nhỏ lẻ trở thành thường xuyên, ngành khai khoáng Nam Phi hoàn toàn tê liệt. Đây là điểm bắt đầu của sự xấu đi về nguồn cung của bạch kim.

Đầu năm 2020, dịch COVID-19 và lệnh phong tỏa 3 tuần tại Nam Phi cùng lúc gây thiệt hại, khiến nhu cầu và giá bạch kim cùng giảm mạnh.

2020-2021 kinh tế toàn cầu mở cửa trở lại, hoạt động công nghiệp tăng, các nước bơm tiền kích thích, bạch kim đón nhận đợt phục hồi mạnh mẽ.

2021-2022 thiếu chip gây thiệt hại cho ngành ô tô, năng lực sản xuất của Nam Phi phục hồi dẫn đến dư cung, giá bạch kim lại giảm.

2022-2023 thị trường kỳ vọng nhu cầu bùng nổ sau khi Trung Quốc nới lỏng kiểm soát dịch, giá bạch kim tăng nhẹ, nhưng sau đó mọi chuyện không như mong đợi.

2023-2025 nửa đầu chính sách thắt chặt của Fed, tăng trưởng kinh tế Trung Quốc thấp hơn kỳ vọng, khủng hoảng điện Nam Phi kéo dài, giá bạch kim dao động trong biên độ hẹp.

Từ nửa cuối 2025 đến nay thiếu cung, dòng vốn đầu tư tăng mạnh, hỗ trợ từ ứng dụng công nghiệp, cộng hưởng đẩy giá bạch kim tăng hơn 130%, lập đỉnh lịch sử mới.

Chặng đường này cho thấy: chu kỳ của bạch kim liên quan chặt chẽ đến chu kỳ kinh tế và cung ứng địa phương. Chu kỳ tăng giá hiện tại có nét tương đồng với 2000-2008 — đều xuất phát từ vấn đề cung. Nhưng điểm khác biệt là, thời đó nhu cầu mạnh mẽ nhưng năng lực sản xuất chưa đủ, còn bây giờ ngoài tình trạng thiếu cung còn có thêm yếu tố mới là hydro xanh, nhu cầu dài hạn tăng trưởng.

Theo đuổi đỉnh hay phân bổ? Ba khía cạnh đánh giá rủi ro

Từ mức 2.200 USD đến 2.381 USD, đà tăng khá ấn tượng, nhưng trong ngắn hạn cũng tích tụ nhiều rủi ro.

Rủi ro kỹ thuật: Đà tăng quá lớn trong ngắn hạn dễ dẫn đến chốt lời, cần cảnh giác với các đợt điều chỉnh kỹ thuật.

Biến số cung: Dù năng lực sản xuất của Nam Phi khó phục hồi trong ngắn hạn, nhưng nếu địa chính trị dịu đi hoặc các mỏ mới đi vào hoạt động, cấu trúc cung có thể thay đổi. Các cuộc điều tra theo Điều 232 của Mỹ gây khoá tồn kho chỉ là tạm thời, cuối cùng có thể được giải phóng.

Không chắc chắn về nhu cầu: Hạ tầng hydro xanh dự kiến bước vào giai đoạn tăng tốc từ 2026, là tín hiệu dài hạn tích cực, nhưng trong ngắn hạn chưa thể trở thành lực đỡ chính cho giá. Nhu cầu ngành ô tô đối với bạch kim vẫn chịu ảnh hưởng chính sách — nếu tỷ lệ xe điện tiếp tục tăng, nhu cầu cho bộ chuyển đổi xúc tác truyền thống sẽ giảm.

Đánh giá chung: Cơ bản vững chắc, nhưng rủi ro ngắn hạn đã được giải tỏa, theo đuổi đỉnh giá cần thận trọng. Phương án tốt nhất là phân bổ theo từng đợt, không nên bỏ tất cả vào một lần.

Phân tích toàn diện các phương thức đầu tư bạch kim

Làm thế nào để tham gia vào thị trường bạch kim? Thường có bốn cách:

1. Bạch kim giao ngay

Mua trực tiếp kim loại thật, sở hữu quyền sở hữu, nhưng phải chịu thuế bán hàng, phí bảo hiểm, phí lưu kho. Bạch kim có độ đúc và chi phí cao hơn vàng, nên giá chênh lệch cũng lớn hơn. Phương thức này thanh khoản thấp nhất, chi phí cao nhất, nhưng rủi ro thấp nhất, phù hợp với nhà đầu tư dài hạn.

2. Quỹ ETF chỉ số bạch kim

Đầu tư qua quỹ chỉ số, không cần sở hữu vật chất, chỉ trả phí quản lý thấp. Thanh khoản và chi phí tốt hơn giao ngay, nhưng linh hoạt không bằng các công cụ phái sinh. Phù hợp với nhà đầu tư muốn tham gia mà không quá phức tạp.

3. Hợp đồng tương lai bạch kim

Hợp đồng tiêu chuẩn, có thể mua bán với giá cố định trong tương lai. Cung cấp đòn bẩy từ 2 đến 10 lần, chi phí thấp, đòi hỏi kiến thức chuyên môn. Phù hợp cho giao dịch ngắn hạn và phòng hộ.

4. Chứng khoán phái sinh CFD bạch kim

Phương thức linh hoạt nhất, có thể mua hoặc bán, đòn bẩy điều chỉnh, chi phí thấp, giao dịch dài hạn. Nhưng rủi ro lớn nhất — đòn bẩy là con dao hai lưỡi, lợi nhuận có thể phóng đại, thua lỗ cũng tăng theo cấp số nhân. Công cụ này phù hợp với nhà giao dịch có kinh nghiệm thực chiến.

Kết luận

Bạch kim từ rìa sân khấu bước vào trung tâm, phản ánh nhận thức mới về hạn chế cung và nhu cầu mới. Giá 2.381 USD không phải là điểm dừng, nhưng cũng chưa phải là thời điểm vào lệnh tốt nhất.

Chìa khóa đầu tư bạch kim là hiểu rõ tính hai mặt của nó: một mặt là hàng công nghiệp, giá biến động theo chu kỳ kinh tế và cung cầu; mặt khác, nó đang dần trở thành tài sản chiến lược và trú ẩn. Trong dài hạn, cuộc cách mạng hydro xanh sẽ tạo ra động lực mới cho nhu cầu bạch kim. Trong ngắn hạn, cần cảnh giác với rủi ro quá mua kỹ thuật và điều chỉnh giá ở mức cao.

Dù chọn phương thức đầu tư nào, nguyên tắc cốt lõi là: hiểu rõ cơ bản, phân tán rủi ro, kiểm soát đòn bẩy. Thời đại của bạch kim có thể đã bắt đầu, nhưng của cải luôn thuộc về những người chuẩn bị kỹ lưỡng và ra quyết định lý trí.