TIR: Chỉ số Đo lường Mà Mọi Nhà Đầu Tư Trái Phiếu Không Nên Bỏ Qua

Khi bạn nói về lợi nhuận thực trong trái phiếu cố định, phần lớn mọi người chỉ nghĩ đến coupon. Sai lầm. Lợi nhuận thực sự phụ thuộc vào điều gì đó sâu hơn: công thức TIR hoặc Tỷ suất nội bộ hoàn vốn. Chỉ số này thực sự cho bạn biết bạn sẽ kiếm được bao nhiêu(hoặc mất) nếu giữ trái phiếu đó đến ngày đáo hạn.

Tại sao nó lại quan trọng như vậy? Bởi vì hai trái phiếu cùng coupon có thể mang lại cho bạn lợi nhuận hoàn toàn khác nhau tùy thuộc vào giá mua. Chúng ta sẽ xem tại sao.

Hiểu cách hoạt động của một trái phiếu thông thường

Trước khi nói về các phép tính, bạn cần biết điều gì xảy ra với một trái phiếu cố định truyền thống. Giả sử bạn mua một trái phiếu theo giá trị danh nghĩa của nó. Trong thời gian hiệu lực, bạn sẽ nhận các khoản thanh toán lãi định kỳ (coupon), có thể là hàng năm, nửa năm hoặc hàng quý. Khi đáo hạn, nhà phát hành sẽ trả lại cho bạn giá trị danh nghĩa cộng với coupon cuối cùng.

Nhưng đây mới là điểm mấu chốt: trái phiếu đó không giữ nguyên giá trong suốt đời của nó. Giá của nó dao động liên tục theo sự biến động của lãi suất, chất lượng tín dụng của nhà phát hành và các yếu tố khác.

Giả sử một trái phiếu có kỳ hạn 5 năm. Theo thời gian, giá trị của nó dao động. Nếu bạn mua khi giá của nó thấp hơn giá trị danh nghĩa (mua dưới mệnh giá), bạn sẽ thu lợi thêm khi đáo hạn. Nếu mua trên mệnh giá (mua trên mệnh giá), bạn sẽ chịu lỗ đảm bảo khi về lại giá trị danh nghĩa.

Lợi nhuận thực: Vượt ra ngoài coupon

Đây là nơi công thức TIR hoặc Tỷ suất nội bộ hoàn vốn** tham gia. Tỷ lệ này phản ánh không chỉ các coupon bạn nhận được mà còn cả lợi nhuận hoặc lỗ bạn thu được từ chênh lệch giá.

Lấy ví dụ cụ thể: bạn có hai trái phiếu để lựa chọn.

Trái A: trả coupon 8%, nhưng mua với giá 105 €. Trái B: trả coupon 5%, nhưng mua với giá 99 €.

Nếu chỉ nhìn vào coupon, bạn sẽ chọn A. Nhưng thực tế lại khác. Trái A bị phạt vì mua trên mệnh giá. Khi đáo hạn, bạn chỉ nhận được 100 €, gây ra lỗ 5 € khi về lại giá trị danh nghĩa. Trái B, ngược lại, tạo ra lợi nhuận 1 € khi đáo hạn.

Khi tính TIR của cả hai, bạn sẽ thấy trái B sinh lợi hơn. Công thức TIR phản ánh chính xác điều này.

Cách tính: Công thức TIR

Công thức bạn cần biết là:

Giá hiện tại = C/(1+TIR) + C/(1+TIR)² + … + C/(1+TIR)ⁿ + N/(1+TIR)ⁿ

Trong đó:

• C = coupon
• N = giá trị danh nghĩa
• n = số kỳ hạn đến ngày đáo hạn
• TIR = tỷ lệ bạn cần tìm

Nghe có vẻ phức tạp, nhưng hãy xem với các số thực.

Tình huống 1: Trái phiếu giá 94,5 €, coupon 6% hàng năm, đáo hạn sau 4 năm.

Áp dụng công thức, bạn sẽ có TIR khoảng 7,62%. Chú ý rằng cao hơn coupon 6% vì bạn mua dưới mệnh giá. Phần chênh lệch này cộng thêm vào lợi nhuận của bạn.

Tình huống 2: Cùng trái phiếu nhưng giá giao dịch là 107,5 €.

Bây giờ TIR giảm xuống còn 3,93%. Giá mua cao hơn làm giảm lợi nhuận hàng năm của bạn từ 6%.

Để tránh rắc rối với các phép tính phức tạp, có các máy tính trực tuyến giúp làm việc này. Bạn chỉ cần nhập giá, coupon và thời gian, và TIR sẽ tự động hiển thị.

Phân biệt: TIR, TIN, TAE và lãi suất kỹ thuật

Quan trọng là không nhầm lẫn các chỉ số này:

TIR (Tỷ suất nội bộ hoàn vốn): Bao gồm toàn bộ lợi nhuận, chiết khấu tất cả các dòng tiền và giá mua hiện tại. Đây là chỉ số chính xác nhất cho trái phiếu.

TIN (Loại lãi suất danh nghĩa): Là tỷ lệ bạn thỏa thuận với đối tác, không tính các chi phí phát sinh. Cách đơn giản nhất để thể hiện lãi suất.

TAE (Tỷ lệ tương đương hàng năm): Bao gồm các chi phí không xuất hiện trong TIN. Ví dụ, trong vay thế chấp, bạn có thể thấy TIN 2% nhưng TAE 3,26%, vì TAE cộng thêm phí và bảo hiểm. Đây là tiêu chuẩn của Ngân hàng Tây Ban Nha để so sánh các đề nghị.

Lãi suất kỹ thuật: Thường dùng trong bảo hiểm tiết kiệm. Bao gồm các chi phí bổ sung như bảo hiểm nhân thọ tích hợp trong sản phẩm.

Các yếu tố ảnh hưởng đến TIR của bạn

Ba yếu tố chính ảnh hưởng đến kết quả:

Coupon: Coupon cao hơn, TIR cao hơn. Rất rõ ràng. Coupon thấp hơn, lợi nhuận tiềm năng thấp hơn.

Giá mua: Mua dưới mệnh giá, TIR tăng. Mua trên mệnh giá, TIR giảm. Việc về lại giá trị danh nghĩa luôn có lợi hoặc có hại tùy vào giá ban đầu.

Đặc điểm đặc biệt: Một số trái phiếu có các biến số bổ sung. Trái chuyển đổi sẽ bị ảnh hưởng TIR bởi sự biến động của cổ phiếu cơ sở. Trái theo chỉ số lạm phát sẽ dao động theo các thay đổi kinh tế.

Cảnh báo cuối cùng: Chất lượng tín dụng quan trọng

TIR cho bạn thấy lợi nhuận tiềm năng, nhưng đừng bao giờ bỏ qua khả năng thanh toán của nhà phát hành. Một trái phiếu Hy Lạp đã từng giao dịch với TIR trên 19% trong khủng hoảng Grexit. Có vẻ là cơ hội đặc biệt. Thực tế, lợi suất khủng khiếp đó phản ánh rủi ro vỡ nợ hàng loạt.

Chỉ nhờ cứu trợ của châu Âu, Hy Lạp mới tránh được việc vỡ nợ. Bài học rút ra: TIR cao mà không dựa trên nền tảng tín dụng vững chắc là một cái bẫy.

Công thức TIR là công cụ giúp bạn phát hiện các khoản đầu tư trái phiếu thực sự hấp dẫn, nhưng luôn kết hợp với phân tích rủi ro tín dụng. Như vậy, bạn sẽ chọn được trái phiếu có lợi nhuận thực sự, không phải ảo ảnh số học.