Hướng dẫn dành cho người mới bắt đầu đầu tư cổ phiếu: Hiểu thị trường này từ con số không

Nhiều người vừa tò mò về đầu tư cổ phiếu, vừa còn nghi ngờ. Có người xem đó là trò cờ bạc, có người coi đó là phương pháp phân bổ tài sản hợp lý. Cả hai quan điểm này đều chưa hoàn toàn chính xác. Để thực sự kiếm lợi từ đầu tư cổ phiếu, trước tiên cần loại bỏ định kiến cố hữu và xây dựng khung nhận thức đúng đắn.

Bản chất của đầu tư cổ phiếu là gì

Để hiểu về đầu tư cổ phiếu, trước hết phải làm rõ định nghĩa của cổ phiếu.

Cổ phiếu là giấy chứng nhận sở hữu cổ phần của công ty. Khi công ty cần huy động vốn, sẽ chia công ty thành nhiều phần và phát hành, mỗi phần là một cổ phiếu. Sở hữu cổ phiếu nghĩa là bạn trở thành cổ đông của công ty đó, có quyền sở hữu tương ứng tỷ lệ.

Quyền sở hữu này thể hiện qua hai mặt: một là quyền biểu quyết, hai là quyền nhận cổ tức. Ví dụ, nếu bạn nắm giữ 2% cổ phần của một công ty niêm yết, thì theo pháp luật, bạn sở hữu 2% tài sản của công ty và có 2% quyền biểu quyết. Dù cổ phần nhỏ (ví dụ 0.01%), quyền này vẫn tồn tại thực sự.

Tuy nhiên cần lưu ý rằng, bản thân cổ phiếu không có giá trị sử dụng thực tế. Nó đại diện cho quyền chọn lợi nhuận trong tương lai của công ty. Khi công ty hoạt động tốt, lợi nhuận tăng trưởng, giá trị cổ phiếu sẽ tăng; ngược lại, sẽ giảm.

Lợi nhuận từ đầu tư cổ phiếu đến từ hai nguồn: thứ nhất là cổ tức, thứ hai là chênh lệch giá mua bán do giá cổ phiếu tăng hoặc giảm.

Cổ tức có thực sự giúp nhà đầu tư kiếm lời không

Nhiều người mới cứ mơ mộng về cổ tức, nghĩ rằng cổ tức càng nhiều càng tốt. Nhưng thực tế không phải vậy.

Ví dụ: Một công ty có vốn hóa 100 tỷ, phát hành 100 triệu cổ phiếu, mỗi cổ phiếu 1 đồng. Năm nay, công ty lãi 20 tỷ, vốn hóa tăng lên 120 tỷ, giá cổ phiếu tự nhiên thành 1.2 đồng.

Nếu công ty quyết định chia 20 tỷ lợi nhuận thành cổ tức, mỗi cổ phiếu trả 0.2 đồng tiền mặt, thì vốn hóa lại trở về 100 tỷ, giá cổ phiếu giảm về 1 đồng. Từ tài khoản, giá trị bạn tăng ban đầu chỉ là chuyển từ dạng cổ phiếu sang dạng tiền mặt. Về bản chất, việc có chia cổ tức hay không không ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận đầu tư.

Điều thực sự giúp nhà đầu tư kiếm lời là kết quả hoạt động kinh doanh dài hạn của công ty phản ánh qua sự tăng giá cổ phiếu.

Điều gì thực sự quyết định giá cổ phiếu

Nhiều người nói “do lợi nhuận của công ty mà tăng, do bê bối mà giảm”, đây là hiểu biết phiến diện.

Giá cổ phiếu do cung cầu quyết định, đó là quy luật cơ bản nhất của thị trường.

Khi giá cổ phiếu thể hiện là 10 đồng, đó là giá giao dịch mới nhất. Các lệnh mua bán trên sàn thể hiện các mức giá khác nhau. Nếu có người mua lớn với giá 10.5 đồng, giá cổ phiếu sẽ bị đẩy lên 10.5 đồng. Ngược lại, cũng vậy.

Tuy nhiên, cung cầu lại chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố:

• Các yếu tố cơ bản của công ty (khả năng sinh lời, tiềm năng tăng trưởng)
• Tình hình kinh tế vĩ mô
• Triển vọng ngành
• Tâm lý và kỳ vọng của nhà đầu tư
• Tình hình dòng tiền (ví dụ, cổ đông lớn có bán ra không, tổ chức có tham gia không)

Ví dụ, một công ty có kết quả kinh doanh xuất sắc, dự kiến sẽ tăng giá, nhưng nếu cổ đông lớn cần tiền gấp và bán tháo cổ phiếu, giá có thể giảm. Đây chính là sự không phù hợp giữa kỳ vọng và thực tế.

Vì vậy, điều thực sự thúc đẩy giá cổ phiếu là kỳ vọng tập thể của thị trường, và kỳ vọng này cuối cùng sẽ phản ánh qua hành vi mua bán, qua cung cầu.

Các loại cổ phiếu và thị trường giao dịch khác nhau

Đầu tư cổ phiếu không chỉ có một cách duy nhất.

Phân theo loại cổ phiếu:

• Cổ phiếu phổ thông: Đây là loại cổ phiếu phổ biến nhất, người sở hữu có đầy đủ quyền cổ đông — tham gia biểu quyết, nhận cổ tức.
• Cổ phiếu ưu đãi: Lợi nhuận cao hơn nhưng rủi ro lớn hơn, không tham gia biểu quyết, như đã cam kết lợi nhuận cố định hoặc theo biến động.

Phân theo thị trường:

• Thị trường sơ cấp: Giao dịch cổ phần của các công ty chưa niêm yết, mức độ rủi ro cao, chủ yếu dành cho các quỹ đầu tư mạo hiểm.
• Thị trường thứ cấp: Giao dịch cổ phiếu của các công ty đã niêm yết, đây là thị trường chính mà nhà đầu tư phổ thông tham gia.

Các quy tắc giao dịch cần biết cho người mới

Trước khi bắt đầu đầu tư cổ phiếu, việc nắm rõ các quy tắc giao dịch cơ bản là rất quan trọng.

Các quy tắc của các thị trường khác nhau rất khác nhau. Có thị trường áp dụng quy tắc T+2 (mua hôm nay, bán hôm sau mới được), có thị trường áp dụng T+0 (mảu hôm nay có thể bán ngay). Có thị trường giới hạn biên độ biến động (ví dụ 10%), có thị trường không giới hạn. Thời gian giao dịch, đơn vị giao dịch tối thiểu, chi phí giao dịch đều khác nhau.

Nhà đầu tư cần hiểu rõ các chi tiết này trước khi tham gia, tránh thiệt hại.

Ba phương pháp đầu tư cổ phiếu khác nhau

Các nhà đầu tư khác nhau nên dựa vào tình hình cá nhân và mức độ hiểu biết thị trường để chọn chiến lược phù hợp.

Chiến lược 1: Đầu tư giá trị dài hạn

Đây là phương pháp đầu tư an toàn nhất. Nhà đầu tư nghiên cứu kỹ các số liệu tài chính, năng lực cạnh tranh, vị thế ngành của công ty, chọn những công ty có khả năng sinh lời lâu dài, tiềm năng tăng trưởng lớn, mua vào và giữ lâu dài.

Phương pháp này đòi hỏi vốn lớn và kiên nhẫn. Nhưng về dài hạn, chỉ cần chọn đúng công ty, lợi nhuận sẽ rất khả quan. Bởi vì, lợi nhuận của công ty cuối cùng sẽ đẩy giá trị thị trường lên, và sự tăng trưởng này sẽ phản ánh trực tiếp qua giá cổ phiếu.

Chiến lược 2: Giao dịch theo sóng

Giao dịch theo sóng là tìm kiếm cơ hội mua bán trong các giai đoạn tăng giảm của giá cổ phiếu. Mua vào khi giá ở đáy, bán ra khi giá đạt đỉnh, để kiếm chênh lệch.

Cần có khả năng phân tích xu hướng mạnh mẽ. Thị trường luôn có tăng có giảm, quan trọng là nắm bắt nhịp điệu, theo xu hướng. Thường chọn các cổ phiếu đang trong xu hướng tăng, tránh mua đuổi các cổ phiếu đã tăng quá nhiều.

Chiến lược 3: Giao dịch đòn bẩy

Với vốn ít, muốn tích lũy nhanh, đầu tư dài hạn không hiệu quả, có thể cân nhắc dùng các công cụ phái sinh như hợp đồng chênh lệch (CFD) để giao dịch đòn bẩy.

Giao dịch đòn bẩy cho phép nhà đầu tư kiểm soát vị thế lớn hơn với số vốn nhỏ. So với giao dịch cổ phiếu truyền thống, các công cụ như CFD cung cấp độ linh hoạt cao hơn — có thể mua bán hai chiều (long hoặc short), giao dịch T+0 (nhiều lần trong ngày), đa dạng tài sản (chỉ số cổ phiếu, hàng hóa, tiền điện tử…).

Tuy nhiên, đòn bẩy là con dao hai lưỡi, làm tăng lợi nhuận nhưng cũng làm tăng rủi ro. Nếu dự đoán sai, thua lỗ rất nhanh. Nhà mới cần cẩn trọng khi sử dụng.

Làm thế nào để người mới bắt đầu đầu tư cổ phiếu

Nếu bạn quyết định bước chân vào lĩnh vực này, dưới đây là các bước cần thiết:

Bước 1: Học kiến thức cơ bản

Kiến thức tài chính, tâm lý giao dịch, phương pháp phân tích thị trường đều cần bổ sung. Nhưng cần nhấn mạnh — phân tích kỹ thuật không nên quá tin vào nó. Các sách bán chạy về phân tích kỹ thuật phần lớn đều có vấn đề đơn giản hóa quá mức. Giá trị thực của phân tích kỹ thuật nằm ở việc thực hành và nghiên cứu của chính bạn, chứ không phải áp dụng máy móc theo cách của người khác.

Lý do rất đơn giản: Nếu thị trường là trò chơi không tính điểm (giá trị thị trường không đổi trong ngắn hạn), và tất cả mọi người đều đọc một cuốn sách phân tích kỹ thuật kinh điển, thì ai sẽ trả tiền cho lợi nhuận của bạn?

Bước 2: Tích lũy kinh nghiệm qua tài khoản mô phỏng

Không nên vào thật bằng tiền thật ngay. Trước tiên, hãy dùng tài khoản ảo để làm quen, hiểu rõ giao diện, cảm nhận biến động giá, trải nghiệm tâm lý giao dịch. Đây là cách học nhanh nhất.

Bước 3: Bắt đầu giao dịch thật với số vốn nhỏ

Khi đã chuẩn bị kỹ, bắt đầu với số vốn nhỏ. Mỗi lần giao dịch thực tế sẽ dạy bạn những điều không thể truyền đạt qua sách vở.

Bước 4: Liên tục xem xét lại và tối ưu

Ghi chép lại từng giao dịch, phân tích nguyên nhân thành công và thất bại. Đầu tư cổ phiếu giống như “đánh bài”, đối thủ của bạn là các tổ chức có nguồn lực lớn và các nhà giao dịch dày dạn kinh nghiệm. Chỉ có liên tục học hỏi và tiến bộ, bạn mới tồn tại được trong thị trường này.

Tóm tắt các nhận thức quan trọng

Về đầu tư cổ phiếu, người mới cần ghi nhớ những điểm sau:

1. Cổ phiếu là giấy chứng nhận sở hữu cổ phần của công ty, đại diện cho quyền sở hữu và quyền nhận cổ tức, nhưng bản thân không có giá trị sử dụng
2. Lợi nhuận từ cổ phiếu đến từ cổ tức và tăng giá cổ phiếu
3. Giá cổ phiếu do cung cầu quyết định, và cung cầu chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố
4. Đầu tư giá trị dài hạn, giao dịch theo sóng, giao dịch đòn bẩy đều có ưu và nhược điểm, quan trọng là chọn phương pháp phù hợp với bản thân
5. Nhà đầu tư thành công phải là người học hỏi suốt đời, có tầm nhìn, khả năng đánh giá và tâm lý vững vàng

Thị trường đầu tư cổ phiếu vừa đầy cơ hội, vừa chứa đựng nhiều cạm bẫy. Cuối cùng, người kiếm tiền không phải là người chấp nhận rủi ro lớn nhất, mà là người kiên nhẫn và biết học hỏi nhất.