Tỷ lệ PER: Hướng Dẫn Cần Thiết để Đánh Giá Giá Trị Thực Sự của một khoản Đầu Tư

Phân tích cơ bản của bất kỳ công ty niêm yết nào đều đòi hỏi các công cụ chính xác, trong đó nổi bật là một chỉ số mà mọi nhà đầu tư đều cần thành thạo: PER. Chỉ số này giúp chúng ta xác định xem cổ phiếu có đang bị định giá thấp hoặc cao hơn giá trị thực trên thị trường, so sánh các công ty cùng ngành và đưa ra quyết định đầu tư thông minh hơn. Dưới đây, chúng tôi sẽ phân tích tất cả những gì bạn cần biết về tỷ lệ này, từ định nghĩa đến những hạn chế thực tế của nó.

Khái niệm cơ bản: PER cho chúng ta biết gì

Tỷ lệ PER, viết tắt của Price/Earnings Ratio hay Tỷ lệ Giá trên Lợi nhuận, đo lường tỷ lệ giữa giá cổ phiếu và lợi nhuận mà công ty tạo ra theo kỳ hạn định kỳ. Về bản chất, nó trả lời một câu hỏi đơn giản nhưng mạnh mẽ: bao nhiêu năm lợi nhuận hiện tại cần để trả hết giá trị toàn bộ công ty trên sàn chứng khoán?

Nếu một công ty có PER là 15, điều này có nghĩa là lợi nhuận hàng năm (dự kiến trong 12 tháng) của công ty sẽ đủ để trả giá thị trường của công ty trong 15 năm. Nói cách khác, các nhà đầu tư sẵn sàng trả 15 lần lợi nhuận hàng năm để sở hữu công ty đó.

Chỉ số này là một phần trong sáu tỷ lệ cơ bản quan trọng nhất trong phân tích chứng khoán: chính PER, lợi nhuận trên cổ phiếu (BPA), P/VC (Giá trị/Vốn sở hữu), EBITDA, ROE (Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu) và ROA (Lợi nhuận trên tổng tài sản).

Hành vi của PER trong các bối cảnh thực tế

Lý thuyết cho rằng khi PER giảm trong khi giá cổ phiếu tăng, điều này cho thấy công ty đang tăng lợi nhuận một cách nhất quán. Meta Platforms (trước đây là Facebook) đã minh họa mô hình này trong nhiều năm: khi công ty tạo ra nhiều lợi nhuận hơn, tỷ lệ PER của họ co lại ngay cả khi giá cổ phiếu tăng.

Tuy nhiên, thực tế thị trường phức tạp hơn nhiều. Cuối năm 2022, Meta trải qua một sự đứt gãy xu hướng khi giá cổ phiếu và PER cùng giảm đồng thời. Nguyên nhân không phải do PER, mà do các yếu tố vĩ mô bên ngoài: việc tăng lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang đã gây ra các điều chỉnh giảm giá trị cho toàn bộ ngành công nghệ.

Boeing là một ví dụ khác: PER của họ duy trì trong phạm vi khá ổn định trong khi giá cổ phiếu dao động. Trong trường hợp này, độ biến động phụ thuộc nhiều hơn vào kết quả kinh doanh tích cực hoặc tiêu cực (hơn là các thay đổi trong cấu trúc lợi nhuận).

Các phương pháp tính toán: Hai cách tiếp cận tương đương

Có hai cách để tính PER, cả hai đều cho ra kết quả giống nhau nhưng bắt nguồn từ các góc nhìn khác nhau.

Phương pháp thứ nhất - Ở cấp độ doanh nghiệp: PER = Vốn hóa thị trường / Lợi nhuận ròng

Phương pháp thứ hai - Ở cấp độ cổ phiếu: PER = Giá cổ phiếu / Lợi nhuận trên cổ phiếu (BPA)

Cả hai công thức đều dễ dàng tính toán, vì các dữ liệu này đều có sẵn công khai trên các nền tảng tài chính. Vốn hóa thị trường được tính bằng cách nhân giá cổ phiếu với tổng số cổ phần đang lưu hành, trong khi lợi nhuận ròng và BPA xuất hiện trong các báo cáo tài chính quý.

Nơi tra cứu các chỉ số này

Thông tin về PER có thể dễ dàng tìm thấy trên các phương tiện tài chính chuyên biệt. Tùy theo địa lý của nhà cung cấp, bạn sẽ thấy dữ liệu dưới các ký hiệu “PER” (đặc biệt trên các nền tảng châu Âu) hoặc “P/E” (phổ biến hơn trên các trang Mỹ và Anh). Cùng với PER, sẽ xuất hiện các chỉ số bổ sung như vốn hóa thị trường, BPA, phạm vi giá trong 52 tuần và số cổ phiếu đang lưu hành.

Ví dụ thực tế về tính toán

Trường hợp 1 - Các số liệu tổng thể: Một công ty có vốn hóa 2.600 triệu USD và lợi nhuận ròng 658 triệu cho thấy PER là 3,95. Kết quả này cho thấy định giá rất bảo thủ.

Trường hợp 2 - Ở cấp độ cổ phiếu: Nếu cổ phiếu đang giao dịch ở mức 2,78 USD và BPA là 0,09 USD, PER là 30,9. Mức này gợi ý kỳ vọng tăng trưởng rất lạc quan hoặc có thể đang bị định giá quá cao.

Các biến thể của PER: Ngoài tính toán đơn giản

PER của Shiller: Góc nhìn theo thời gian mở rộng

PER truyền thống bị phê phán vì chỉ sử dụng lợi nhuận của một kỳ, có thể quá ngắn để phản ánh thực tế doanh nghiệp. Các kết quả hàng năm có thể biến động tự nhiên, đặc biệt trong các ngành chu kỳ.

PER của Shiller đề xuất một giải pháp: mở rộng khung thời gian lên 10 năm. Công thức chia vốn hóa thị trường cho trung bình lợi nhuận của thập kỷ gần nhất, đã điều chỉnh theo lạm phát. Lý thuyết cho rằng việc xem xét một thập kỷ lịch sử giúp dự đoán chính xác hơn lợi nhuận của 20 năm tới.

PER điều chỉnh: Các điều chỉnh theo sức khỏe tài chính

Biến thể này tinh chỉnh phân tích bằng cách đưa vào các khoản nợ và tài sản thanh khoản. Công thức lấy vốn hóa, trừ đi các tài sản thanh khoản và cộng vào khoản nợ tài chính. Trong mẫu số, thay vì lợi nhuận ròng, người ta dùng dòng tiền tự do (free cash flow).

Cách tiếp cận này phản ánh chính xác thực tế tài chính của các hoạt động phức tạp. Ví dụ, khi Ngân hàng Santander mua lại Banco Popular với giá 1 euro, giao dịch này che giấu một khoản nợ khổng lồ mà các tổ chức tài chính khác cần xem xét. PER điều chỉnh sẽ làm rõ tình huống này hơn.

Ý nghĩa của PER: Các ngưỡng tham khảo

Việc diễn giải phụ thuộc vào ngữ cảnh, nhưng có các tham chiếu chung:

PER từ 0 đến 10: Có vẻ hấp dẫn, nhưng thường cho thấy lợi nhuận giảm trong các kỳ tới. Cần nghiên cứu kỹ nguyên nhân.

PER từ 10 đến 17: Vùng tối ưu theo các nhà phân tích. Gợi ý tăng trưởng trung hạn mà không làm giảm kỳ vọng về lợi nhuận.

PER từ 17 đến 25: Dấu hiệu tăng trưởng gần đây hoặc có thể đang trong bong bóng. Cần xem xét theo ngành để diễn giải chính xác.

PER trên 25: Mơ hồ trong diễn giải. Có thể phản ánh các dự báo cực kỳ tích cực hoặc định giá quá cao không bền vững.

Tại sao PER chỉ không đủ

Nhiều nhà đầu tư mắc sai lầm khi chỉ dựa vào PER. Cách tiếp cận này bỏ qua các yếu tố quan trọng của phân tích cơ bản.

Các công ty gần phá sản thường có PER thấp chính xác vì các nhà đầu tư không tin tưởng vào chúng. PER thấp không phải là một dấu hiệu chắc chắn của cơ hội; có thể là dấu hiệu của sự suy thoái doanh nghiệp.

Ngành cũng ảnh hưởng quyết định: các ngân hàng và ngành kim loại thường duy trì PER thấp (2-5), trong khi công nghệ và sinh học có PER cao (50-200+). ArcelorMittal, nhà sản xuất thép hàng đầu, có PER là 2,58. Ngược lại, Zoom Video Communications đạt 202,49 trong thời kỳ tăng trưởng làm việc từ xa sau đại dịch.

PER trong chiến lược Đầu tư giá trị (Value Investing)

Nhà đầu tư theo phong cách Value theo đuổi triết lý “mua doanh nghiệp tốt với giá hợp lý”. PER là công cụ chính của họ. Các quỹ chuyên về Value duy trì tỷ lệ thấp hơn nhiều so với trung bình ngành:

• Horos Value Quốc tế FI: PER 7,24 so với trung bình ngành 14,56
• Cobas Quốc tế FI: PER 5,47 so với cùng phân khúc

Các chênh lệch này phản ánh việc lựa chọn kỷ luật các tài sản bị định giá thấp, đặc trưng của Đầu tư giá trị.

Tính bổ sung với các chỉ số khác

PER không bao giờ nên được phân tích riêng lẻ. Một phân tích cơ bản vững chắc cần tích hợp nhiều chỉ số:

BPA: Bổ sung trực tiếp cho PER, thể hiện sự phát triển của lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu.

Giá trị/Vốn sở hữu: Đánh giá xem giá thị trường có hợp lý so với giá trị ròng hay không.

ROE và ROA: Phản ánh hiệu quả của công ty trong việc tạo ra lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu và tài sản.

RoTE: Đo lường lợi nhuận trên vốn thực tế đã đầu tư.

Ngoài ra, việc xem xét thành phần lợi nhuận là rất quan trọng. Một khoản lợi nhuận cao có thể đến từ việc bán một tài sản tài chính, chứ không phải từ hoạt động kinh doanh bền vững.

Ưu điểm của PER như một công cụ phân tích

• Dễ tiếp cận: Tính toán đơn giản dựa trên dữ liệu công khai
• So sánh dễ dàng: Cho phép so sánh các công ty cùng ngành một cách nhanh chóng
• Được chấp nhận rộng rãi: Là một trong ba chỉ số được các chuyên gia tra cứu nhiều nhất
• Linh hoạt: Áp dụng ngay cả với các công ty không trả cổ tức

Hạn chế thực tế của PER

• Thời gian hạn chế: Chỉ dựa trên một kỳ để dự đoán tương lai
• Không phù hợp với tất cả: Chỉ hoạt động tốt với các công ty có lợi nhuận
• Tính tĩnh: Chỉ phản ánh một thời điểm, không dự đoán các động thái doanh nghiệp trong tương lai
• Vấn đề với chu kỳ: Các công ty chu kỳ có PER thấp tại đỉnh và cao tại đáy, gây ra tín hiệu gây nhầm lẫn

Kết luận: Sử dụng chiến lược PER một cách hợp lý

PER là một công cụ có giá trị nhưng chưa đủ. Nó đặc biệt hữu ích để so sánh nhanh các công ty cùng ngành và cùng khu vực địa lý, nơi điều kiện thị trường đồng nhất.

Chiến lược đầu tư chỉ dựa vào PER sẽ thất bại. Thị trường đầy rẫy các trường hợp công ty có PER hấp dẫn rồi phá sản, cũng như các công ty có tỷ lệ cao mang lại lợi nhuận vượt mong đợi.

Việc kỷ luật đúng đắn đòi hỏi dành thời gian phân tích sâu về cấu trúc tài chính, mô hình kinh doanh, vị thế cạnh tranh và triển vọng ngành. PER là một bộ lọc ban đầu hữu ích, không bao giờ là quyết định cuối cùng. Kết hợp với phân tích kỹ lưỡng và các chỉ số cơ bản khác, nó trở thành một phần của khung phân tích vững chắc để xác định các cơ hội đầu tư thực sự sinh lợi.