Trích dẫn về tâm lý giao dịch: Trò chơi tinh thần phân biệt người chiến thắng và người thua cuộc

Giao dịch không chỉ đơn thuần là phân tích biểu đồ và thực hiện lệnh. Đó là việc làm chủ bản thân trước tiên. Sự khác biệt giữa các nhà giao dịch thành công và phần còn lại? Thường là do tâm lý, những câu trích dẫn về giao dịch—triết lý từ các veteran đã học được qua hàng thập kỷ kinh nghiệm thị trường. Hãy cùng khám phá những điều các huyền thoại thực sự biết về mặt tâm lý của trò chơi này.

Tại sao các câu nói về tâm lý giao dịch lại quan trọng hơn bạn nghĩ

Hầu hết các nhà giao dịch nghĩ rằng họ cần các chỉ báo tốt hơn, thuật toán nhanh hơn hoặc thông tin nội bộ. Sai rồi. Warren Buffett—người có giá trị tài sản 165,9 tỷ đô la và vẫn là nhà đầu tư thành công nhất thế giới—dành ngày của mình để đọc sách, không phải đắm chìm vào phân tích kỹ thuật. Sự hiểu biết của ông? “Đầu tư thành công đòi hỏi thời gian, kỷ luật và kiên nhẫn.” Bạn có nhận thấy điều gì thiếu không? Bất kỳ đề cập nào đến toán học phức tạp hay kỹ thuật bí mật.

Thực tế khắc nghiệt là: tâm lý của bạn chính là lợi thế của bạn. Như Jim Cramer thẳng thắn nói, “Hy vọng là một cảm xúc giả tạo chỉ khiến bạn mất tiền.” Mọi nhà giao dịch đã mua một đồng coin vô giá trị hy vọng nó sẽ tăng vọt đều biết cảm giác này. Đó là nghĩa địa của danh mục đầu tư bán lẻ.

Vấn đề cốt lõi: Gắn bó cảm xúc với vị thế

Đây là nơi hầu hết các nhà giao dịch tự làm hỏng chính mình. Jeff Cooper, một tác giả được kính trọng, chỉ rõ vấn đề: “Đừng nhầm lẫn vị thế của bạn với lợi ích tốt nhất của bạn. Nhiều nhà giao dịch giữ vị thế trong một cổ phiếu và hình thành sự gắn bó cảm xúc với nó.” Bạn thấy điều này liên tục—nhà giao dịch giảm 40% vị thế đột nhiên tìm ra “lý do mới” để giữ thay vì cắt lỗ.

Warren Buffett nhấn mạnh điều này qua một thông điệp khác: “Bạn cần biết rõ khi nào nên rút lui, hoặc từ bỏ khoản lỗ, và không để lo lắng đánh lừa bạn cố gắng thử lại.” Thua lỗ làm tổn thương tâm lý. Chúng làm mờ đi phán đoán. Phản ứng chuyên nghiệp? Nghỉ ngơi. Đặt lại tâm trí. Quay lại với tinh thần mới.

Yếu tố kiên nhẫn: Thời gian là đồng minh của bạn

“Thị trường là một thiết bị chuyển tiền từ những người thiếu kiên nhẫn sang những người kiên nhẫn.” Đây có thể là quan sát bị đánh giá thấp nhất của Buffett. Một nhà giao dịch thiếu kiên nhẫn đưa ra quyết định cảm xúc, tham gia vì FOMO, thoát ra vì sợ hãi. Một nhà giao dịch kiên nhẫn chờ đợi các thiết lập, để các khoản thắng chạy dài, cắt lỗ nhanh chóng.

Mark Douglas tổng kết điều này: “Khi bạn chấp nhận thực sự rủi ro, bạn sẽ yên bình với bất kỳ kết quả nào.” Đây không chỉ là tâm lý hời hợt—đây là hoạt động thực tế. Một khi bạn đã chấp nhận rằng bất kỳ giao dịch nào cũng có thể thất bại, bạn sẽ ngừng những hành động tuyệt vọng để “cứu” nó.

Xây dựng tâm lý sinh tồn cho thị trường

Tom Basso đề xuất một khung: “Tôi nghĩ tâm lý đầu tư là yếu tố quan trọng nhất, theo sau là kiểm soát rủi ro, với yếu tố ít quan trọng nhất là câu hỏi về việc mua bán ở đâu.” Thứ tự ưu tiên rõ ràng. Tâm lý trước. Quản lý rủi ro thứ hai. Cơ chế vào ra thứ ba.

Điều này đảo ngược niềm tin của phần lớn nhà giao dịch bán lẻ. Họ quá chú trọng vào điểm vào lý tưởng, bỏ qua việc bản chất cảm xúc của họ sẽ phá hỏng mọi thứ dù thế nào đi nữa.

“Trò chơi đầu cơ là trò chơi hấp dẫn nhất thế giới. Nhưng nó không dành cho kẻ ngu dốt, lười biếng về tinh thần, người có cân bằng cảm xúc thấp, hoặc kẻ mạo hiểm kiếm tiền nhanh. Họ sẽ chết nghèo.” Jesse Livermore đã viết điều này hơn một thế kỷ trước. Nó vẫn đúng.

Khi thị trường chống lại bạn

Randy McKay mô tả vùng nguy hiểm: “Khi tôi bị tổn thương trong thị trường, tôi rút lui ngay lập tức… Nếu bạn ở lại khi thị trường đang chống lại bạn nghiêm trọng, sớm hay muộn họ sẽ đưa bạn ra khỏi đó.” Dịch: đừng hy vọng vào sự đảo chiều. Cắt lỗ, chuyển sang hành động khác, sống để giao dịch ngày hôm sau.

Tâm lý ở đây cực kỳ quan trọng. Bộ não của bạn sẽ tạo ra 100 lý do để giữ một vị thế thua lỗ. Nó được lập trình để tránh thua lỗ. Nhưng thị trường không quan tâm đến tâm lý của bạn—nó trừng phạt sự do dự.

Quản lý rủi ro như một thực hành tâm lý

Jack Schwager phân biệt chuyên gia và nghiệp dư qua một câu: “Nghiệp dư nghĩ về số tiền họ có thể kiếm được. Chuyên gia nghĩ về số tiền họ có thể mất.”

Warren Buffett, áp dụng nguyên tắc này, nói: “Đừng thử độ sâu của dòng sông bằng cả hai chân trong khi đang mạo hiểm.” Dịch: đừng bao giờ mạo hiểm toàn bộ tài khoản của bạn trên một giao dịch duy nhất. Chuyên gia nghĩ theo hướng Mình có thể mất bao nhiêu?, chứ không phải Mình có thể kiếm được bao nhiêu?

Paul Tudor Jones thể hiện điều này qua toán học: “Tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận 5/1 cho phép bạn có tỷ lệ thắng 20%. Tôi thậm chí có thể là một kẻ ngu ngốc hoàn toàn. Tôi sai 80% thời gian mà vẫn không thua.” Chú ý, sự tự tin này đến từ quản lý rủi ro, chứ không phải dự đoán chính xác. Đó là tâm lý giao dịch nâng cao.

Kỷ luật: Chờ đợi còn khó hơn hành động

Bill Lipschutz, một nhà giao dịch huyền thoại, đưa ra lời khuyên phản trực giác: “Nếu phần lớn nhà giao dịch biết cách giữ tay trong 50% thời gian, họ sẽ kiếm được nhiều tiền hơn.” Điều này mâu thuẫn với xu hướng hành động thúc đẩy phần lớn mọi người giao dịch. Sự thôi thúc “làm gì đó” rất mạnh mẽ. Kháng cự lại? Đó mới là kỹ năng thực sự.

Ed Seykota đặt ra câu hỏi: “Nếu bạn không thể chịu đựng một khoản lỗ nhỏ, sớm hay muộn bạn sẽ phải chịu đựng khoản lỗ lớn nhất trong đời.” Lỗ nhỏ là cái giá của việc chơi. Chúng là những đòn phòng vệ chống lại thảm họa lớn. Một nhà giao dịch thoải mái với lỗ nhỏ thực ra có ít tổng số lỗ hơn.

Kurt Capra bổ sung: “Nếu bạn muốn những hiểu biết thực sự có thể giúp bạn kiếm nhiều tiền hơn, hãy nhìn vào các vết sẹo chạy dọc theo bảng sao kê của bạn. Ngừng làm những điều gây hại cho bạn, và kết quả của bạn sẽ tốt hơn. Đó là một quy luật toán học!” Các khoản lỗ của bạn là dữ liệu. Xem lại chúng. Học các mẫu. Ít lặp lại những mẫu đó hơn.

Tâm lý phản biện

Buffett trở lại với nguyên tắc tâm lý giao dịch quan trọng nhất: “Chúng ta đơn giản cố gắng sợ hãi khi người khác tham lam và tham lam chỉ khi người khác sợ hãi.” Đây là thử thách tối thượng của kỷ luật tâm lý. Khi mọi người đều mua (tham lam), bạn bán. Khi mọi người đều bán (sợ hãi), bạn mua.

Hầu hết các nhà giao dịch không thể làm điều này. Nó vi phạm bản năng đám đông cơ bản. Những ai làm được? Họ thắng lớn.

Hệ thống phải linh hoạt, tâm lý phải bám chặt

Thomas Busby, một veteran, giải thích: “Tôi đã giao dịch hàng thập kỷ và vẫn còn đứng vững… Chiến lược của tôi là linh hoạt và luôn phát triển.” Hệ thống của bạn thích nghi. Tâm lý của bạn—kỷ luật, kiên nhẫn, khiêm tốn, nhận thức rủi ro—giữ nguyên.

“Tất cả toán học bạn cần trong thị trường chứng khoán đều học lớp 4.” Ý của Peter Lynch? Các công thức phức tạp không phải là rào cản. Kỷ luật cảm xúc mới là thứ quan trọng. Victor Sperandeo đồng ý: “Chìa khóa thành công trong giao dịch là kỷ luật cảm xúc. Nếu trí tuệ là chìa khóa, sẽ có nhiều người kiếm tiền từ giao dịch hơn.” Người thông minh thua lỗ liên tục. Người có kỷ luật cảm xúc mới thắng.

Khi tâm lý bị phá vỡ

“Thị trường có thể duy trì trạng thái phi lý lâu hơn khả năng bạn còn đủ khả năng thanh khoản.” John Maynard Keynes đã cảnh báo điều này từ hàng thập kỷ trước. Nó vẫn đúng. Bạn có thể đúng về hướng đi của thị trường mà vẫn bị phá sản nếu quá đà vay nợ hoặc giao dịch quá nhiều.

Cảnh báo của Benjamin Graham vang vọng: “Để lỗ chạy là sai lầm nghiêm trọng nhất của phần lớn nhà đầu tư.” Kế hoạch giao dịch của bạn phải có một mức dừng lỗ cứng. Không ngoại lệ. Tâm lý sẽ cầu xin bạn “thêm một cây nến nữa.” Dừng lỗ của bạn không quan tâm cảm xúc của bạn.

Sự thật cuối cùng về tâm lý giao dịch

“Trong giao dịch, mọi thứ đều có lúc thành công và không có gì luôn luôn hiệu quả.” Khả năng thích nghi và khiêm tốn là điều quan trọng. Nhưng trên hết, những nhà giao dịch tồn tại lâu dài đều có một đặc điểm chung: họ đã làm chủ tâm lý giao dịch.

Từ khối tài sản 165,9 tỷ đô la của Buffett dựa trên kiên nhẫn và kỷ luật, đến các khoản lỗ hàng ngày của các nhà giao dịch bỏ qua các nguyên tắc này—bằng chứng là rõ ràng. “Có những nhà giao dịch già và có những nhà giao dịch dũng cảm, nhưng rất ít người già dũng cảm.”

Kỹ năng kỹ thuật của bạn có thể giúp bạn vào cuộc. Tâm lý của bạn mới là thứ giữ bạn sống sót. Hãy đầu tư vào đó trước tiên.