Bong bóng tài chính Bạn có thực sự hiểu: Các dấu hiệu cảnh báo và chiến lược tự bảo vệ

Khi các nhà đầu tư Thái Lan và toàn cầu nhắc đến “bong bóng vỡ”, họ thường nghĩ đến khủng hoảng tài chính nghiêm trọng, nền kinh tế bị tổn thương và mất mát lớn lao. Thực tế, bong bóng vỡ là một chu kỳ thị trường trong đó các vấn đề cơ bản là giá của các tài sản tăng cao vượt quá giá trị thực của chúng. Cho đến khi nhận thức được điều đó, giá sẽ giảm mạnh.

Bong bóng vỡ là gì?

Hiện tượng bong bóng xảy ra khi giá trị thị trường của bất kỳ tài sản nào — dù là bất động sản, cổ phiếu, tiền điện tử hay hàng hóa sơ cấp — duy trì ở mức cao hơn nhiều so với giá trị nội tại của nó. Hiện tượng này thường bắt đầu từ thành kiến tâm lý của các nhà đầu cơ, niềm tin quá mức và cảm giác rằng giá sẽ tiếp tục tăng không ngừng.

Trước khi bong bóng vỡ, giá sẽ tăng do nhu cầu tăng cao và niềm tin vào sự tăng trưởng vô hạn. Tuy nhiên, khi thị trường đạt đến điểm bão hòa và các nhà đầu tư nhận ra thực tế, giá sẽ giảm mạnh theo đà bán tháo hàng loạt. Kết quả là, giá giảm đột ngột, khiến hàng triệu nhà đầu tư mất tiền trong vòng vài tuần.

Bài học từ các cuộc khủng hoảng trước đây

Khủng hoảng châu Á năm 1997 tại Thái Lan

Vào năm 1997, Thái Lan đối mặt với khủng hoảng nghiêm trọng. Lãi suất trong nước tăng cao đột biến, trong khi thị trường bất động sản đang bùng nổ. Các nhà đầu tư nhận thấy cơ hội lợi nhuận lớn, dòng vốn nước ngoài đổ vào ồ ạt.

Tuy nhiên, ngày 2 tháng 7 năm 1997, Chính phủ quyết định để đồng baht tự do biến động, dẫn đến nợ ngoài nước tăng vọt. Đồng thời, bong bóng bất động sản cũng nổ ra, giá trị bất động sản lao dốc. Các khoản vay mượn để đầu tư không thể trả nổi, khiến nền kinh tế Thái Lan bị tổn thương nặng nề và phải xin vay từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế.

Khủng hoảng subprime năm 2008 tại Mỹ

Quay trở lại Mỹ, trước năm 2008, các tổ chức tài chính bắt đầu cấp phép cho vay mua nhà đối với những người vay không đủ khả năng trả nợ hoặc không có khả năng trả nợ. Chiến lược này nhằm thúc đẩy thị trường nhà ở, nhưng nhiều người vay không mua để ở mà để đầu cơ.

Ngân hàng đã chuyển các khoản vay này thành chứng khoán (MBS) được xếp hạng cao từ các tổ chức xếp hạng tín nhiệm, thu hút nhà đầu tư toàn cầu. Thị trường bất động sản bùng nổ. Khi các khoản vay bắt đầu vỡ nợ, thông tin sai lệch bị phơi bày, thị trường sụp đổ. Nợ xấu lên tới 15 nghìn tỷ USD, khiến các tổ chức tài chính lớn trên toàn thế giới phá sản.

Có mấy loại bong bóng vỡ?

Bong bóng thị trường chứng khoán

Thị trường chứng khoán có thể hình thành bong bóng khi giá cổ phiếu tăng vượt quá khả năng sinh lời thực của doanh nghiệp, tài sản và hiệu quả hoạt động. Các quỹ ETF và các ngành khác cũng có thể bị ảnh hưởng.

( Bong bóng tài sản lan rộng

Bất động sản là lĩnh vực phổ biến nhất cho bong bóng. Các loại tiền tệ như tiền tệ fiat, đô la Mỹ, euro hoặc thậm chí tiền kỹ thuật số như Bitcoin và Litecoin đều có lịch sử hình thành bong bóng.

) Bong bóng tín dụng

Khi các khoản vay tiêu dùng và doanh nghiệp duy trì ở mức cao quá mức, và tín dụng mở rộng nhanh chóng, điều này có thể tạo ra một tình trạng dễ tổn thương.

Bong bóng hàng hóa

Vàng, dầu mỏ, kim loại và sản phẩm nông nghiệp đôi khi tăng giá không kiểm soát được do dự đoán quá mức về nhu cầu.

Tại sao bong bóng lại hình thành?

Bong bóng thường bắt đầu từ các yếu tố tích cực thực sự — lãi suất thấp, nền kinh tế tốt hoặc công nghệ mới tạo ra hy vọng. Các nhà đầu tư thấy cơ hội và đổ xô vào thị trường. Giá bắt đầu tăng, và mọi người tin rằng xu hướng này sẽ tiếp tục.

Các thành kiến tâm lý đóng vai trò quan trọng:

• Sợ bỏ lỡ cơ hội khiến nhà đầu tư không nhận thức rõ các rủi ro tiềm ẩn
• Hiện tượng đám đông làm thị trường trở nên điên cuồng hơn
• Quyết định ngắn hạn khiến nhà đầu tư bỏ qua các tín hiệu cảnh báo

Kết quả là, giá tài sản ngày càng xa rời giá trị thực, cho đến khi sự thật được phơi bày.

5 giai đoạn của quá trình mở rộng và vỡ bong bóng

Giai đoạn 1: Thay đổi — Xuất hiện công nghệ hoặc ngành mới, nhà đầu tư kỳ vọng

Giai đoạn 2: Điều chỉnh — Nhu cầu đổ vào, giá tăng cao, thị trường sôi động

Giai đoạn 3: Đỉnh điểm — Giá đạt mức không hợp lý, nhưng nhà đầu tư vẫn còn tin tưởng

Giai đoạn 4: Thu hoạch — Nhà đầu tư cũ bán ra để chốt lời, dấu hiệu bắt đầu sụp đổ

Giai đoạn 5: Hoảng loạn — Khi mọi người nhận ra bong bóng vỡ, bán tháo ồ ạt, giá giảm mạnh

Cách tự bảo vệ khỏi bong bóng

Kiểm tra động lực của bạn — Đầu tư vì sợ bỏ lỡ hay dựa trên phân tích? Trước khi quyết định, cần tìm câu trả lời

Phân tán rủi ro một cách thông minh — Không nên đặt tất cả vốn vào một loại tài sản duy nhất

Tránh đầu cơ trong bong bóng — Khi có dấu hiệu cảnh báo, nên giảm thiểu rủi ro, không tăng thêm

Đầu tư từ từ — Áp dụng phương pháp “Dollar-cost averaging” để giảm tác động của biến động

Giữ tiền mặt dự phòng — Tiền mặt mang lại sự linh hoạt và là lớp đệm an toàn trong khủng hoảng

Nghiên cứu thị trường trước khi đầu tư — Hiểu biết và phân tích là cách phòng ngừa tốt nhất

Tóm lại

Bong bóng vỡ là một phần của chu kỳ thị trường lặp đi lặp lại, khi giá vượt quá giá trị thực rồi giảm mạnh. Lịch sử cho thấy, sự hấp dẫn của FOMO ###sợ bỏ lỡ### là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến bong bóng.

Cách tốt nhất là hiểu rõ thị trường, phân tán rủi ro, đầu tư theo kế hoạch và không vội vàng quyết định. Những nhà đầu tư đã trải qua bong bóng vỡ sẽ nói với bạn — tự bảo vệ bản thân luôn tốt hơn là mất tiền.