Lừa đảo ví DeFi nâng cấp: Từ cướp bóc thô sơ đến thiết lập bẫy tinh vi

Scam đang tiến hóa, ví của bạn đối mặt với mối đe dọa mới

Thị trường tiền điện tử đã vượt mốc 3.89 nghìn tỷ USD, nhưng đằng sau sự thịnh vượng lại ẩn chứa một thực tế đen tối — các vụ lừa đảo trong lĩnh vực DeFi đang gia tăng theo cấp số nhân. Chỉ trong ngày 14 tháng 11 đã xảy ra 31 vụ lừa đảo, tổng thiệt hại trong tháng đó lên tới 15 triệu USD, những con số này phản ánh rằng thủ đoạn của kẻ gian đã từ đơn giản, thô bạo chuyển sang những cái bẫy được thiết kế tinh vi.

Điều đáng cảnh báo nhất là, mặc dù số tiền trong mỗi vụ lừa đảo có vẻ không lớn (đa số dưới 10.000 USD), nhưng số lượng và mức độ phức tạp đã gây ra mối đe dọa hệ thống đối với toàn bộ hệ sinh thái DeFi. Đồng sáng lập công ty an ninh mạng Web3 GoPlus, Allen Zhang, chỉ ra rằng kể từ tháng 11, các vụ lừa đảo “đồng token mật ong” đã liên quan đến hơn 5688 token — con số này đủ để thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề.

Phương pháp mới trong lừa đảo ví DeFi: Chiến lược kiểm soát nhiều ví

Những kẻ lừa đảo hiện đại đã từ bỏ các phương pháp thô sơ dễ bị nhận diện. Họ giờ đây sử dụng chiến lược kiểm soát nhiều ví phức tạp, khiến các nhà đầu tư bình thường khó có thể đánh giá rủi ro dựa trên mức độ tập trung của token. Điều này có nghĩa là, một token có vẻ phân tán qua nhiều ví, thực chất có thể hoàn toàn do các thế lực đằng sau kiểm soát.

Michael Heinrich, đồng sáng lập của 0G labs, tiết lộ một hiện tượng đáng lo ngại: các dự án lừa đảo hiện nay đã có hình dạng giống như các công ty khởi nghiệp hợp pháp. Các câu chuyện marketing được thiết kế tỉ mỉ, các bài viết giới thiệu chuyên nghiệp, tuyên bố hợp tác giả mạo — tất cả đều được thiết kế gần như hoàn hảo, mục đích là để khiến các nhà đầu tư không đề phòng rơi vào bẫy.

Thiếu cơ chế xác thực danh tính hiệu quả khiến các nhà phát triển độc hại dễ dàng tạo ra và quảng bá token lừa đảo mà không cần tiết lộ danh tính thật, điều này gây khó khăn cho các cơ quan quản lý và người dùng trong việc truy trách nhiệm.

Cảnh báo từ các ví dụ: Sự thịnh vượng của PNUT trở thành mầm mống của lừa đảo

Câu chuyện về Peanut (PNUT) memecoin là một ví dụ điển hình. Token này sau khi ra mắt ngày 1 tháng 11, chỉ trong 7 ngày đã tăng giá 161 lần, thu hút sự chú ý của nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ. Nhưng chính sự tăng trưởng cực đoan này đã thu hút các kẻ lừa đảo — họ tạo ra hàng trăm phiên bản giả mạo của token PNUT, rút hơn 103.000 USD từ những người theo dõi không đề phòng.

Đây không phải là sự kiện đơn lẻ. Nền tảng Pump.fun trên hệ sinh thái Solana (một thị trường cho phép người dùng tự do tạo và phát hành memecoin) đã trở thành điểm nóng của các vụ lừa đảo ví DeFi. Heinrich tiết lộ một dữ liệu đáng kinh ngạc: có tới 90% ví trên Pump.fun liên kết với nhau, các nhà phát triển bằng cách nạp tiền, sử dụng bot giao dịch để đẩy giá lên cao, rồi tiến hành thanh lý trên các nhà đầu tư nhỏ lẻ — tất cả chỉ trong vài giờ. Thậm chí, một đứa trẻ 13 tuổi đã kiếm được 30.000 USD qua phương thức này trong một buổi phát trực tiếp, rồi bán tháo token trên các nhà đầu tư không đề phòng.

Robot giao dịch trước: Cái bẫy vô hình của ví DeFi

Phát triển nguy hiểm nhất đến từ việc sử dụng robot giao dịch trước (front-running). Công cụ này ban đầu dùng để giám sát các giao dịch trong pool, nay bị các kẻ lừa đảo biến thành công cụ cướp đoạt tự động. Steven Walbroehl, đồng sáng lập của Halborn, cho biết các robot này có thể tự động phát hiện các token mới niêm yết, rồi thực hiện các lệnh mua nhanh để vượt mặt các nhà đầu tư thông thường.

Các kẻ lừa đảo đã phát triển các chiến lược phát hành token tự động riêng biệt để chống lại các robot này, tạo thành một cuộc “đua vũ trang” không ngừng nâng cấp. Kết quả là: robot giao dịch trước giúp các kẻ lừa đảo tạo ra ảo tưởng về nhu cầu cao giả tạo, thu hút nhiều nhà đầu tư hơn, cuối cùng dẫn đến các vụ lừa đảo ví DeFi quy mô lớn.

Tâm lý thao túng: Cách kẻ gian khai thác FOMO của nhà đầu tư

Chỉ có các phương pháp kỹ thuật mới là bề nổi. Thực chất, vũ khí thực sự là thao túng tâm lý. Ben Caselin, Giám đốc tiếp thị của VALR, chỉ ra rằng phần lớn các nhà giao dịch tiền điện tử đã quen với đặc tính rủi ro cao của thị trường này, họ về bản chất đang chơi trò cá cược — bỏ ra số tiền nhỏ vào nhiều token vốn hóa thấp, hy vọng một trong số đó sẽ tăng giá nhanh chóng.

Tâm lý này tạo điều kiện lý tưởng cho các vụ lừa đảo. Các kẻ gian tinh thông trong việc khai thác FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội), thông qua các chiến dịch marketing phối hợp trên mạng xã hội, các câu chuyện thành công giả mạo, các lời chứng thực từ người nổi tiếng giả mạo — để thúc đẩy quyết định đầu tư bốc đồng. Kate Shen của Anaxi Labs nhận xét rằng, một số kẻ lừa đảo tinh quái còn lặp lại cùng một chiến thuật trong nhiều dự án khác nhau, mỗi lần đều nhắm vào nhóm nạn nhân mới.

Điều đáng lo ngại hơn nữa là, các liên kết thương hiệu giả mạo đã trở thành tiêu chuẩn hoạt động. Walbroehl đề cập đến “chiến thuật kéo dài như thảm Lego” — một dự án lừa đảo giả mạo có liên kết với thương hiệu nổi tiếng Lego, nhằm tăng độ tin cậy và thu hút nhà đầu tư.

Phòng thủ phản công: Làm thế nào để bảo vệ ví DeFi

Trước làn sóng lừa đảo này, cộng đồng an ninh đã bắt đầu các chiến dịch phản công phức tạp. Anaxi Labs hợp tác với CyLab của Carnegie Mellon để phát triển các thuật toán đơn giản hóa các thành phần blockchain và nâng cao tính minh bạch. GoPlus đã giới thiệu giao thức SafeToken, cung cấp mẫu an toàn tiêu chuẩn để giảm thiểu các vụ lừa đảo do mã độc.

Nanak Nihal Khalsa, đồng sáng lập Holonym, đề xuất rằng ví tiền điện tử nên tích hợp các công cụ quét mã tự động, để quét hợp đồng thông minh trước khi người dùng thực hiện giao dịch. “Công cụ phòng thủ này không thể chỉ dựa vào phía người dùng, mà cần được tích hợp ở cấp ví. Ví cần vượt ra ngoài mô phỏng giao dịch, bổ sung chức năng kiểm tra mã nguồn.”

Heinrich nhấn mạnh rằng các nền tảng DeFi cần hợp tác với các công ty kiểm toán uy tín, đồng thời khuyến khích công khai mã nguồn trên các nền tảng mã nguồn mở như GitHub. Điều quan trọng nhất là, hợp đồng sau khi triển khai không nên cho phép chỉnh sửa — đây là lớp phòng thủ cuối cùng để ngăn chặn các nhà phát triển “lật mặt”.

Nhận diện dấu hiệu đỏ: Mức độ tập trung token và thanh khoản giả

Nhà đầu tư có thể nhận biết các rủi ro tiềm ẩn của lừa đảo ví DeFi qua các tín hiệu sau:

Mức độ tập trung token là dấu hiệu cảnh báo quan trọng nhất. Khalsa chỉ ra rằng, các kẻ lừa đảo kiểm soát nhiều ví dường như độc lập để tạo ra ảo tưởng phân tán. Hiện nay, chúng có thể dễ dàng giả mạo dữ liệu hợp đồng ERC-20, tuyên bố sai về tổng cung và số dư người dùng. Mặc dù các trò này có thể bị phát hiện, nhưng người dùng bình thường thường không nhận ra.

Sử dụng các công cụ như Etherscan và Token Sniffer có thể giúp phát hiện các token bị chi phối bởi một số ít ví lớn. Nếu token có mức độ tập trung cao hoặc thanh khoản bất thường thấp, đó là dấu hiệu nguy hiểm. Các dự án phân phối ít nhất cho cộng đồng thường dễ trở thành mục tiêu lừa đảo.

Kết luận: Không có phòng thủ hoàn hảo, chỉ có cảnh giác liên tục

Dù không thể loại bỏ hoàn toàn mọi rủi ro, nhưng bằng cách kết hợp giáo dục, đổi mới công nghệ và trách nhiệm cộng đồng, chúng ta có thể giảm thiểu đáng kể thiệt hại từ các vụ lừa đảo ví DeFi. Chìa khóa là nhận thức rõ mức độ tiến hóa của các trò lừa, hiểu các phương thức mới của kẻ gian, biết cách nhận diện tín hiệu rủi ro và luôn cảnh giác với các dự án lạ.

Trong thế giới DeFi đầy cơ hội này, phòng thủ tốt nhất chính là khiến các kẻ lừa biết rằng — nhà đầu tư đang ngày càng trở nên thông minh.