Gần đây, chính sách của các ngân hàng trung ương toàn cầu ngày càng phân hóa rõ rệt: Ngân hàng Trung ương Nhật Bản dần thắt chặt chính sách tiền tệ, trong khi Cục Dự trữ Liên bang bắt đầu chu kỳ hạ lãi suất. Đằng sau những thao tác ngược chiều này, ẩn chứa một rủi ro có thể làm lung lay hệ thống tài chính toàn cầu — nó liên quan chặt chẽ hơn chúng ta tưởng đến thị trường tiền mã hóa.

Tại sao yên Nhật lại trở thành "Vua của chênh lệch lợi nhuận" (arbitrage)?

Câu trả lời rất đơn giản: Rẻ. Từ khi bong bóng Nhật Bản vỡ vào năm 1990 đến nay, Ngân hàng Trung ương duy trì chính sách lãi suất bằng 0 trong hơn 35 năm, chi phí vay yên Nhật gần như bằng 0. Điều này tạo ra cơ hội chênh lệch lợi nhuận dài nhất trong lịch sử. Các nhà đầu cơ chơi theo cách này: vay một lượng lớn yên Nhật, đổi ra đô la Mỹ rồi mua cổ phiếu Mỹ, cổ phiếu công nghệ hoặc các tài sản sinh lợi cao khác. Như vậy, họ vừa có thể kiếm lợi từ sự tăng giá của tài sản, vừa hưởng chênh lệch tỷ giá và lãi suất. Có báo cáo cho biết, ngay cả các nhà đầu tư hàng đầu như Warren Buffett cũng đang tận dụng cơ chế này — một phần lợi nhuận của ông không hoàn toàn đến từ hoạt động bảo hiểm, mà còn từ chiến lược vay mượn yên Nhật được thiết kế tinh vi trong thị trường vốn.

Khi yên Nhật tăng giá, lãi suất tăng, sẽ xảy ra chuyện gì?

Hãy tưởng tượng một kịch bản: Ngân hàng Trung ương Nhật Bản quyết định tăng lãi suất mạnh mẽ, từ 0% lên 1% hoặc cao hơn nữa. Đồng thời, chính phủ Trump thực hiện chính sách hạ lãi suất. Hai lực lượng này va chạm, kết quả là dòng vốn sẽ đảo chiều một cách lớn.

Các vị thế dựa trên chênh lệch lợi nhuận yên Nhật sẽ đối mặt với áp lực lớn. Người vay mượn sẽ vội vàng đóng vị thế — họ cần bán tháo tài sản để đổi lấy đô la Mỹ, rồi đổi sang yên Nhật để trả nợ. Điều này sẽ gây ra phản ứng dây chuyền: thị trường chứng khoán giảm, đô la mất giá, yên Nhật tăng giá. Thị trường chứng khoán Mỹ có thể trải qua điều chỉnh sâu, thậm chí xuyên thủng các mức điểm quan trọng trong lịch sử.

Khu vực nào chịu rủi ro lớn nhất?

Canada, Úc, Anh và các quốc gia khác trong hệ thống này đối mặt với rủi ro lớn nhất. Các tổ chức tài chính của những quốc gia này lâu nay dựa vào chênh lệch lợi nhuận yên Nhật để hỗ trợ đầu tư nội địa và phình to tài sản. Khi chu kỳ tăng giá yên Nhật bắt đầu, các thị trường này có thể đồng loạt đối mặt với dòng chảy vốn ra ngoài và giảm giá tài sản. Tệ hơn nữa, các thị trường này có mối liên hệ gián tiếp với thị trường tiền mã hóa — khi các hệ thống tài chính truyền thống gặp khủng hoảng thanh khoản, các tài sản rủi ro (bao gồm tài sản mã hóa) thường là những đối tượng bị ảnh hưởng đầu tiên.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản có thực sự sẽ can thiệp không?

Đây là câu hỏi then chốt. Theo lịch sử, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản thường điều chỉnh chính sách một cách từ từ. Họ có thể bắt đầu bằng việc tăng nhẹ lãi suất 0.1-0.25% để thử phản ứng của thị trường. Việc tăng lãi suất mạnh mẽ hơn là ít khả năng xảy ra, vì ngân hàng này hiểu rõ hậu quả của việc đó — có thể gây ra biến động tài chính toàn cầu, làm tổn thương nền kinh tế Nhật Bản.

Tuy nhiên, thị trường không bao giờ thiếu những khoảnh khắc bất ngờ. Nếu Ngân hàng Trung ương Nhật Bản buộc phải hành động quyết liệt hơn do áp lực lạm phát trong nước, thị trường toàn cầu có thể đối mặt với một đợt điều chỉnh lớn. Lúc này, thị trường tiền mã hóa, như một đại diện điển hình của tài sản rủi ro, sẽ trở thành mục tiêu hàng đầu để bán tháo.

Thông điệp dành cho nhà đầu tư on-chain

Hiện là thời điểm nâng cao nhận thức về rủi ro. Theo dõi các động thái của ngân hàng trung ương, biến động tỷ giá, chênh lệch lãi suất quốc tế — những yếu tố vĩ mô này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tính thanh khoản của các tài sản rủi ro. Khi hàng hóa cơ bản yếu đi, đô la Mỹ gặp áp lực mất giá, thường là dấu hiệu cho thấy các hoạt động chênh lệch lợi nhuận đang diễn ra mạnh mẽ. Quản lý vị thế tốt, đừng giả định rằng lịch sử sẽ luôn lặp lại — đôi khi, 35 năm thịnh vượng có thể bị phá vỡ chỉ trong vài quý.