DeFi đã không còn giữ được sức hấp dẫn như trước

Tóm tắt nhanh: Cách người dùng tiếp cận DeFi hiện nay đã gần như đồng nhất. Thị trường và hạ tầng đã phát triển vững chắc, nhưng sự tò mò đã nhường chỗ cho thận trọng. Lợi suất không còn là điều người dùng chủ động đảm bảo mà trở thành khoản họ chờ được trả, và sự tham gia chỉ xoay quanh các động lực khuyến khích.

DeFi hiện như đang dần mờ nhạt, không phải theo nghĩa tiêu cực. Hệ thống vẫn vận hành, vẫn không ngừng đổi mới. Điều thay đổi là cảm giác bước vào điều gì đó thực sự mới trở nên hiếm hoi hơn trước.

Tôi tham gia từ năm 2017 (thời kỳ ICO), khi mọi thứ còn dang dở và thiếu kiểm soát. Sự hỗn loạn ấy lại tạo nên cảm giác tự do. Khi đó, người ta vẫn tin rằng các quy tắc chỉ là tạm thời, và một nền tảng mới có thể làm thay đổi toàn bộ hệ sinh thái.

DeFi summer là lần đầu tiên niềm tin ấy trở thành hiện thực. Bạn không chỉ giao dịch token mà còn chứng kiến cấu trúc thị trường hình thành ngay trước mắt. Những nền tảng mới không chỉ là nâng cấp, mà buộc bạn phải nhìn nhận lại giới hạn của mình. Ngay cả khi có trục trặc, cảm giác khám phá vẫn tồn tại, vì hệ thống vẫn đang được định hình.

Hiện nay, nhiều phần của DeFi giống như đang vận hành cùng một kịch bản với sự hoàn thiện hơn. Hạ tầng đã trưởng thành, giao diện mượt mà, mô hình vận hành rõ ràng. Hệ thống vẫn hoạt động, nhưng không còn thường xuyên mở ra vùng đất mới, khiến cách người dùng tiếp cận cũng thay đổi.

Cộng đồng vẫn tiếp tục xây dựng. Nhưng điều đã thay đổi là hành vi mà DeFi hình thành cho người dùng.

Hình Thái Mà DeFi Tối Ưu Hóa

DeFi trở thành nơi đầu cơ vì giao dịch là nhu cầu thực đầu tiên của người dùng trên chuỗi ở quy mô lớn.

Thời kỳ đầu, các nhà giao dịch là lớp người dùng cốt lõi. Khi họ xuất hiện đông đảo, hệ thống tự động xoay quanh nhu cầu của họ.

Nhà giao dịch cần quyền chọn, tốc độ, đòn bẩy và khả năng thoát vốn dễ dàng. Họ không muốn bị khóa vốn hay đối mặt với rủi ro phụ thuộc vào quyết định của người khác. Những giao thức đáp ứng đúng tâm lý này phát triển rất nhanh. Ngược lại, các giao thức đòi hỏi hành vi khác chỉ hoạt động được khi trả thêm phí để người dùng chấp nhận sự bất tiện đó.

Lâu dần, tâm lý này ăn sâu vào hệ sinh thái. Việc tham gia trở thành điều mà thị trường phải trả công, thay vì là hành động xuất phát từ giá trị sử dụng thông thường.

Một khi kỳ vọng này hình thành, người dùng càng ngày càng tinh vi hơn. Họ xoay vòng vốn nhanh, giữ vốn ở stable lâu hơn, chỉ tham gia khi thấy cơ hội rõ ràng. Đó không phải là phê phán đạo đức, mà là phản ứng hợp lý với môi trường DeFi tạo ra.

Cho Vay Đã Thành Huy Động Vốn, Không Còn Là Tín Dụng

Cho vay là ví dụ điển hình cho sự khác biệt giữa cách DeFi được mô tả và thực tế mở rộng quy mô.

Từ bên ngoài, cho vay nghĩa là tín dụng. Tín dụng gắn với yếu tố thời gian, với người đi vay có mục đích ngoài thị trường và người cho vay chịu rủi ro thời gian đó.

Những gì phát triển mạnh trong DeFi lại gần với huy động vốn ngắn hạn. Người đi vay chủ yếu không cần thời hạn mà muốn vị thế: đòn bẩy, lặp vòng, giao dịch chênh lệch, arbitrage, tiếp cận xu hướng. Họ không tìm kiếm khoản vay để nắm giữ lâu dài.

Người cho vay thích nghi với thực tế này, hành động như nhà cung cấp thanh khoản thay vì người thẩm định tín dụng. Họ ưu tiên khả năng thoát vốn, muốn rút về mệnh giá và thích điều khoản điều chỉnh giá liên tục. Khi cả hai phía cùng hành động như vậy, thị trường vận hành như thị trường tiền tệ thay vì thị trường tín dụng.

Khi hệ thống xoay quanh sở thích này, việc xây dựng tín dụng thực sự trở nên khó về mặt cấu trúc. Bạn có thể bổ sung tính năng, nhưng không thể ép buộc ý định thị trường.

Lợi Suất Thành Kỳ Vọng Nền Tảng

Qua thời gian, lợi suất không chỉ là lợi nhuận mà trở thành lý do để tham gia.

Rủi ro trên chuỗi không chỉ là biến động giá, mà gồm cả rủi ro hợp đồng thông minh, quản trị, oracle, cầu nối, và cảm giác luôn có nguy cơ ngoài dự tính. Người dùng học được rằng phải có phần thưởng rõ ràng khi chấp nhận các rủi ro này. Kỳ vọng đó rất hợp lý.

Nhưng nó làm thay đổi hành vi.

Dòng vốn không điều chỉnh dần từ lợi suất cao về mức bình thường rồi duy trì tham gia, mà sẽ rút khỏi thị trường. Người dùng giữ vốn linh hoạt, chờ đến thời điểm tiếp theo có ưu đãi mới quay lại.

Kết quả là hoạt động tăng mạnh nhưng không liên tục. Khi có khuyến khích thì bùng nổ, hết khuyến khích thì nguội lạnh. Những gì trông giống sự chấp nhận thực chất lại là hành vi thuê mượn.

Khi việc tham gia chỉ xuất hiện trong các giai đoạn có thưởng, rất khó để xây dựng điều gì bền vững.

Vấn Đề Niềm Tin

Một yếu tố nữa thay đổi căn bản mọi thứ là niềm tin.

Nhiều năm xảy ra các vụ hack, rug pull, thất bại quản trị khiến tâm lý người dùng đổi khác. Sự mới mẻ không còn tạo tò mò mà chuyển thành dè chừng. Ngay cả người dùng dày dạn cũng chờ lâu hơn, vào nhỏ hơn, và ưu tiên hệ thống đã vượt qua thử thách hơn là hệ thống mới tốt hơn.

Điều này có thể lành mạnh. Nhưng nó làm thay đổi văn hóa. Khám phá trở thành thẩm định, vùng biên thành danh sách kiểm tra. Không gian trở nên nghiêm túc hơn, nhưng sự nghiêm túc không đồng nghĩa với sức hút.

Điều khiến mọi thứ khó hơn là DeFi đã hình thành thói quen người dùng đòi hỏi phần thưởng cao cho rủi ro, đúng lúc họ lại ít sẵn sàng chấp nhận rủi ro mới. Vùng trung gian cho thử nghiệm vì thế bị bóp nghẹt.

Vì Sao Cả Hai Lập Luận Đều Có Cơ Sở

Đây là điểm các cuộc tranh luận về DeFi thường không gặp nhau.

Nếu bạn không thích DeFi, bạn không sai khi nhận ra sự luẩn quẩn. Nhiều sản phẩm phục vụ cùng nhóm người dùng, sự tăng trưởng chủ yếu nhờ ưu đãi chứ không phải nhu cầu thực sự.

Nếu bạn tin vào DeFi, bạn cũng đúng. Quyền truy cập không cần phép, thanh khoản toàn cầu, khả năng kết hợp và thị trường mở vẫn là những ý tưởng mạnh mẽ.

Sai lầm là giả định những mục tiêu này từng trùng khớp.

DeFi không thất bại. Nó đã tối ưu hóa thành công cho một nhóm mục tiêu hẹp. Thành công đó lại khiến việc mở rộng hành vi trở nên khó khăn hơn.

Cảm giác đó là tiến bộ hay trì trệ hoàn toàn tùy thuộc vào kỳ vọng của bạn về DeFi.

Làm Thế Nào Để Sức Hút Quay Trở Lại

DeFi không thể lấy lại sức hút chỉ bằng cách tái hiện DeFi summer. Những thời khắc tiên phong không lặp lại.

Điều phai nhạt không phải là đổi mới, mà là cảm giác hành vi vẫn đang thay đổi. Khi hệ thống chỉ tập trung thực thi thay vì liên tục tái định hình cách người dùng sử dụng, cảm giác khám phá biến mất.

Nếu DeFi muốn trở lại quan trọng, nó phải làm điều khó hơn: tạo cấu trúc khiến hành vi mới trở nên hợp lý. Hệ thống mà đôi khi việc giữ vốn lâu dài là điều bạn hiểu và chủ động rút ra được, thay vì phải miễn cưỡng chịu đựng. Nơi lợi suất không còn là con số giật gân mà trở thành quyết định bạn có thể thẩm định thực sự.

Phiên bản DeFi đó sẽ yên ắng hơn, tăng trưởng chậm hơn, không còn chiếm lĩnh dòng thời gian như các chu kỳ trước. Đó chính là hình ảnh khi nhu cầu thực sự thúc đẩy sử dụng, không phải ưu đãi liên tục.

Tôi thậm chí không chắc chuyển đổi này có thể diễn ra mà không ảnh hưởng đến một số phần hệ thống người dùng vẫn dựa vào. Đó mới là rào cản thực sự.

DeFi không thể mở rộng phạm vi hành vi nếu không thay đổi đối tượng mà việc tham gia trở nên hợp lý. Hệ thống thưởng cho tốc độ, quyền chọn và khả năng thoát vốn sẽ tiếp tục thu hút nhóm người dùng tối ưu hóa đúng những đặc điểm đó.

Vì vậy, hướng đi đã rõ.

Nếu DeFi tiếp tục thưởng cho cùng một hành vi mà nó đã tối ưu hóa, nó sẽ vẫn cực kỳ thanh khoản và mãi là thị trường ngách.

Nếu chấp nhận chi phí tạo ra một kiểu người dùng mới, sức hút sẽ không trở lại dưới dạng cơn sốt mà là lực hấp dẫn: sức mạnh âm thầm giữ vốn ở lại ngay cả khi không có gì phấn khích xảy ra.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm:

1. Bài viết này được đăng lại từ [0xprince]. Mọi bản quyền thuộc về tác giả gốc [0xprince]. Nếu có ý kiến về việc đăng lại, vui lòng liên hệ đội ngũ Gate Learn, chúng tôi sẽ xử lý kịp thời.
2. Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Quan điểm và ý kiến trong bài viết này hoàn toàn thuộc về tác giả, không cấu thành bất kỳ lời khuyên đầu tư nào.
3. Các bản dịch bài viết sang ngôn ngữ khác được thực hiện bởi đội ngũ Gate Learn. Trừ khi có thông báo, nghiêm cấm sao chép, phân phối hoặc đạo văn các bản dịch này.