Chỉ số S&P 500 đạt mốc định giá 45 năm: Những gì dữ liệu thực sự nói (Và Những gì nó Không đề cập)

Chặng đường ấn tượng của Thị trường: Khi lịch sử lặp lại chính nó

S&P 500 đã đạt mức định giá chưa từng thấy kể từ thời kỳ dot-com và sự phục hồi sau COVID-2020. Sau ba năm liên tiếp tăng trưởng chủ yếu nhờ vào sự nhiệt huyết với trí tuệ nhân tạo, chỉ số thị trường rộng lớn hiện đang giao dịch gần mức cao kỷ lục khi năm 2026 mở ra.

Câu chuyện đơn giản ở bề mặt: giá cổ phiếu đã tăng tốc vượt xa so với tăng trưởng lợi nhuận của các công ty phía sau. Tỉ lệ P/E dự phóng của S&P 500 đã nhảy từ khoảng 15 vào đáy thị trường năm 2022 lên hơn 23 ngày nay — tăng 50% chỉ trong ba năm. Đó là một bước chuyển đáng chú ý, và chỉ mới xảy ra hai lần trước đây trong 45 năm qua.

Tại sao so sánh lịch sử lại gây lo ngại

Khi P/E dự phóng của S&P 500 vượt quá 23, mọi tiền lệ trong quá khứ đều cho thấy thập kỷ tiếp theo sẽ khắc nghiệt đối với các nhà đầu tư. Thực tế, dữ liệu cho thấy lợi nhuận âm trên toàn bộ thị trường khi ngưỡng này bị vượt qua. Mô hình CAPE của nhà kinh tế Robert Shiller cũng cảnh báo điều này, dự đoán lợi nhuận thực âm cho cổ phiếu Mỹ trong 10 năm tới. Ngay cả các nhà phân tích của Vanguard với triển vọng tích cực hơn cũng dự báo lợi nhuận chỉ vượt qua lạm phát một chút.

Các điểm tương đồng với thập niên 1990 là không thể bỏ qua. Các công ty công nghệ ngày nay đang chi tiêu khổng lồ để xây dựng hạ tầng trí tuệ nhân tạo, giống như các công ty viễn thông đã tiêu tốn nhiều vào việc xây dựng internet ba thập kỷ trước. Tuy nhiên, nhiều khoản đầu tư AI này chưa chuyển thành tăng trưởng lợi nhuận đáng kể — một dấu hiệu cảnh báo cho các nhà đầu tư chú trọng giá trị.

Điều này đã thúc đẩy nhiều chuyên gia tài chính lật lại sách sử và cảnh báo. Kết luận có vẻ không thể tránh khỏi: chuẩn bị cho một “thập kỷ mất mát” tương tự như thập niên 2000.

Sai lầm nghiêm trọng trong phân tích lịch sử: Kích thước mẫu quan trọng

Nhưng đây chính là điểm khiến lập luận này sụp đổ. Dữ liệu thị trường lịch sử đang đối mặt với một vấn đề thống kê cơ bản: kích thước mẫu không đủ lớn.

Chỉ số P/E dự phóng của S&P 500 vượt quá 23 chỉ đúng ba lần trong 45 năm. Chúng ta chỉ có một giai đoạn lịch sử thực sự hoàn chỉnh để xem xét — thập niên 2000 sau đỉnh bong bóng dot-com. Và điều quan trọng là, thập kỷ đó không bị tàn phá bởi chính bong bóng, mà bởi cuộc khủng hoảng tài chính 2008 hoàn toàn không liên quan.

Điều này cực kỳ quan trọng. Đến năm 2010, một thập kỷ sau đỉnh dot-com vào tháng 3 năm 2000, chỉ số S&P 500 giảm khoảng 20% trong khi chỉ số Nasdaq Composite giảm hơn 50%. Nhưng thị trường đã phục hồi đều đặn suốt thập kỷ 2000 cho đến khi một cú sốc hoàn toàn khác — Khủng hoảng Tài chính Toàn cầu — làm gián đoạn nó. Việc đồng nhất hậu quả của bong bóng với một sự sụp đổ tài chính hệ thống tạo ra một câu chuyện lịch sử méo mó.

Về mặt thống kê, điều này thể hiện rõ ràng một trường hợp “bỏ qua tỷ lệ cơ sở.” Khi các nhà phân tích dự đoán quá nhiều dựa trên bằng chứng hạn chế, họ thường tạo ra các dự báo sai lệch cực kỳ chính xác. Một mẫu nhỏ có thể làm tăng nhiễu và tạo ra các mẫu giả.

Những gì thực sự về mức nền lịch sử nói

Mức nền thực sự cho lợi nhuận dài hạn của S&P 500 kể một câu chuyện khác. Trong 100 năm qua, chỉ số này đã mang lại lợi nhuận tổng cộng trung bình hàng năm là 10,6%. Đúng, định giá cao có thể làm giảm lợi nhuận tương lai xuống dưới mức trung bình lịch sử này. Nhưng có sự khác biệt lớn giữa “lợi nhuận thấp hơn” và “lợi nhuận âm.”

Trong khi điều kiện thị trường hiện tại chắc chắn cần thận trọng và lựa chọn cổ phiếu cẩn thận, khả năng lợi nhuận âm trong 10 năm tới có vẻ bị thổi phồng quá mức khi nhìn qua lăng kính thống kê đúng đắn. Các nhà đầu tư có khả năng sẽ trải qua lợi nhuận nằm giữa các dự báo bi quan của năm 2026 và mức trung bình dài hạn — gần với tỷ lệ cơ sở hơn là một thập kỷ ngoại lệ duy nhất.

Bài học thực tế dành cho nhà đầu tư

Bạn có nên từ bỏ cổ phiếu Mỹ vì định giá có vẻ đã bị kéo quá xa không? Có lẽ không. Đúng vậy, cần nhận thức rõ về định giá hiện tại khi đánh giá cả các chỉ số rộng lẫn các cổ phiếu riêng lẻ. Đầu tư chọn lọc thay vì chấp nhận thụ động tất cả các khoản holdings là hợp lý trong môi trường này. Nhưng việc rút khỏi thị trường hoàn toàn có thể sẽ phản tác dụng trong dài hạn.

Bài học thực sự từ lịch sử không phải là định giá cao đảm bảo sẽ gây ra thua lỗ. Đó là việc chọn lọc các ví dụ lịch sử thuận tiện trong khi bỏ qua các nền tảng thống kê dẫn đến quyết định kém.