Thị trường Nghệ thuật NFT Đã trở lại: Những điều bạn cần biết về quyền sở hữu kỹ thuật số và tiền bản quyền của nhà sáng tạo

Từ Bùng Nổ đến Sụp Đổ rồi Bùng Nổ Lần Nữa: Hành Trình của Nghệ Thuật NFT

Bạn có lẽ đã nghe về nghệ thuật NFT — đặc biệt là vụ bán đấu giá 69,3 triệu đô la đã làm rúng động vào năm 2021. Nhưng chuyện gì đã xảy ra với cơn sốt đó? Thị trường NFT đã sụp đổ mạnh mẽ vào năm 2022 cùng với tiền điện tử, xóa sạch hàng tỷ giá trị trong chớp mắt. Nhiều người đã cho rằng đó chỉ là bong bóng. Tuy nhiên, điều thú vị là: nghệ thuật NFT đang trở lại.

Với Bitcoin và các loại tiền điện tử khác đạt đỉnh cao mọi thời đại, các token nghệ thuật kỹ thuật số đang trải qua sự quan tâm mới mẻ. Cảnh quan đã trưởng thành hơn — thay vì chỉ là cơn sốt, chúng ta thấy các nhà chơi lớn như Sotheby’s và Christie’s bắt đầu nghiêm túc với nghệ thuật NFT. Buổi đấu giá NFT đầu tiên của Sotheby’s vào tháng 4 năm 2021 đã thu về 16,8 triệu đô la trong vòng ba ngày, chứng minh rằng có tiền thật đằng sau quyền sở hữu nghệ thuật kỹ thuật số.

Nhưng nghệ thuật NFT không còn chỉ là về đầu cơ nữa. Nghệ thuật dựa trên AI, trải nghiệm thực tế ảo, và các định dạng tương tác mới đang định hình lại những gì có thể trong lĩnh vực này. Đối với các nghệ sĩ, nhà đầu tư và nhà sưu tập, việc hiểu nghệ thuật NFT có nghĩa là nắm bắt cách thức sở hữu kỹ thuật số thực sự hoạt động — và tại sao nó lại quan trọng.

Chính Xác Nghệ Thuật NFT Là Gì và Tại Sao Nó Khác Biệt?

Bỏ qua cơn sốt, đây là những gì nghệ thuật NFT thực sự là: nghệ thuật kỹ thuật số được ghi nhận vĩnh viễn trên blockchain với một định danh duy nhất. Khi bạn sở hữu một NFT, bạn không mua tệp hình ảnh đó — bạn mua một token chứng minh bạn sở hữu nó.

Hãy nghĩ theo cách này. Bitcoin là có thể thay thế, nghĩa là một Bitcoin bằng với một Bitcoin khác. Chúng có thể hoán đổi cho nhau. NFT hoạt động theo cách ngược lại. Mỗi NFT có chữ ký kỹ thuật số riêng, vì vậy không có hai NFT nào giống hệt nhau. Chính sự độc nhất này mới tạo ra giá trị của chúng.

Blockchain làm điều gì đó quan trọng ở đây: nó tạo ra một hồ sơ sở hữu và lịch sử giao dịch vĩnh viễn. Metadata đó bao gồm chữ ký kỹ thuật số của nghệ sĩ, bằng chứng xác thực, và mọi lần bán lại NFT qua các lần chuyển nhượng. Đó là lý do tại sao nghệ thuật NFT giải quyết được một vấn đề đã làm đau đầu các nhà sáng tạo kỹ thuật số mãi mãi — làm thế nào để chứng minh bạn đã tạo ra nó, và ai đang sở hữu nó?

Jack Dorsey, người sáng lập Twitter, đã bán tweet đầu tiên của mình dưới dạng NFT với giá 2,9 triệu đô la. Đó không chỉ là hoài niệm; tweet đó trở thành một vật sưu tập kỹ thuật số độc nhất có thể chứng minh quyền sở hữu. Trước NFT, điều đó gần như không thể.

Cơ Chế: Làm Thế Nào Nghệ Thuật NFT Thực Sự Được Tạo Ra và Bán

Việc tạo NFT liên quan đến một quá trình gọi là minting (đúc). Đây là những gì diễn ra phía sau:

Quy trình Tạo

Khi một nghệ sĩ đúc NFT, họ thực thi mã trong một hợp đồng thông minh — về cơ bản là một thỏa thuận kỹ thuật số tự thực thi viết bằng mã. Các hợp đồng này tuân theo các tiêu chuẩn như ERC-721, đảm bảo khả năng tương thích trên các blockchain như Ethereum.

Sau khi đúc, khóa công khai của người sáng tạo trở thành một phần vĩnh viễn của lịch sử token đó. Đây là bước đột phá cho các nghệ sĩ: họ có thể lập trình các khoản phí bản quyền tự động vào hợp đồng. Mỗi lần ai đó bán lại NFT đó, người sáng tạo ban đầu sẽ nhận được phần trăm. Foundation trả 10% cho các lần bán lại. Euler Beats Originals cung cấp 8%. Dòng thu nhập thụ động này mang tính cách mạng cho các nhà sáng tạo kỹ thuật số.

Cách Bạn Thực Sự Mua và Bán

Muốn mua NFT? Bạn cần ba thứ: một ví kỹ thuật số, tiền điện tử (thường là Ethereum hoặc Solana), và truy cập vào một thị trường NFT. Bạn kết nối ví của mình với nền tảng như OpenSea, duyệt các bộ sưu tập, và mua. Khi thanh toán xong, quyền sở hữu sẽ chuyển sang ví của bạn trên blockchain.

Việc bán cũng hoạt động theo cách tương tự. Bạn đăng bán NFT của mình, trả phí nền tảng, và khi ai đó mua, bạn nhận được tiền điện tử trừ phí. Toàn bộ giao dịch được ghi lại trên blockchain — minh bạch và vĩnh viễn.

Tại Sao Các Nghệ Sĩ Đang Bỏ Qua Phòng Trưng Bày để Chuyển Sang Các Nền Tảng NFT

Trước đây, các nghệ sĩ cần trung gian: phòng trưng bày, hãng đĩa, nhà xuất bản. Những trung gian này lấy phần trăm và kiểm soát phân phối. NFT đảo ngược kịch bản đó.

Giờ đây, nghệ sĩ có thể đúc tác phẩm của mình trên các nền tảng như Foundation, SuperRare, VIV3, OpenSea, hoặc NFT ShowRoom mà không cần xin phép ai. Không còn người quản lý phòng trưng bày. Không còn ông chủ nhãn hiệu. Bạn sở hữu mối quan hệ trực tiếp với nhà sưu tập.

Điều này đặc biệt mạnh mẽ đối với các nhà sáng tạo kỹ thuật số trước đây bị vô hình trong thị trường nghệ thuật truyền thống. Một nhạc sĩ có thể bán beat dưới dạng NFT. Một nghệ sĩ kỹ thuật số có thể xây dựng bộ sưu tập. Một người sáng tạo video có thể kiếm tiền từ các đoạn clip. Các rào cản gia nhập đã biến mất.

Và đây là điểm đặc biệt — tiền bản quyền chảy trực tiếp về phía người sáng tạo, mãi mãi. Beeple, nghệ sĩ kỹ thuật số đã bán NFT trị giá 69,3 triệu đô la đó, đã giải thích rõ ràng trong một podcast của School of Motion: “Giá trị là sự khan hiếm, và người khác muốn nó. Chỉ vậy thôi. Nếu không ai muốn, sẽ không có giá trị.”

Khan hiếm + cầu = giá trị. Và NFT tạo ra sự khan hiếm nhân tạo cho nội dung kỹ thuật số có thể sao chép vô hạn nếu không có.

Câu Hỏi Đầu Tư: NFT Nghệ Thuật Có Xứng Đáng Với Tiền Của Bạn Không?

Lời khuyên chân thành: nghệ thuật NFT là một khoản đầu tư mang tính đầu cơ, giống như tiền điện tử. Giá có thể tăng vọt hoặc giảm về 0. Có tiềm năng thực sự để sinh lời nếu bạn nghiên cứu thị trường, hiểu các dự án sắp tới, và mua trước khi giá tăng đột biến. Nhưng cũng có khả năng mất tiền thật.

Các nhà sưu tập thông minh nghiên cứu giá sàn, khối lượng giao dịch, và đà phát triển của dự án trước khi mua. Họ không chạy theo cơn sốt — họ phân tích dữ liệu. Phương pháp đó phù hợp trong crypto, nhưng đòi hỏi kỷ luật.

Phần gây tranh cãi? Một số người xem nghệ thuật NFT là lười biếng — chỉ cần gắn token vào tác phẩm kỹ thuật số trung bình để tận dụng cơn sốt blockchain. Người khác đặt câu hỏi tại sao nghệ thuật kỹ thuật số bán hàng triệu đô lại thu hút nhiều hơn nghệ thuật vật lý đòi hỏi kỹ năng và thời gian tạo ra còn nhiều hơn.

Cả hai luận điểm đều có lý. Nhưng các tổ chức đầu tư hàng triệu đô la cho thấy nghệ thuật NFT không biến mất trong tương lai gần.

Bắt Đầu Thế Nào: Dù Bạn Đang Tạo Hay Sưu Tập

Nếu Bạn Là Nghệ Sĩ:

• Tạo tác phẩm kỹ thuật số của bạn (bất kỳ định dạng nào: nghệ thuật thị giác, âm nhạc, video)
• Chọn một nền tảng NFT (OpenSea, Foundation, SuperRare)
• Thiết lập ví kỹ thuật số kết nối với nền tảng đó
• Đúc NFT của bạn (bạn sẽ trả phí, thường bằng Ethereum)
• Đăng bán, thiết lập giá hoặc tham gia đấu giá
• Lập trình phần trăm bản quyền của bạn vào hợp đồng thông minh

Nếu Bạn Là Nhà Sưu Tập hoặc Nhà Đầu Tư:

• Có ví kỹ thuật số (MetaMask, Rainbow, v.v.)
• Nạp tiền bằng Ethereum hoặc Solana
• Duyệt các thị trường NFT và nghiên cứu dự án
• Nghiên cứu giá sàn và khối lượng giao dịch
• Mua NFT khi bạn nghĩ nó sẽ tăng giá trị
• Giữ hoặc bán lại khi giá tăng đột biến

Rào cản gia nhập thấp hơn bao giờ hết. Bạn không cần triệu đô hay mối quan hệ trong ngành. Chỉ cần một ví và một ít crypto.

NFT Nghệ Thuật Sẽ Đi Đâu Tiếp Theo?

Thị trường đang phát triển nhanh chóng. Nghệ thuật tạo ra bằng AI đang định hình lại khả năng — các thuật toán hiện tạo ra các bộ sưu tập NFT mà trước đây phải mất hàng tháng của các nghệ sĩ con người. Thực tế ảo và tích hợp metaverse đang mở rộng trải nghiệm vượt ra ngoài hình ảnh tĩnh. Các NFT tương tác phản hồi môi trường cũng đang xuất hiện.

Khi công nghệ thay đổi, NFT cũng thích nghi. Dù thị trường có còn nóng hay nguội đi nữa, nghệ thuật NFT đã khẳng định vị trí của mình như một phần vĩnh viễn của cảnh quan sáng tạo kỹ thuật số. Nó đã mang đến cho các nghệ sĩ quyền truy cập trực tiếp tới khán giả toàn cầu và dòng thu nhập liên tục mà trước đây không tồn tại.

Đối với các nhà sáng tạo, điều đó mang tính cách mạng. Đối với các nhà sưu tập, đó là một biên giới có tiềm năng kiếm tiền thật — và rủi ro thật. Dù sao đi nữa, nghệ thuật NFT sẽ không biến mất.