Phân tích sâu về chỉ số VIX: Chỉ số biến động mà nhà đầu tư phải hiểu

Tại sao các nhà giao dịch quan tâm đến VIX?

Trong thị trường tài chính toàn cầu, VIX là một trong những công cụ đo lường biến động được chú ý nhất. Nhiều nhà đầu tư gọi nó là “chỉ số sợ hãi”, vì khi thị trường chứng khoán giảm, chỉ số này thường tăng lên. Hiểu rõ chỉ số này là điều cực kỳ quan trọng đối với các nhà giao dịch muốn bảo vệ danh mục đầu tư khỏi ảnh hưởng của biến động thị trường.

Vậy, VIX là gì? Nói đơn giản, nó phản ánh kỳ vọng của thị trường về biến động giá trong tương lai. Khi nhà đầu tư lo ngại thị trường sẽ giảm, họ có xu hướng mua các công cụ bảo vệ, điều này đẩy giá trị của VIX lên cao.

Khái niệm cốt lõi về biến động

Trước khi hiểu về VIX, cần nắm rõ ý nghĩa của biến động. Biến động đo lường mức độ dao động của giá tài sản trong một khoảng thời gian nhất định. Ví dụ, một cổ phiếu dao động 2% mỗi ngày sẽ có mức biến động lớn hơn so với cổ phiếu chỉ dao động 0.5% mỗi ngày.

Trong thị trường có hai phương pháp đo lường biến động quan trọng. Thứ nhất là biến động lịch sử, tính dựa trên các biến động giá trong quá khứ. Thứ hai là biến động ngụ ý, dựa trên dữ liệu thực tế của giá quyền chọn, phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư về biến động trong tương lai. Biến động ngụ ý quan trọng vì giá quyền chọn đã tích hợp sẵn quan điểm của thị trường về các biến động giá trong tương lai.

Nguồn gốc và phát triển của chỉ số VIX

Sở Giao dịch quyền chọn Chicago (CBOE) đã ra mắt VIX vào năm 1993, trở thành chỉ số chính thức đầu tiên đo lường biến động thị trường. Ban đầu, chỉ số này dựa trên dữ liệu quyền chọn của Chỉ số S&P 500 (đại diện cho 500 công ty lớn nhất của Mỹ).

Chỉ số VIX thể hiện như thế nào trong thực tế? Thông thường, giá trị VIX của thị trường Mỹ dao động trong khoảng 10 đến 25 điểm. Tuy nhiên, trong các điều kiện thị trường cực đoan, giá trị này có thể vượt xa. Trong cuộc khủng hoảng tài chính 2008, VIX đã vượt qua mốc 80 điểm. Tương tự, trong đợt bùng phát dịch COVID-19 năm 2020, các mức đỉnh cực đoan cũng xuất hiện. Những đỉnh điểm này phản ánh thời điểm nhà đầu tư cực kỳ hoảng loạn.

Mối quan hệ nghịch đảo giữa VIX và thị trường chứng khoán

Khi so sánh VIX với Chỉ số S&P 500, ta thường thấy một mô hình rõ ràng: chúng gần như luôn di chuyển ngược chiều nhau. Khi thị trường tăng, VIX giảm; khi thị trường giảm, VIX lại tăng. Mối quan hệ nghịch đảo này xuất phát từ động lực của thị trường quyền chọn.

Quyền chọn về bản chất là công cụ bảo vệ rủi ro. Khi giá cổ phiếu bắt đầu giảm, các nhà giao dịch sẽ tăng nhu cầu mua quyền chọn bảo vệ (quyền chọn bán). Khi nhu cầu mua tăng, giá của các quyền chọn này cũng tăng theo, đẩy cao đo lường biến động ngụ ý. Vì VIX được tính dựa trên các quyền chọn này, nên khi nhà đầu tư tìm kiếm sự bảo vệ, giá trị của VIX tự nhiên tăng lên.

Phương pháp và quy trình tính VIX

VIX được tính dựa trên nền tảng nào? Nó dựa trên các quyền chọn của Chỉ số S&P 500, đặc biệt là các quyền chọn còn thời gian đến hạn từ 23 đến 37 ngày. Khoảng thời gian này bao gồm các quyền chọn hàng tháng (đến hạn vào thứ Sáu thứ 3 của tháng) và các hợp đồng quyền chọn hàng tuần.

Trong quá trình tính toán, các quyền chọn không có hoạt động giao dịch sẽ bị loại bỏ để đảm bảo dữ liệu chính xác. Nếu hai mức giá thực hiện liên tiếp không có giao dịch, tất cả các quyền chọn sau đó cũng sẽ bị loại bỏ. Quá trình này có nghĩa là danh mục quyền chọn dùng để tính VIX luôn thay đổi liên tục, đó là lý do tại sao VIX không thể tính thủ công mà phải dựa vào máy tính xử lý các phép tính phức tạp theo thời gian thực.

Sử dụng VIX để bảo vệ đầu tư và chiến lược

Vì VIX có đặc tính tăng khi thị trường giảm, nhiều nhà đầu tư sử dụng các sản phẩm phái sinh dựa trên VIX như một công cụ bảo hiểm danh mục. Thị trường có các quyền chọn và hợp đồng tương lai VIX, cho phép các nhà giao dịch đặt cược trực tiếp vào biến động. Ngoài ra, còn có các quỹ ETF theo dõi chỉ số VIX.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng các sản phẩm phái sinh này có rủi ro cực cao. Chúng có thể đi kèm chi phí lớn, thậm chí gây thiệt hại vượt quá số tiền đầu tư ban đầu. Do đó, các công cụ này không phù hợp với nhà đầu tư thiếu kinh nghiệm.

Gia đình các chỉ số biến động toàn cầu

Ngoài VIX của Chỉ số S&P 500, CBOE còn phát triển nhiều chỉ số biến động khác. Các chỉ số này theo dõi biến động của các công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE) và Nasdaq. Chỉ số Dow Jones và Russell 2000 (gồm các cổ phiếu nhỏ của Mỹ) cũng có các công cụ đo lường biến động tương ứng. Thêm vào đó, các thị trường châu Âu và các khu vực khác cũng đã ra mắt các chỉ số biến động tương tự, cung cấp phản ánh cảm xúc thị trường một cách chi tiết hơn.

Những công cụ biến động đa dạng này giúp nhà đầu tư đánh giá chính xác hơn mức độ rủi ro của các lĩnh vực thị trường khác nhau.